Analyse Vijf jaar na MH17

Het Kremlin zal de gevolgen van MH17 nog jaren voelen

Namen van slachtoffers van de MH17-ramp bij het Nationaal Monument MH17 in Park Vijfhuizen. Beeld ANP

Op het eerste gezicht lijkt Rusland weg te komen met zijn rol in de vliegramp, vandaag vijf jaar geleden. Maar MH17 raakt Rusland wel degelijk.

Nabestaanden en premier Mark Rutte herdenken vandaag dat MH17 exact vijf jaar geleden neerstortte. “Ik zal niet rusten voordat de daders berecht zijn”, beloofde Rutte destijds. Op het eerste gezicht lijkt Rusland weg te komen met zijn rol in de vliegramp. Het land weigert iedere medewerking aan het strafrechtelijk onderzoek, en Nederland heeft weinig machtsmiddelen om Moskou tot een andere koers te dwingen. Toch zijn de gevolgen van de gebeurtenissen op 17 juli 2014 wel degelijk merkbaar voor het Kremlin.

De vliegramp vormde vijf jaar geleden het laatste zetje dat de Europese Unie nodig had om economische sancties tegen Rusland in te stellen. In de zomer van 2014 waren de EU-lidstaten ernstig verdeeld door de Russische gewapende inmenging in Oekraïne. Het Verenigd Koninkrijk en Polen bepleitten een harde lijn, maar Nederland, Duitsland, Italië en Oostenrijk hechtten aan hun economische banden met Rusland.

Nederlandse vasthoudendheid vervelend voor Rusland

De aanslag op MH17 vormde een omslag in het denken. Nederland, en ook Duitsland, werden pleitbezorgers van strafmaatregelen. Voor andere landen werd het ineens lastiger om Rusland nog hardop te verdedigen. Hetzelfde gold voor Europese bedrijven die last hadden van de sancties. Op 31 juli besloot de EU tot een wapenembargo, een verbod op leningen aan sommige Russische banken en een verbod op de export van technologie om op de zeebodem of in schalievelden naar olie te boren. Als tegenmaatregel importeert Rusland geen vers voedsel meer uit de EU.

Over het gevolg van de sancties lopen de schattingen uiteen van nihil tot een schade van meerdere procenten van de Russische economie. Het is lastig te meten, want de strafmaatregelen vielen samen met een daling van de prijzen voor olie en gas, het belangrijkste exportproduct van Rusland. Volgens onderzoek van het Skolkovo Energiecentrum in Moskou kan het nog tien jaar duren voordat Rusland de gevolgen van de sancties echt voelt. Zonder westerse technologie is het lastiger nieuwe olievelden aan te boren. Daardoor zal de productie op termijn dalen.

Naast de sancties is ook de vasthoudendheid waarmee Nederland de vervolging van verdachten aanpakt voor Rusland vervelend. “Misschien dacht Rusland in het begin dat het een keer ophoudt, maar wij houden niet op”, zei minister Stef Blok vorig jaar.

Bij iedere stap in het onderzoek wordt meer duidelijk over de rol van Rusland. In juni besloot het Openbaar Ministerie drie voormalige medewerkers van Russische inlichtingendiensten te vervolgen. Beeld AFP John Thys

Ongetwijfeld nieuwe details

Het onderzoeksteam JIT werkte de afgelopen jaren stapje voor stapje aan een strafdossier, en zocht op gezette tijden met uitgebreide persconferenties de publiciteit. Rusland weigert iedere medewerking aan het onderzoek, en komt met tegenstrijdige verklaringen. De ene keer zou MH17 door een vliegtuig zijn neergeschoten, de andere keer door Oekraïense luchtafweer. Eerst had Rusland geen radarbeelden van het gebied, en later toch weer wel. Die tegenstrijdigheden versterken bij westerse landen de gedachte dat er met Rusland geen gesprek op basis van feiten mogelijk is.

De rechtsgang die volgend jaar begint, zal het beeld van Rusland als onbetrouwbaar land versterken. De strafzaak tegen vier verdachten brengt ongetwijfeld nieuwe details naar boven over de door Rusland ontkende militaire inmenging in het oosten van Oekraïne.

Bovendien heeft het JIT ook nog Vladislav Soerkov op het oog, een hooggeplaatste adviseur van Poetin. Een rechtszaak tegen deze man kan nieuw licht werpen op de betrokkenheid van het Kremlin. Zo staat het regime van Poetin nog jaren van negatieve aandacht in Europa te wachten.

Lees ook: De zoektocht naar MH17-verantwoordelijken is openlijke confrontatie met de top van het Kremlin

De zoektocht naar de verantwoordelijken voor het neerschieten van vlucht MH17 is sinds woensdag een openlijke confrontatie tussen Nederland en de het Kremlin. Het Openbaar Ministerie richt zich op een vertrouweling van president Poetin en op actief dienende Russische militairen.

Dankzij kritiek van Maleisië op MH17-onderzoek staat Rusland niet geïsoleerd

Maleisië heeft vandaag stevige kritiek geuit op het strafrechtelijke onderzoek naar MH17. Het internationale onderzoeksteam JIT zou geen bewijzen hebben, maar zich baseren op ‘van horen zeggen.’ Het doel is volgens premier Mahathir Mohamad (93) om Rusland tot zondebok te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden