Het land in nevelen gehuld

Kazuo Ishiguro schrijft sferisch over middeleeuws Engeland

Voor lezers die bekend zijn met Ishiguro's eerdere werk, zoals het bijzonder succesvolle 'De rest van de dag' (1989), is dit nieuwe boek waarschijnlijk even wennen: 'Vergeten reus' is een wonderlijke, Tolkien- en fantasy-achtige roman die het de lezer, vooral in het begin, niet gemakkelijk maakt.

De gebeurtenissen vinden plaats in middeleeuws Engeland, vermoedelijk in de eerste helft van de zesde eeuw. De Saksen strijden met de Britten, koning Arthur is dood, maar zijn loyale ridder Gawain leeft nog wel.

De hoofdpersonen zijn Axl en Beatrice, een bejaard echtpaar dat innig van elkaar houdt en dat een onbedwingbare drang voelt om eindelijk een lang uitgestelde reis te ondernemen naar hun enige zoon. Het vreemde is dat ze zelf niet meer weten of ze wel echt een zoon hebben, en zo ja, waarom, wanneer en waarheen hij is vertrokken. Hun onzekere reis wordt telkens onderbroken door onverwachte ontmoetingen en gebeurtenissen. Hun wereld is bovendien gevuld met fantastische wezens, zoals trollen, onmensen, draken en reuzen.

Het woeste landschap en de dorpen zijn vaak gehuld in een verraderlijke mist. Deze mist is een van de hoofdthema's van het boek en verwijst naar een haast epidemische vergeetachtigheid, die misschien wel het hele land heeft getroffen en die een gedeeld geheugen onmogelijk maakt. De mensen hebben nog wel herinneringen, maar het zijn vaak niet meer dan flarden die ze niet kunnen delen, omdat hun naasten weer andere herinneringen hebben. Onzichtbare verbindingen zijn weggevallen en daarmee het collectieve geheugen, cement van iedere gemeenschap.

In de onzekere, angstige atmosfeer dreigt zelfs een kloof tussen de oude geliefden Axl en Beatrice, hoewel ze al een leven lang samen zijn en herhaaldelijk hun wederzijdse affectie en liefde bezwerend uitspreken en bevestigen.

Maar ook al is 'Vergeten reus' niet meteen herkenbaar of spannend, het is wel meteen boeiend en vooral mysterieus: we weten niet hoe we deze bizarre wereld, de vreemde personages en hun belevenissen moeten begrijpen. Vertelt de roman een allegorisch verhaal waarvan de betekenis pas langzaam duidelijk zal worden? Is het bedoeld als postmoderne bewerking van middeleeuwse reisverhalen en literaire pilgrimages? Of moeten we in het onherbergzame middeleeuwse landschap een verwijzing zien naar het genre van de post-apocalyptische roman?

Pas halverwege het boek zwelt de spanning aan. Axl en Beatrice krijgen gezelschap van nog meer mysterieuze figuren, zoals de Saksische krijger Wistan en de gewonde jongen Edwin. Deze laatste is verstoten omdat zijn dorpsgenoten denken dat hij door een 'onmens' is gebeten en er dus zelf ook in een zal veranderen. Samen arriveren ze in een klooster waar de wijze oude monnik Jonus de verklaring geeft voor de mist: de adem van de vrouwelijke draak Querig 'bedekt dit land en berooft ons van onze herinneringen'.

In het holst van de nacht moeten onze reizigers halsoverkop op de vlucht voor vijandelijke soldaten door onderaardse kloostergangen waar nieuwe gevaren schuilen, maar waar ook de bejaarde Ridder Gawain opduikt. Het vervolg van hun reis staat in het teken van de draak Querig, die gedood moet worden om de mist te verdrijven. Pas daarna zal ook Axl en Beatrice' tocht tot een, bijzonder ontroerende, ontknoping komen.

De roman staat vol met mooie en melancholieke passages. Hoewel de plechtstatige dialogen soms (ongewild?) grappig overkomen, zetten veel andere scènes weer aan tot bespiegelingen over de onmisbare rol van een gedeeld geheugen voor de vorming van identiteit en voor het verwerken van traumatische gebeurtenissen: "Jij en ik hebben verlangd naar Querigs einde en dachten alleen maar aan onze dierbare herinneringen. Maar wie zal zeggen welke oude haatgevoelens het land nu weer zullen overspoelen? We moeten hopen dat God alsnog een manier vindt om de band tussen onze volkeren te bewaren, maar gebruiken en achterdocht hebben ons altijd verdeeld gehouden. Wie zal zeggen wat er gebeurt als mannen met het hart op de tong oude grieven laten rijmen met nieuwe zucht naar land en oorlogsbuit?"

Hoewel de hand van de literaire grootmeester regelmatig zichtbaar is, blijft de grotere betekenis in nevelen gehuld. Als het verhaal voorbij is blijft er, net als bij het ontwaken uit een intense droom, vooral een verzameling gevoelens en indrukken hangen waartussen we tevergeefs naar duiding en samenhang zoeken.

Kazuo Ishiguro: Vergeten reus (The Buried Giant) Vert. Bartho Kriek. Atlas Contact; 368 blz. euro 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden