Het koor en het eiland.

Tijdens het gesprek gaat de telefoon onophoudelijk. Of er nog plaatsen zijn voor aanstaande zaterdag. En, als het jubileumconcert gratis is, waarom er dan toch gereserveerd moet worden en er portokosten moeten worden betaald.

Voorzitter Tiemen Roos van het Comité 'Honderd jaar mannenkoorzang op Urk' legt bij ieder telefoontje opnieuw geduldig uit waarom de organisatie ondanks de gratis toegang toch met kaartjes werkt. “Moeilijk? Dat valt best mee hoor... Maar mevrouw, stelt u zich nu eens voor, u komt helemaal uit Zeeland naar Urk gereden voor een plaatsje en dan blijkt de kerk vol - dat kunnen we de gasten toch niet aandoen? Nou, daarom verwachten wij ook een beetje medewerking van uw kant. Als u de moeite neemt een gefrankeerde brief in een envelop naar mij op te sturen, dan weet u zeker dat u een plaats heeft.”

Als hij de telefoon heeft opgelegd, zucht hij diep. “Gek, word je er van. Maar aan de andere kant is het ook een teken dat het leeft, niet? En daar ben ik dan ook wel weer trots op - het is ook een heel bijzondere gebeurtenis.”

Het bijzondere van het jubileumconcert is dat aanstaande zaterdag voor het eerst in de geschiedenis de vijf mannenkoren uit het vissersdorp een gezamenlijk concert geven. En dat is nogal wat, legt Roos uit. Niet alleen betekent dat opeens één groot koor van meer dan driehonderd zangers, maar ook kan het gezien worden als een teken van verzoening. Roos, 33 jaar, geen visser, maar journalist bij het Agrarisch Dagblad, is lid van het oudste koor 'Hallelujah' dat in 1910 geruisloos de fakkel overnam van het in 1897 opgerichte 'Oefening kweekt kunst'

“In het verleden zijn er nog wel eens strubbelingen geweest. Koren splitsten zich af omdat leden zich niet langer in het repertoire konden vinden, soms ook waren er persoonlijke geschillen, soms speelde naijver een rol.”

“Tien jaar geleden was dit initiatief nog niet mogelijk geweest. Toen was er nog teveel oud zeer. Maar nu hebben we het verleden met de mantel der liefde bedekt. Van concurrentie is geen sprake meer. Je had het moeten meemaken afgelopen week. Iedereen was opgetogen over de repetities. Als je dan ziet dat zoiets tot stand mag komen na al die jaren - ja, dat ontroert.”

Bestaat het Urkse koorleven dit jaar een eeuw, gezongen wordt er al zolang er bootjes waren. Een deel van de zangtraditie stamt uit de tijd dat de zeilende vissersboten bij slecht weer soms de rede van Urk niet konden bereiken. Dan lagen de scheepjes 'verwaaid' zoals dat heette; verspreid over verscheidene havens in de omgeving zoals Texel (Oudeschild) en Terschelling. De vissers bezochten elkaar aan boord en hieven samen psalmen aan om de tijd zinvol te doden. Aangemoedigd door deze gewoonte werd in januari 1897 het eerste Urker mannenkoor opgericht.

'Oefening kweekt kunst' zong geestelijke liederen - dat wil zeggen vooral psalmen en een enkel lied van de laat-achttiende eeuwse kerkcomponist Johannes Hazeu - en stond onder toezicht van de gereformeerde kerkenraad. Omdat er niet altijd even fraai gezongen werd, sprak de volksmond met een knipoog naar het gekwaak van kikkers en eenden ook wel over 'Oefening kweakt kunst'. Het was waarschijnlijk één van de redenen om de naam in 1910 te veranderen in 'Hallelujah'. Met de naam veranderde er nog iets: voortaan viel het koor niet langer onder het gezag van de gereformeerde kerk en werd het gezien als een interkerkelijke vereniging.

Met de jaren veranderde ook het repertoire. Onder leiding van de musicoloog Jan van Dalfsen werden niet langer enkel psalmen en andere Nederlandstalige liederen gezongen maar ook Engelse verzen en negro-spirituals. De nieuwe koers zorgde voor de eerste breuk binnen de zanggemeenschap. Ongelukkig met de nieuwe gang van zaken, richtte voorzitter Auke Kapitein in 1945 een nieuw koor op dat de oude traditie voortzette. Nog steeds zingt dit koor, 'Oud Hallelujah' geheten, uitsluitend psalmen (uit de oude vierstemmige bundel van de Nederlands Hervormde kerk) en Hazeuliederen.

Nadat in 1953 spontaan een derde koor ('Crescendo') was opgericht omdat Hallelujah de aanwas van nieuwe leden niet aankon en een ledenstop afkondigde, volgde in 1968 een nieuwe splitsing. Na een conflict met het bestuur, vertrok dirigent Frits Bode (hij was de opvolger van Van Dalfsen). Ongeveer een derde deel van het koor ging met hem mee en zo ontstonden de 'Urker Zangers'. Onder leiding van de in 1990 overleden Bode verwierf het koor, dat zowel psalmen als spirituals en opera als oratoria zingt, nationale en internationale bekendheid. Net als 'Crescendo' overigens, dat zich echter uitsluitend op het Nederlandse geestelijke lied concentreert.

Het vijfde en kleinste koor werd opgericht in 1988. Net als 'Oud Halleluja' beperkt 'Onger Oens' zich vooral tot de tradtitioneel Nederlandse psalmen en geestelijke liederen die vroeger aan boord van de visserschepen gezongen werden.

Voorzitter van 'Oud Hallelujah' is Albert Hoekman, 50 jaar. Hij is een druk bezet man. Is hij niet aan het werk op de visafslag, dan vist hij wel op het IJsselmeer of zet hij zich in voor zijn koor. Op de vraag of hij net zo opgetogen is over het jubileumconcert als zijn meeste dorpsgenoten, zwijgt hij. Van hem had het niet gehoeven, al die drukte. “Wij treden liever niet zo op de voorgrond,” zegt hij. “Laat ons maar met rust. Maar weet u, je wilt ook geen spelbreker zijn. Tiemen Roos en Meindert Kramer, de dirigent van 'Crescendo', kwamen naar me toe en zeiden: dit wordt een hoogtepunt - al die koren bij elkaar. Nou, toen hebben we gezegd 'Vooruit, we doen mee'. We krijgen steun van de Hazeuzangers uit Zwolle. Daar treden we nogals eens mee op.”

Zoveel kerken, zoveel koren, zo lijkt het wel op Urk. Maar Tiemen Roos spreekt dat met klem tegen. “Dat hoor je vaak zeggen. Maar dat klopt niet. Natuurlijk, er zijn veel kerken op Urk en er is in die zin ook sprake van godsdienstige verdeeldheid. Maar wat juist zo mooi is, is dat de kerkelijke scheidslijnen in de zanggemeenschap geen rol spelen. Ik zelf ben bijvoorbeeld Nederlands gereformeerd en zit op 'Hallelujah'. Maar daar zitten naast gereformeerden ook hervormde en christelijk gereformeerde mannen op, ook uit laat ik maar zeggen de meer bevindelijke hoek. En dat geldt voor alle koren. In principe kan iedereen van elk koor lid worden.”

Nu hij het toch over misverstanden heeft. Zelfs met die godsdienstige verdeeldheid valt het wel mee. Dat komt, vertelt Roos, door de familierelaties die door alle gezindten heenlopen. “Veel jongens trouwen met meisjes van een andere kerk. Aanvankelijk geeft dat soms wel wat problemen, maar als het nieuwe familielid dan eenmaal geaccepteerd is, zijn de kerkelijke verschillen ondergeschikt aan de familieband.”

Kijk je naar de leeftijd van de koorleden (gemiddeld iets boven de veertig), dan valt het grote aantal dertigers op. Vraag: zitten die niet in het café? Roos: “Veel jongeren gaan inderdaad vaak naar het café, maar als ze wat ouder worden en trouwen en kinderen krijgen, zie je een verandering optreden. Dan kennen ze meer verantwoordelijkehden. Ze worden minder wild en krijgen meer behoefte aan, laat ik zeggen, diepgang en zo komen ze vaak ook bij een koor terecht.”

Terug naar het grote concert. Om het programma van komende zaterdag voor alle koren even acceptabel te maken, heeft ieder koor een eigen 'blok' gekregen. Aan het eind van het concert worden vier liederen gezamenlijk gezongen. De vier liederen zijn in overleg gekozen. Roos: “Ieder koor mocht een lied kiezen. 'Oud Hallelujah' en 'Onger Oens' kozen samen voor één lied: Psalm 43. Verder koos 'Hallelujah' voor 'Scheepke onder Jezus hoede', 'Crescendo' voor 'Samen te dienen!' en de 'Urker Zangers' voor een bewerking van Adrian Snells 'Vader vol van vrees en schaamte'.”

Ondanks zijn aarzeling, zegt Hoekman dat hij blij is met de keus voor Psalm 43. “Dat is een psalm, daar zit alles in. 'Zend Heer Uw licht en waarheid neder'. Dat hebben wij nodig, want wij zijn blinde mensen.” Dan, de link leggend met al die vrijelijk uitgesproken liederen waarin de mensen van Jezus houden alsof het niets is: “Voor het zover is, gaat daar heel wat aan vooraf. Het lijkt wel of de mensen dat vaak vergeten.”

Tiemen Roos kent de bezwaren. Maar het maakt hem er niet minder gelukkig om. “Weet je, uiteindelijk hebben alle koren toch hetzelfde doel: samen zingen tot Gods eer.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden