Het koffiekopje van Comaneci is gevuld met nectar

Zaterdag was Nadia Comaneci heel even in Nederland. Op de fitnessbeurs in Houten stak de ex-topturnster, die negen Olympische medailles behaalde, de loftrompet over apparaten die 'een aanval doen op de beruchte billengroep.' Ze voerde een knullig showtje op. En vertelde dat er geen film over haar leven komt. “Ik ben er niet aan toe. Ik moet er niet aan denken dat ik al die herinneringen zou moeten ophalen. Die zijn van mij en van niemand anders.”

De afgelopen dagen bracht Comaneci een bliksembezoekje aan Europa. In Londen, Houten en Antwerpen roemde ze de onovertroffen kwaliteiten van de Step en de Slide, twee simpele aerobic-apparaatjes die, aldus de folder, 'een aanval doen op de beruchte heupen-, dijen- en billengroep'. Voor ongetwijfeld heel veel dollars (“Nee, ik zeg niet hoeveel”) houdt de 31-jarige ex-topturnster een praatje over de zegeningen die het trainen op de Step en de Slide haar lichaam hebben gebracht. “Toen ik twee jaar geleden de Step ontdekte, had ik al zes jaar niets gedaan”, vertelt ze. “Maar de Steptraining was zo leuk om te doen, dat ik weer enthousiast met trainen ben begonnen. Nu staan er 35 van die dingen in mijn turnschool in Oklahoma.”

Het blijft onduidelijk voor wie Comaneci haar zoetsappige verhaaltje opdreunt. Kooplustig publiek is er nauwelijks op dit vroege zaterdagochtend-uur. De firma die beide apparaten in de Benelux distribueert, moet het hebben van een handjevol journalisten dat op de naam 'Comaneci' is afgekomen. Ook het shownummer, dat Comaneci samen met vriend en eveneens voormalig turnkampioen Bart Conner opvoert, trekt weinig toeschouwers. Op de klanken van Neil Diamonds 'If there couldn't be dreams' vertonen Nadia en Bart, samen goed voor 21 Olympische en wereldtitels, een serie danspassen en radslagen. Hun Amerikaanse manager becommentarieert het geheel op een manier dat het nog wat lijkt: “Now you see a bridge, a pancake, a backwalker, and this is a forward split!”

Helaas, het is en blijft een knullige vertoning. Slecht ingestudeerd en uitermate gelikt. En toch, hoe het mogelijk is mag joost weten, hangt er om die kleine Comaneci een magisch waas. Een Olympische be

tovering, die op illusie is gebaseerd. De koffie die zij drinkt is geen koffie maar nectar. Het broodje gezond dat zij eet is geen broodje gezond maar ambrozijn. Haar vriend Bart Conner is geen vriend maar een halfgod. En haar glimlach mag dan een afstotelijke grimas zijn . . . komt dat niet doordat daarachter een wereld van verdriet schuilgaat? Want Nadia Comaneci is met haar negen Olympische medailles, waaronder vijf van goud, niet alleen de beste turnster die de wereld ooit heeft gehad, zij is tevens een van de meest tragische vrouwen die de wereld ooit heeft gehad.

Na een eenzijdige jeugd van trainen, eten en slapen sloot de Roemeense turnster op 22-jarige leeftijd, vlak voor de Olympische Spelen van 1984, haar sportieve loopbaan af. Met zowel een trainers- als een jurydiploma op zak dacht ze in de internationale turnwereld snel aan de slag te kunnen. De Roemeense autoriteiten hadden daar echter een andere mening over en scheepten de vedette, die hun land een plaats op de wereldkaart had gegeven, af met een schijnfunctie bij de Roemeense turnbond. Vijf jaar lang zat Comaneci tussen acht en vijf duimen te draaien op een suf kantoor. Later werd bekend - hoewel Comaneci dat zelf nooit heeft willen bevestigen - dat Ceaucescu's zoon Nicu haar in die tijd regelmatig dwong tot sexmaniakele spelletjes. Op 29 november 1989, minder dan een maand voor de val van de Ceaucescu-dictatuur, ontvluchtte Comaneci haar geboorteland. Samen met Constantin Panait, die haar in ruil voor 5000 dollar begeleidde, trotseerde ze mijnenvelden en grenswachten, wist Hongarije te bereiken en dook korte tijd later op in de Verenigde Staten.

Maar ook daar kreeg Comaneci geen rust. In de hoop flink munt te kunnen slaan uit de voormalige topturnster, had Panait een vrouw en vier kinderen in de steek gelaten. Het Amerikaanse publiek - de media voorop - pikte dat niet en nagelde Comaneci aan de schandpaal. Na enkele maanden waarin ze, zoals ze later verklaarde, 'in een shocktoestand verkeerde', ontdeed Comaneci zich van haar geldzuchtige minnaar en vond een veilig onderkomen bij een Roemeense familie in Montreal, de Canadese stad waar ze tijdens de Olympische Spelen van 1976 zeven tienen en drie gouden medailles behaalde.

Vanaf dat moment kreeg Comaneci eindelijk de kans een normaal leven op te bouwen. Voorzover dat mogelijk is voor een vrouw, die vanaf haar vroegste jeugd is gekneed, gemanipuleerd en gemarteld. “Als ik een ding van Nadia heb geleerd, dan is het wel hoe afgrijselijk het communistische systeem is”, verzucht haar manager Paul Ziert. “Roemenen vertrouwen niemand en zien alles negatief totdat het tegendeel is bewezen. Nadia begint nu pas te leren dat sommige mensen best aardig zijn. Maar het gaat heel langzaam.” Via Bart Conner, die hij zeventien jaar lang coachte, kwam de 50-jarige Ziert in contact met Comaneci. “Bart is hartelijk en spontaan, terwijl Nadia er al moeite mee heeft om iemand goedendag te zeggen. Als het die twee lukt om bij elkaar te blijven . . . nou, dan kun je gerust zeggen dat ze heel veel van elkaar houden.”

Volgens Ziert heeft Comaneci de afgelopen jaren een metamorfose ondergaan. Van een onzelfstandige kluns is ze veranderd in een zelfbewuste vrouw, die al haar zaakjes eigenhandig regelt. Ze boekt tickets en strooit met creditcards alsof ze nooit anders heeft gedaan. “Al wil ze dat zelf niet toegeven, omdat ze voor geen prijs haar land afvalt. Ze is verschrikkelijk trots op haar Roemeense afkomst. Daarom wilde ze in Europa beslist een goede indruk achterlaten. Doodsbang was ze, dat ze in haar eigen werelddeel af zou gaan als een gieter. Zeven volle dagen heeft ze geoefend voor de persconferenties die ze hier geeft.”

Schiphol

Nadia Comaneci kan gerust zijn. In Houten liet ze niet een steek vallen. Haar voorwoord, gesproken in vloeiend Amerikaans met een charmant accent, begon met een compliment aan dat prachtige Nederland, waar ze in haar gloriedagen wel honderd keer is geweest. Jammer alleen, dat haar bezoekjes beperkt bleven tot Schiphol. “Dat was mijn favoriete vliegveld, met al die schitterende winkeltjes. Al kon ik nooit veel kopen van de drie dollar zakgeld die ik per dag kreeg.”

Wanneer haar gevraagd wordt wat ze tegenwoordig zoal uitvoert, begint ze te hakkelen. “Samen met Bart geef ik zo'n veertig shows per jaar.” Stilte. “De turnschool”, schiet Ziert haar te hulp. “O ja, de turnschool. Bart en ik hebben een turnschool in Oklahoma met 800 kinderen en twintig trainers. Die kinderen turnen gewoon voor de lol. Al zijn er wel een paar die zo gedreven zijn, dat ze misschien ooit de top bereiken.” Stilte. “Gympakjes”, souffleert Ziert. “O ja, de gympakjes. Ik heb een eigen lijn van gympakjes. Ik schrijf stukjes in een turnblad. En o ja, ik heb een video gemaakt van de Step-training.”

Tussen de bedrijven door doet Comaneci aan liefdadigheid. Het geld dat ze ontving door te poseren voor een advertentie voor ondergoed is bestemd voor mensen in Montreal die een Roemeens kind adopteerden. Kort geleden deed ze mee aan een jaarlijkse marathonactie, die geld inzamelt voor mensen die lijden aan spierdystrofie.

En hoe zit het met de film over haar leven, die komend voorjaar uit zal komen? “Die film komt er voorlopig niet”, zegt Comaneci, plotseling resoluut. “Ik ben er nog niet aan toe. Ik moet er niet aan denken dat ik al die herinneringen zou moeten ophalen. Die zijn van mij en van niemand anders.”

“Het gaat goed met Nadia!”, glundert Ziert. “Dit was de eerste keer dat ze ronduit durfde toe te geven dat ze de confrontatie met haar verleden nog niet aankan. Tot nu toe draaide ze er steeds omheen als er naar die film werd gevraagd. Maar ik weet dat ze David Frost, die de film zou produceren, heel weinig nieuws vertelde. Eigenlijk alleen dingetjes die algemeen bekend waren. Telkens wanneer hij samen met haar het script doornam, werd ze hysterisch en begon ze te huilen. Ze is doodsbang dat de mensen haar laten vallen als ze haar werkelijk leren kennen. Ze heeft het schrijven van het script net zo lang getraineerd totdat die hele film werd afgeblazen.”

Naar Roemenie is Comaneci nooit meer teruggekeerd. “Ik heb er geen tijd voor”, zegt ze, maar herstelt die smoes snel. “Ik wil niet zomaar naar binnen glippen, zonder het iemand het merkt. Als ik terug ga, moet dat een echte happening zijn. In de vorm van een liefdadigheidsshow bijvoorbeeld. Een datum heb ik nog niet in mijn hoofd. Ik heb wel contact met de turnbond. En de minister van sport wil het grootste stadion van het land naar mij vernoemen. Een grote eer, minister, welbedankt dat u daar aan denkt! Nog niet zo lang geleden was dat wel even anders.”

Plannen voor de toekomst heeft de voormalige turnkampioene niet. “Ik doe wat ik leuk vind en leef bij de minuut. Veel verder kijk ik niet vooruit. De dingen lopen toch altijd anders dan je denkt. Als iemand tien jaar geleden had voorspeld dat ik op 9 oktober 1993 in Nederland een persconferentie zou houden, dan had ik hem toch zeker voor stapelgek verklaard?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden