Het Kremlin van de zorg verbouwt

De 'Breznjev van de zorg' verlaat zijn Kremlin: Rob Scheerder, voorzitter van het College tarieven gezondheidzorg (CTG), kleurrijk speler in het wereldje van de zorg, vertrekt. ,,Soms droom ik dat de vrije markt echt heeft toegeslagen.''

Jeroen den Blijker

Hij haalde er een jaar geleden nog achteloos de schouders over op. Het CTG, zíjn college, opheffen? ,,Ik zit hier nu tien jaar en ieder jaar hoor ik hetzelfde verhaal'', was zijn laconieke antwoord. Want al sinds 1987 wordt er gesproken over marktwerking in de zorg: daarbij is natuurlijk geen plaats voor het CTG, het instituut dat nu nog precies bepaalt hoeveel ziekenhuizen, artsen, fysiotherapeuten maar ook verpleeghuizen in rekening mogen brengen voor hun diensten. Een taak die het College tarieven gezondheidzorg maakte tot symbool van wat critici vaak 'ons eigen sovjetstelsel' noemen: de zorg.

,,Pim Fortuyn ook, die kwam ik nog wel eens tegen op een congres. 'Mijnheer Scheerder, het eerste wat ik doe als ik minister-president van dit land word, is u ontslaan', zei hij'', vertelt Scheerder (59). Hij lacht breeduit: ,,Maar Fortuyn voegde er direct aan toe: 'Dan krijgt u natuurlijk wel de gouden afvloeiingsregeling, zoals we in Den Haag gewoon zijn'.''

Nou, een gouden handruk hoeft Scheerder niet, ook niet nu hij vertrekt. 1 januari was officieel zijn laatste werkdag. Maar, op verzoek van de minister, blijft Scheerder nog tot 1 april voorzitter van het college. Ook daarna hoef je met hem geen medelijden te hebben: hij, een veelgevraagd congresvoorzitter en groot netwerker, zal heus niet wegkwijnen achter de vitrage. Een nieuwe functie ligt in het verschiet.

Het kabinet wil het CTG laten verdwijnen -het CTG moet opgaan in de nog op te richten Zorgautoriteit, het orgaan dat toezicht moet houden op de door Den Haag zo vurig gewenste marktwerking in de zorg. Daarom vertrekt Scheerder. Het is tijd voor een 'nieuw gezicht', liet de minister van volksgezondheid hem vorig jaar weten. En daar heeft hij achteraf best vrede mee: ,,Ik heb dit elf jaar gedaan, het is mooi geweest.''

Om zijn bijnaam, de 'Breznjev van de zorg', kan Rob Scheerder in ieder geval smakelijk lachen. ,,Ja, ze hebben me van alles genoemd: Breznjev, Lenin, maar ook wel Stalin.'' Het slaat natuurlijk nergens op, het CTG voerde de afgelopen jaren keurig de wet uit, en niets meer dan dat. Maar als je de zorgsector dan toch in koude oorlogstermen wilt schilderen, dan had hij misschien wel de beste vooropleiding, grapt Scheerder: ,,Ik ben mijn loopbaan ooit begonnen als geheim agent, bij de Inlichtendienst Buitenland (IDB), in die geheime Villa Maarheeze in Wassenaar. Ik had Engels gestudeerd in Leiden, moest een baan en wilde absoluut het onderwijs niet in. Toen zag ik in de krant een raadselachtige advertentie staan: 'Medewerker gezocht voor contacten tussen overheid en bedrijfsleven'. Het bleek een coveradvertentie te zijn van de inlichtingendienst. Werd ik ook nog aangenomen! Tot mijn grote vreugd was mijn codenaam K7, dat lijkt toch aardig op 007, hè.''

Ver heeft hij het als spion niet geschopt. ,,Ik heb bij de CIA nog een cursus achtervolgen, theorie en praktijk, gedaan. Prima cursus hoor, heb ik nog veel aan gehad als CTG-voorzitter. Maar na een halfjaartje ben ik uit die spionagewereld gestapt. Het was zo'n amateuristische club, die IDB. Goed dat zij is opgeheven. Je moest bijvoorbeeld zeelieden ronselen, om foto's te maken van havens in het buitenland. Terwijl ook toen al de ruimte volhing met satellieten waarmee je zelfs ieder pingpongballetje haarfijn in beeld kan krijgen.''

Scheerder staat erom bekend: hij is de man van pakkende citaten en gekruide opinies. Na zijn mislukte avontuur in de wereld van James Bond volgde een lange mars langs diverse ministeries, eindigend bij de functie van hoofd-directeur Gezondheidzorg op VWS. In 1993 werd hij voorzitter van het CTG.

De gezondheidszorg leerde hem kennen als een bestuurder vol gepast wantrouwen. Apothekers bijvoorbeeld: hij heeft jaar in, jaar uit met lede ogen moeten aanzien hoe de politiek deze beroepsgroep toestond de zakken flink te vullen met bonussen en kortingen, terwijl ze tegelijkertijd vrome praatjes verkochten over hun zorgplicht. Niet voor niets was Scheerder fiks gefrustreerd toen vlak voor kerst de rechter de jongste poging van Den Haag verbood om die bonussen af te romen. ,,Het is nu echt oorlog. We zúllen een tegenmaatregel te verzinnen: het maatschappelijk belang gaat boven alles'', was Scheerders reactie op dat vonnis.

Ook over klagende bestuurders in de zorg heeft Scheerder zo zijn eigen gedachten. En gelukkig, ziet hij, bij de media krijgt het gezond verstand steeds meer de overhand: die hollen niet meer en masse achter ieder klaagverhaal aan. ,,Toen verpleeghuis De Egmontshof in Oud-Beijerland zijn beroemde 'pyjamadag' invoerde, vroegen journalisten zich af hoe het was geregeld bij andere instellingen. Om vervolgens te ontdekken dat het helemaal niet zo bedroevend is gesteld met onze ouderenzorg.'' Waar het op aan komt in de zorg is vooral goed je ogen open houden en de vaak zeer uiteenlopende belangen goed in de peiling houden, zegt hij. Neem nu de DBC, de diagnose behandelingscombinatie, een plan om de financiering van ziekenhuizen simpeler maken. Het houdt in dat ziekenhuizen voortaan voor medische ingrepen (nieuwe knie, heup, staaroperatie) één 'all-in tarief' rekenen. Nu brengen ze nog elk onderzoek apart in rekening. Zo wil de regering de concurrentie tussen de ziekenhuizen en specialisten mogelijk maken.

De bedoeling was dat alle ziekenhuizen er dit jaar al mee zouden beginnen. Ware het niet dat de sector van begin af aan niet zo hard liep. Scheerder was vanaf het begin al sceptisch; hij vond het veel te optimistisch om te denken dat invoering in 2004 haalbaar was. ,,Maar toen ik waarschuwde, kreeg ik hoon over mij heen. 'Waar bemoei jij je mee?', riepen zorgverzekeraars en ziekenhuizen. Maar toen de minister in september zei dat het niet haalbaar is, en er dus dit jaar op slechts tien procent van de behandelingen écht geconcurreerd kan worden, zeiden alle partijen opeens: 'Uitstekend besluit minister. Heel wijs'. Daar zakt mij de broek van af.''

Of, nu hij toch bezig is: dat die Diagnosebehandelcombinaties of DBC's zo moeizaam van de grond komen, is veelal te wijten aan kopschuwheid van de medisch specialisten. Zij vormen in de ziekenhuiswereld immers een machtige partij, met ijzersterke, gegarandeerde inkomens dankzij de vaste tarieven die bij het huidige stelsel horen. ,,Ze creëren bovendien hun eigen schaarste, omdat zij zelf bepalen hoeveel specialisten worden opgeleid. En dankzij de huidige wijze van financiering krijgen ze jaarlijks ook nog eens gegarandeerd 1,5 miljard euro; dat had natuurlijk al lang afgeschaft moeten worden. Zoiets prikkelt absoluut niet om de handen eens extra uit de mouwen te steken.''

Door de komst van de nieuwe tarieven moet de medisch specialist opeens gaan concurreren. De patiënt of verzekeraar kan precies zien in welk ziekenhuis die knieoperatie betaalbaar is. De specialisteninkomens worden daardoor onzeker. Specialisten uitten dus het afgelopen jaar steeds meer inhoudelijke bezwaren tegen het nieuwe financieringssysteem -het zou te ingewikkeld zijn. Verder wilden zij koste wat kost een vast uurtarief. Een eis waarmee de minister uiteindelijk instemde.

Scheerder: ,,Het liefst houden specialisten alle ballen in de lucht, zo is het gewoon. Maar ik zeg dan: wie is er de baas in het ziekenhuis? En verder hebben die specialisten destijds mooi zitten slapen: Het DBC-systeem is nota bene bedacht door hen en de ziekenhuizen.''

Overigens houdt Scheerder wel zijn hart vast als de sector geheel in de greep komt van de vrije markt. ,,Ik ben daar erg dubbel in. Wij hebben niet voor niets gewaarschuwd voor de positie van de patiënt: blijft goede zorg wel betaalbaar? Je ziet in landen om ons heen, Duitsland, België, dat er de overheid regulerend optreedt en zich bemoeit met de prijzen. De rol van zorgverzekeraars wordt bijvoorbeeld cruciaal: zij moeten scherp en concurrerend zorg inkopen. Maar kunnen zij dat eigenlijk wel? Aan sommige specialismen is bijvoorbeeld een schreeuwend gebrek. Ook huisartsen zijn schaars. Moet je dat dan allemaal maar vrijgeven? Wettelijke tarieven zorgen er voor dat de patiënt niet uitgebuit wordt. Kijk naar de tandartsen, die opeens heel veel foto's gingen maken toen ze die extra konden declareren: het is toch heel goed dat we voor hen een CTG-tarief hebben?''

,,Aan de andere kant is de sector nu ook wel erg dichtgetimmerd, met allerlei garanties omgeven. En soms droom ik ook dat de vrije markt echt heeft toegeslagen. Vooral als ik weer ziekenhuisdirecteuren hoor klagen over 'Den Haag'. Dat 'Den Haag' hen te weinig geld geeft of zich overal mee wil bemoeien. Dan denk ik: Laat maar eens zien, met jullie grote monden, of jullie het zelf echt zoveel beter kunnen.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden