Het korhoen is bijna genekt door stikstof

Het mannetje van het korhoen.Beeld Buitenbeeld

Nog even en het korhoen is voorgoed uit Nederland verdwenen. In Salland proberen ze het icoon van de heide met Zweedse import nog overeind te houden, maar op de Veluwe is herintroductie inmiddels officieel mislukt. De oorzaak: stikstof.

In het nationaal park De Hoge Veluwe is de stekker getrokken uit een ambitieus plan om het korhoen te herintroduceren. In 1990 was daar het laatste korhoen in het wild gesignaleerd. Volgens een mededeling van het park is de biotoop op de Hoge Veluwe na jaren van natuurherstel weliswaar geschikt voor het korhoen, maar om een levensvatbare populatie op te bouwen moeten jaarlijks minimaal honderd vogels worden uitgezet. Daar is geen geld voor. Natuurmonumenten, het Gelders Landschap en Staatsbosbeheer wilden volgens De Hoge Veluwe geen steun geven.

Het park wijst vooral de havik aan als de grootste bedreiging voor het korhoen. Tachtig procent van de dood gevonden korhoenders, zou door deze roofvogel zijn geslagen. Maar over de rol van roofvogels is voortdurend discussie.

De treurige prognose van het Nederlandse korhoen is in de visie van Rob Vogel van Sovon Vogelonderzoek Nederland maar door één oorzaak te verklaren: de slechte kwaliteit van het leefgebied. Dat er zoveel korhoenders ten prooi vallen aan havik of zwarte kraai is een bijverschijnsel, een gezonde populatie is bestand tegen verdringing door roofdieren.

Geen herintroductie, maar bijplaatsing

Voorlopig is de Nederlandse natuur niet in staat een gezonde biotoop te bieden voor deze bijzondere vogel. Dat komt vrijwel uitsluitend door menselijke oorzaken. Stikstof van landbouw, veehouderij, industrie, verkeer en kolen- en gasgestookte elektriciteitscentrales verhinderen dat korhoenkuikens in de twee meest cruciale weken van hun bestaan aan genoeg rupsen en larven kunnen komen. Korhoenders leven hoofdzakelijk van plantaardig voedsel, maar de kuikens hebben in de eerste fase van hun leven grote insecten nodig. Die zijn er te weinig.

Na tien jaar experimenteren weten ze bij De Hoge Veluwe inmiddels dat herintroductie van een verdwenen soort een ingewikkeld proces is. De laatste geslaagde herintroductie in Nederland was die van de raaf, vertelt Rob Vogel van Sovon. “De raaf was verdwenen door een gerichte uitroeicampagne met gif en afschot. De herintroductie van de raaf lukte goed, omdat het leefgebied niet was aangetast. Bij het korhoen ligt dat anders. De kwaliteit van de leefgebieden is niet op orde door de neerslag van stikstof en verzurende stoffen. De vergrassing van heidegebieden gaat nog steeds door. ’s Winters kunnen korhoenders ook moeilijk aan voldoende voedsel komen.”

In nationaal park De Sallandse Heuvelrug is geen sprake van herintroductie zoals op de Veluwe, maar van ‘bijplaatsing’. In Nederland komt het wilde korhoen alleen nog maar voor op de Sallandse Heuvelrug, zij het marginaal. Het aantal is drastisch teruggelopen. In 2011 werden er nog maar vier hanen geteld, daarvan is er niet één meer over. “Er lopen nog wel een paar hennen uit de oorspronkelijke wilde populatie”, zegt Arend Spijker, boswachter in Salland.

Stikstofproblemen

Het korhoen in Salland zit in een kritieke fase, maar het project gaat voorlopig wel door. Dit jaar in april zijn er 25 korhoenders uit Zweden bijgeplaatst - waar er nog zo’n 300.000 rondscharrelen. De Zweedse vogels lijken genetisch sterk op het korhoen van Nederlandse oorsprong. “Het zijn korhoenders uit het wild, we hebben ze zelf gevangen in Zweden”, vertelt Spijker. De boswachter gelooft in het project: “Het is kansrijk. Maar korhoenders zijn een kwetsbare soort, alles moet wel kloppen. Wij denken dat we het goed doen.”

Spijker schat dat er inmiddels vijftien tot twintig hanen op de Sallandse Heuvelrug lopen en ongeveer dertig hennen. Wandelaars kunnen het korhoen vooral van maart tot juni - in de baltsperiode - weer tegenkomen in het gebied. De doelstelling voor de Sallandse Heuvelrug, vastgelegd in Natura 2000 - het netwerk van Europese beschermde natuurgebieden - is dat er uiteindelijk veertig korhoenhanen in het gebied rondlopen. Om het leefgebied van het korhoen te beschermen worden vos en zwarte kraai op de Sallandse Heuvelrug buiten de voortplantingsperiode bejaagd.

De stikstofproblemen baren ook Spijker zorgen. “Daar moet echt wat aan gebeuren. Het heidemilieu is aan het verarmen. Het bijplaatsen van korhoenders is in feite een poging om tijd te rekken om de milieuproblemen op te lossen. Want als het korhoen verdwenen is, zal de soort nooit meer terugkomen.” Spijker vindt het jammer dat het project op de Veluwe is gestopt. Ik heb echt gehoopt dat dat project zou slagen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden