Het land heet nu ‘Noord-Macedonië’ en dat heeft gevolgen voor standbeelden en monumenten

Gisteren werd het ‘nep-hekwerk’ voor het regeringsgebouw weggehaald. Dat was een verkiezingsbelofte van premier Zaev. Beeld AP

Macedonië heet nu officieel Noord-Macedonië, sinds Griekenland het toetredingsprotocol van zijn noorderbuur tot de Navo vrijdagavond heeft goedgekeurd. Wat moet er gebeuren met alle zogenaamde antieke monumenten die de afgelopen jaren in Skopje verrezen? Een kunsthistoricus weet het wel: weg ermee.

Op het centrale plein in Skopje legt Zlatko Teodosievski zijn hoofd in zijn nek. “Kijk, dit is al mis, en dan heb ik nog niks gezien”, zegt de 66-jarige Macedonische kunsthistoricus, turend naar een 24 meter hoog beeld van Alexander de Grote te paard. “Waarom moet ik zo omhoog kijken? Ik kan hem niet eens goed zien. Dit beeld is bedoeld om angst in te boezemen, het straalt agressie uit. Maar voor wie moet ik bang zijn? En: wat hebben wij met Alexander? Weghalen.”

Een van de verplichtingen die de regering in Skopje heeft nu het land officieel Noord-Macedonië heet, is van alle recente, zogenaamd historische standbeelden en bouwwerken bepalen of ze verwijzen naar Griekse geschiedenis. Zo ja, dan is de keuze: een verduidelijkend bordje erbij, of weg ermee. Oud-onderminster van cultuur Teodosievski is lid van een commissie die al ruim anderhalf jaar voorwerk doet: ze onderzoekt of de beelden en gevels wel legaal zijn neergezet. Tot nu toe zijn vijftien ervan beoordeeld. Conclusie: ze moeten allemaal weg, ook Alexander. 

Het gewraakte Alexander-beeld in Skopje Beeld Getty Images/iStockphoto

Regelmatig zijn wetten overtreden, zegt Teodosievski. “Monumenten van nationale betekenis moeten voor plaatsing bijvoorbeeld worden goedgekeurd door het parlement. Maar bij Alexander is die regel omzeild doordat de gemeente Skopje-Centrum formeel de opdrachtgever was. Alsof het een of andere gedenksteen is! Vervolgens is het gebouwd met geld van het nationale ministerie van cultuur. Ook dat mag niet. En zo zijn er talloze voorbeelden”

De opdracht van Teodosievski en zijn collega’s beperkt zich tot de juridische kant van de bouwwoede van de vorige regeringen. “Het wordt een beetje gevaarlijk als we ook de esthetiek beoordelen”, zegt hij, waarna een besmuikte lach volgt. Want of het mooi is, dat is deels een kwestie van smaak.

Groteske kitsch

Maar ja, Teodosievski is kunsthistoricus, en de voorzitter van de commissie is een architect. Dus vaak hebben ze het ook over de schoonheid, of het gebrek daaraan. Ook nu doet Teodosievski geen moeite zich in te houden. “Kijk, Alexander en zijn paard staan op iets wat rechtstreeks is afgekeken van de Zuil van Trajanus in Rome. Daaronder leeuwen. En in de zomer speelt de fontein muziek van Strauss of zoiets, van die walsen. Dit is niet gewoon lelijk, dit is groteske kitsch.”

Het budget voor de kunstwerken was 80 miljoen euro, maar de daadwerkelijke kosten zijn opgelopen tot boven de 600 miljoen. Althans, volgens schattingen van onderzoeksjournalisten, veel documentatie is niet openbaar. “Dat geld is niet naar de kunstenaars gegaan, want die zijn onervaren en onbekend. De maker van Alexander had bijvoorbeeld nog nooit een expositie gehad”, weet Teodosievski. “Dankzij schimmige biedingsprocedures zijn sommige mensen heel rijk geworden, van belastinggeld.” 

Hij loopt een van de straten in die op het plein uitkomt, naar een kolossale triomfboog waarvan het uiterlijk lijkt afgekeken van de wereldberoemde in Parijs. ‘Makedenoija’ staat er in grote letters op. “Mooi, dat betekent dat de boog sowieso weg moet, want die naam mag niet meer”, zegt hij opgeruimd. Dan bestudeert Teodosievski enkele op het kunstwerk uitgehakte beeltenissen van dichtbij. Hij wijst omhoog. “Dit gezicht... de arme vrouw mist de helft van haar gezicht!”, constateert hij met een spottende lach. Enkele voorbijgangers kijken verwonderd op.

Helemaal na de deal met de Grieken is duidelijk dat er iets moet gebeuren met de bouwwerken, maar ook de huidige regering lijkt geen haast te maken. Zichtbare veranderingen zijn er nog niet. Sterker, lopende projecten met ‘nieuwe oude’ façades, zoals het onderkomen in aanbouw voor de centrale bank, gaan gewoon door. Weghalen kost nou eenmaal ook veel geld, is het argument.

Nepgevel

“Nou ja.. neem nou de nepgevel van het regeringsgebouw. Die is er gewoon opgeplakt. De onderste twee meter is marmer, maar de rest is piepschuim. Zo moeilijk kan dat niet zijn.” Teodosievski vermoedt dat de regering niet te voortvarend te werk wil gaan, om degenen die het akkoord met Griekenland als verraad zien niet nog bozer te maken. Gisteren loste premier Zaev wel een verkiezingsbelofte in door het metershoge hek rondom het regeringsgebouw af te breken.

Met weemoed denkt Teodosievski terug aan het oorspronkelijke ontwerp. “Een prachtig voorbeeld van modernistische architectuur, uit de tijd van de wederopbouw van Skopje .” De stad werd bij een aardbeving in 1963 grotendeels verwoest. “Ik hoop dat het ooit weer in oude stijl wordt hersteld. Want wat ze ermee hebben gedaan, dat is niets minder dan een grote misdaad.”

Andere paspoorten, nieuwe atlassen

Woensdag tekende Macedonië het toetredings­protocol tot de Navo. Voordat het land lid wordt, moeten alle 29 leden ratificeren. Het Griekse parlement doet dat vanavond als eerste, als teken van goede wil nadat het eerder deze maand een ruzie over de naam van Macedonië na 28 jaar bijlegde. Athene zal Skopje per brief officieel informeren over de stemming, waarna de naamswijziging in Noord-Macedonië een feit is. Dan meldt Macedonië de VN dat het een nieuwe naam heeft. Binnen zeven dagen worden de borden aan de grens en op overheidsgebouwen vervangen. Andere zaken die voortvloeien uit het akkoord:
• Binnen vijf jaar moeten alle documenten, paspoorten en geld de naam Noord-Macedonië dragen. De afkorting op nummerplaten wordt NM of NMK. De oude code, MK, blijft echter gelden in alle andere toepassingen, bijvoorbeeld voor internetdomeinen en bij sportevenementen.
• Wederzijdse ambassades.
• Een comité voor de evaluatie van atlassen, schoolboeken en kaarten.
• Behalve monumenten evalueren moet Noord-Macedonië ook de Zon van Vergina uit het straatbeeld laten verdwijnen. Het land accepteert dat dit een Grieks symbool is.

Lees ook: 

Het wordt ‘Noord-Macedonië’, maar alleen de politici lijken daar blij mee te zijn

Het Griekse parlement heeft ingestemd en daarmee heet het buurland officieel ‘Noord-Macedonië’. In Skopje, de hoofdstad van dat land, hebben de mensen andere zorgen. 

‘Als we akkoord gaan met Noord-Macedonië, smelt de geschiedenis weg’

Tienduizenden Grieken gingen zondag de straat op om te voorkomen dat hun regering de naam ‘Noord-Macedonië’ goedkeurt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden