Het laatste suikerbrood van Jos en Tjitske

Jos en Tjitske Scholte uit Leeuwarden verloren anderhalf jaar geleden hun zoon Leendert. Tijdens zijn ziekbed, en na zijn dood, hield 'de bakkerij' hen overeind. Maar de buurtwinkel gaat zaterdag definitief dicht. De Scholtes kunnen niet meer op tegen het woud van regels.

Vóór is de winkel, achter de bakkerij, en precies daar tussenin ligt de woonkamer. Groot is ie niet, maar wel belangrijk. Bijna 25 jaar lang draaide het leven van Jos en Tjitske Scholtes rond deze kamer.

Een leven van oranjekoeken en echte Fryske dúmkes, van suikerbrood en roggebrood, en eigengemaakte chocoladeletters. Maar ook het leven van een gelukkig gezin, met vier kinderen die opgroeiden tussen toonbank en oven. Een gezin met ook een groot verdriet: anderhalf jaar geleden overleed zoon Leendert op achttienjarige leeftijd aan een zeldzame stofwisselingsziekte die bij hem als kind van vier was ontdekt. Terwijl een gezonde jongen elk jaar juist meer kan, kon Leendert elk jaar minder. Op het laatst lukte het hem niet meer te bewegen. Zelfs zijn woorden werden hem ontnomen.

De bakkerij en Leendert zijn nauw aan elkaar verbonden. En nu Leendert er niet meer is, stopt ook de bakkerij. ,,Dat zijn twee dingen die eigenlijk niets met elkaar te maken hebben'', zegt Tjitske, ,,maar ook weer wel. Ik denk dat we met de bakkerij zijn doorgegaan voor Leendert. Door de bakkerij konden we het aan. We konden het werk zelf indelen en aanpassen aan zijn verzorging. Met steun van de klanten konden we doorgaan, de deurbel zorgde voor afwisseling, trok ons letterlijk even bij Leendert weg. Nu hij er niet meer is, durven we het aan dit bestaan op te geven.''

Jos Scholte (48) nam met Tjitske (49) bijna 25 jaar geleden bakkerij 'De Trijesprong' over, in de Westerparkwijk, op de hoek van de Menaldumerstraat en de Marssumerstraat. ,,Ik had een vakopleiding, maar na twee dagen in de broodfabriek waar ik duizenden broden per dag moest produceren, heb ik mijn loon in de personeelspot gestort en ben weggegaan. Dit kon niet mijn leven als bakker zijn.'' De Scholtes begonnen voor zichzelf.

Jos ging elke avond rond negen uur naar bed, om tegen twee uur in zijn bakkerij te beginnen. Tjitske deed de verkoop. Met kerst zagen Jos en Tjitske elkaar slechts 's avonds tijdens een kop koffie. Zij ging na een dag voorbereidingen en geregel naar bed, hij de bakkerij in.

Toch hadden ze een mooi leven, zegt Jos. ,,Je was eigen baas.'' En ze waren trots op de eigen produkten. ,,Zo'n roggebrood, dat bijna 24 uur in de oven ligt, dat is toch fantastisch? En zo'n prachtig suikerbrood. Ik ben ook de uitvinder van het kleine beschuitje, en van de volkoren ontbijtkoek. En omdat kinderen ronde koekjes helemaal niet aantrekkelijk vinden, maakte ik hartjes en voetjes. Dat is toch prachtig om op terug te kijken?''

Nog mooier, zegt Jos, is dat hij 'van nut' was in de wijk. ,,De Westerparkwijk is een dorpje ín Leeuwarden. Ik was overdag vaak de enige man, en dat heb ik geweten. Hoevaak ik met een startkabel in de weer ben geweest... Als oudjes zich geen raad meer wisten, werd de bakker er bijgehaald. Voor een kleine reparatie of goede raad. Ik heb eens tachtigjarige uit de kelder gehaald, die was uitgegleden toen hij een tros bananen naar beneden bracht. Hij heeft daar een hele dag op die tros gelegen, zijn vrouw durfde geen hulp te halen omdat ze bang was daarna naar het bejaardenhuis te moeten. Pas 's avond werd ik er bijgehaald, onder voorwaarde dat ik het tegen niemand zou vertellen. En daar lag hij, in de smurrie, met een keurig dekentje over hem heen.''

Jos bracht 'halve witjes' naar buurtgenoten die slecht ter been waren, Tjitske zette oudere klanten over de drukkere Harlingerstraatweg. Eigenlijk hebben zij de mentaliteit voortgezet die ze 25 jaar geleden aantroffen. Aan de wand van de kamer hangt een groepsfoto van de middenstanders uit die tijd. Van hen zijn alleen de kapper en de Scholtes nog over, vanaf zaterdag staat de kapper alleen.

De strikte regelgeving van de laatste jaren heeft volgens Jos juist aan die ouderwetse dienstbaarheid een einde gemaakt. ,,Als een oudere buurtbewoner plotseling visite kreeg, kon ze mij bellen voor een taartje. Dat bracht ik dan even met de auto langs. Maar dat mag niet meer, ik mag alleen nog met een koelauto aan huis leveren, terwijl klanten wel weer met een niet gekoelde auto taart bij de winkel mogen halen om dezelfde route af te leggen.''

De hond Elske ging vroeger door de winkel naar buiten, dat was op de bakkerij na de enige uitgang. Maar de Keuringsdienst van Waren maakte daar een einde aan, zegt Jos. ,,We hebben in de woonkamer openslaande deuren moeten laten installeren. Daar kan ik nog inkomenen, maar het houdt wel een keer op. Elk jaar nieuwe aanpassingen, dat is niet meer op te brengen. Ik zou voor tonnen moeten investeren in nieuwe apparatuur.''

De steeds strengere Warenwet schreef Jos voor elke dag meermalen de produkten in de koeling te controleren, en de gegevens in een logboek te noteren. ,,Zoals een varkensboer zijn mestboekhouding voert. Maar ik ben bakker, geen boekhouder. Ik voelde dat ik steeds verder van mijn vak kwam af te staan. Ik heb maar een geringe opleiding, terwijl het vak steeds technischer en specialistischer wordt. We kunnen dat niet volhouden. Ik zie steeds meer leeftijdsgenoten met een eigen bedrijf ontsporen. Ze kunnen de nieuwe ontwikkelingen niet bijhouden, ze weten niets van management.''

Een maand geleden kregen de Westerparkwijkers een persoonlijke brief in de bus met de mededeling dat De Trijesprong op 10 mei sluit. Jos en Tjitske bedanken de klanten voor hun aankopen, maar ook voor alle vriendelijke en troostende woorden tijdens en na de ziekte van Leendert. ,,We zijn naar de klanten altijd heel open geweest'', zegt Tjitske. ,,Ze wisten dat in de kamer tussen bakkerij en winkel op het laatst een jongen lag die niet lang meer te leven had. Soms waren we gedwongen de winkel een middag sluiten, omdat we met Leendert naar het ziekenhuis in Groningen moesten. De volgende dag kwamen ze vragen hoe het was geweest, of ze nu brood nodig hadden of niet.''

Leendert is er niet altijd zo slecht aan toe geweest. Aanvankelijk was er met zijn ziekte goed te leven. ,,Hij had in het begin alleen wat last van zijn evenwicht'', zegt Jos. ,,Dan zat hij bevoorbeeld aan de computer een racespelletje te doen, en dan wist hij de wagen wel goed door de bocht te leiden, maar viel hij zelf van zijn stoel.''

Tjitske: ,,Op een gegeven moment was een rolstoel noodzakelijk. Maar hij heeft er altijd alles meegedaan. De kinderen op school speelden met hem: wie de rolstoel met Leendert erin het verste weg kon duwen. Hij vond dat prachtig. Ik dacht: laat ze maar. Als je nog maar zo kort hebt te leven, moet je het goed doen. Geniet zo veel je kunt.''

Het waren moeilijke tijden voor de Scholtes, al willen ze beslist geen somber of negatief verhaal afsteken. Het zijn mensen van schouders-eronder. Altijd een oplossing. Leendert kon niet meer praten? Dan kwam er een plaatjesboek. Toch geven ze toe: zonder de bakkerij was het niet gelukt. Zag Jos of Tjitske het even niet meer zitten, dan ging de deurbel. ,,De winkel heeft ons overeind gehouden'', zegt Tjitske. ,,Als een klant oprecht belangstellend is, waarom zou je je verdriet en zorgen dan voor je houden?''

,,Door de jaren heen zijn de klanten door Leendert ook onze vrienden geworden. Wij zorgen voor hen, zij voor ons. Dat merk je heel duidelijk. Laatst moest ik even met een klant mee naar buiten, naar het bankje. Ze vertelde dat ze oma werd, haar dochter was zwanger. Nou, dan kun je toch niet zeggen dat je met een klant van doen hebt?''

Maandag aanstaande begint Jos als conciërge op een school in het bijzonder onderwijs, Tjitske gaat door met haar schriftelijke cursussen -noem een onderwerp of ze heeft er een getuigschrift van. Nog één keer wacht hen dezer dagen een grote klus in de bakkerij. Alle klanten krijgen als afscheid een suikerbrood, de kinderen een kleurplaat en koekjes in de vorm van een voetje -die houden immers niet van rond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden