Het laatste restje eten delen met het vee

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Anderhalf miljoen inwoners van Somaliland zijn getroffen door de droogte. Voedsel is er nauwelijks, het vee sterft massaal. 'Elk dier dat overlijdt, treft ze als een mokerslag.'

Honderden vrouwen komen van alle kanten naar het plein voor het politiebureau van Kale-Bayd. Hun kleurrijke jurken en sluiers wapperen in de droge, hete wind. Ze verzamelen zich in de schaduw van een grote acaciaboom. Een groepje voornamelijk oude mannen zit apart. Mustafa Ahmed kijkt toe en zucht diep. Er is paniek in zijn ogen te zien. "Dat zijn vertegenwoordigers van minstens 500 families. Ik heb maar 250 distributiekaarten voor de voedsellevering van morgen."

Hij is de projectcoördinator voor Action Aid in Somaliland dat net als andere gebieden in Afrika is getroffen door een ernstige droogte die grote honger met zich meebrengt. Zeven jaar werkt hij voor internationale organisaties in Somaliland maar nog nooit eerder heeft hij zoveel ellende gezien als nu. "Ik werd vanmorgen wakker met het zingen van vogels. Dat maakte me blij net als het vooruitzicht dat ik enkele honderden families voor enige tijd voedsel kan geven. En nu moet ik even zoveel mensen teleurstellen en vertellen dat ik pas over een paar dagen voor hen terugkom. Het goede gevoel is al weer weg."

Tekst loopt door onder afbeelding

Mustafa Ahmed, medewerker Action Aid Beeld RV
Mustafa Ahmed, medewerker Action AidBeeld RV

Droogte

Ahmed is hoogopgeleid en had waarschijnlijk makkelijk een baan kunnen vinden bij een ontwikkelingsorganisatie in het buitenland. Hij is echter verknocht aan Somaliland dat zich 26 jaar geleden afscheidde van de rest van Somalië maar internationaal niet erkend is. Terwijl in Somalië de islamitische extremisten van de Al Shabaab-beweging met grote regelmaat aanslagen plegen en geweld aan de orde van de dag is, heerst er relatieve rust in Somaliland.

Maar Somaliland heeft niet kunnen ontkomen aan de droogte die grote delen van het oosten van Afrika treft. Het is een arm land dat voornamelijk afhankelijk is van de ouderwetse veehouderij, landbouw en de handel. Ongeveer anderhalf miljoen van de ruim vier miljoen inwoners zijn getroffen door de droogte. Naar schatting 18 miljoen koeien, schapen, geiten en kamelen zijn omgekomen. Het grijze stoffige landschap ligt bezaaid met karkassen.

Aantallen en statistieken geven volgens Ahmed nauwelijks de ernst van de situatie weer. Hij wijst naar enkele vrouwen met baby's. "De moeders hebben onvoldoende te eten en dat betekent minder melk voor de kleintjes. Die hebben juist voldoende voeding nodig om de eerste cruciale jaren te overleven. Ik heb zelf kinderen en het snijdt me door mijn ziel te weten dat hun overlevingskansen met de dag afnemen. Die moeders en die baby's zijn geen aantallen, geen vreemden. Het zijn mijn eigen mensen."

De regering zegt dat zo'n twintig mensen, vooral kinderen en ouderen, zijn gestorven aan de gevolgen van honger. En de verwachting is dat het dodental de komende weken zal toenemen, zelfs als het gaat regenen. Er is niet of nauwelijks gezaaid. Een veestapel opbouwen gaat jaren duren. "Voor een nomade is vee alles. Het is hun portemonnee, hun trots, hun leven. Ik heb gezien hoe een vrouw haar beetje eten deelde met een koe zodat het dier melk kon blijven produceren voor het gezin. Elk dier dat sterft, treft ze als een mokerslag", mompelt Ahmed. Hij verzoekt politieagenten om de stokken van de nomaden die ze altijd bij zich hebben, te verzamelen. Hij is onzeker of het vreedzaam blijft als hij straks moet vertellen dat de helft van de aanwezigen pas over een paar dagen een distributiekaart en voedsel krijgt.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld arie kievit
Beeld arie kievit

Autonome regio

Internationale voedselhulp is problematisch voor Somaliland. De internationale gemeenschap beschouwt het als een autonome regio van Somalië. De Somalische regering heeft om internationale hulp gevraagd voor de honger en moet in principe zo'n 15 procent daarvan aan Somaliland geven. Maar er is weinig contact.

Vele duizenden veenomaden uit het oosten van het land zijn met hun gezinnen naar het westen getrokken in de hoop voedsel voor zichzelf en hun dieren te vinden. In het oosten zette de droogte al twee jaar geleden in maar ook in het westen is sinds een jaar geen druppel meer gevallen.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld ANP
Beeld ANP

Nieuws verspreidt snel

Het zit niet in de nomadencultuur om bij elkaar te gaan zitten en kampen voor ontheemden te vormen. Individuele families bouwden hun onderkomens verspreid over het landschap, vaak wel dichtbij de doorgangswegen.

Het gebrek aan concentratie van ontheemden maakt het voor hulpverleners als Ahmed ingewikkeld om de mensen te bereiken. "Maar het heeft ook voordelen", merkt hij op. "Als mensen boven op elkaar gaan wonen, is de kans groot op gebrekkige hygiëne en snelle verspreiding van ziekten. Bovendien heb ik gemerkt dat het nieuws over een voedsellevering zich razendsnel verspreidt in dit weidse landschap."

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld ANP
Beeld ANP

Cultuur van het delen

Nomaden kennen een uitstekend mechanisme voor sociale ondersteuning. Het zijn niet alleen geharde mensen door hun leefomstandigheden, ze zijn ook gewend elkaar te helpen. Elk klein beetje wordt gedeeld als een ander niets heeft. Vrouwen spelen een cruciale rol. "Zij dragen de zwaarste last. Ze sparen eten uit hun mond voor hun kinderen, hun echtgenoten en zelfs hun dieren. Water is echt beangstigend schaars geworden en ze moeten, toch al verzwakt, ver lopen om het te vinden. En onderweg riskeren ze geweld", vertelt Ahmed. Hij maakt zich op om de verzameling mensen toe te spreken. Hij beent eerst onrustig heen en weer voordat hij vertelt dat deze keer niet iedereen distributiekaarten krijgt en voedsel. Direct gaan er boze stemmen op. Vrouwen gooien de armen met een wanhopig gebaar in de lucht. Politieagenten met wapenstokken manen tot kalmte.

Als uiteindelijk de rust is weergekeerd na herhaalde plechtige beloften later in de week met de resterende distributiekaarten te komen, maakt het Action Aid-team zich op voor de terugreis naar Hargeisa. Ahmed ziet er vermoeid uit. "Enerzijds ben ik in een positie te helpen, anderzijds word ik voortdurend met menselijk leed geconfronteerd", zegt hij achteroverleunend in de autostoel.

Door naar huis in Hargeisa te rijden, neemt hij geen afstand van de droogte en de gevolgen. "Net als iedereen in Somaliland hebben mijn vrouw en ik familieleden die nomaden zijn. Op dit moment gaat de helft van mijn salaris naar hen. Ik ben geen nomade van beroep maar de cultuur van delen zit me wel in het bloed."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Somalië en Somaliland Beeld Brechtje Rood
Somalië en SomalilandBeeld Brechtje Rood

Ilona Eveleens portretteert in Somaliland mensen die op zoek zijn naar voedsel.

Deel 1: 'Saeed Ibrahim uit Somaliland is door de droogte alles kwijt.' Deel 2: 'Een geit die ligt, staat niet meer op.' Deel 3: 'Roble uit Somaliland wil later geen nomade worden.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden