Het klimaatdebat kan meer ontspanning gebruiken, vindt premier Rutte

Premier Mark Rutte beschildert een Delfts blauw vaasje in de fabriek van Heinen Delfts Blauw tijdens de aftrap van de campagne van de VVD voor de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen. Beeld ANP Remko de Waal

De Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen zullen voor de VVD een zware strijd worden, maar partijleider Mark Rutte blijft optimistisch. Vandaag trapte hij de campagne in Putten af. ‘De schreeuwers staan uiteindelijk aan de zijlijn.’

Mark Rutte vergeleek Nederland met een teer vaasje en nu zit hij op een zaterdagochtend op een industrieterrein in Putten, met een klein kwastje in de hand, ingespannen zijn eigen metafoor te beschilderen. Een medewerkster van Heinen Delfts Blauw geeft hem nauwkeurig wat aanwijzingen.

De man die dat voor elkaar kreeg zit er trots bij. Jorrit Heinen, directeur van het familiebedrijf waar dit cultureel erfgoed nog met de hand wordt beschilderd, zag de premier op tv verwijzen naar het vaasje. “Ik geloof dat ie het in praatprogramma’s een mooi vaasje noemde, maar ook een keer ‘zo’n lelijk Delfts Blauw vaasje’. Dus nodigde ik hem uit om bij ons te komen. Mark, je hebt iets te lijmen, schreef ik.” En hij kwam, als zorgvuldig geregisseerde aftrap van de VVD-campagne voor de Statenverkiezingen van 20 maart.

Daarmee sloot het bezoek onbedoeld mooi aan bij het blauw van de KLM-aandelenkoop, waarvoor het kabinet afgelopen week de handen op elkaar kreeg (en nee, tot zijn spijt is Jorrit Heinen niet de leverancier van de Delftsblauwe KLM-huisjes). Een meevaller in verkiezingstijd voor de VVD, die met een eerder plan voor bedrijfssteun, de afschaffing van de dividendbelasting, door het ijs zakte.

Een meevaller ook voor de coalitiepartijen, die in de peilingen op zwaar verlies staan en geplaagd worden door de hoge energierekening, de klimaatonrust en de BTW-verhoging. Voor Rutte reden om ook vandaag in Putten te benadrukken dat de meeste mensen – “96 procent” – er wél op vooruit gaan.

Het vaasje zag het levenslicht op het VVD-congres in november, toen Rutte in hemdsmouwen en op gympies - zijn partijleider-outfit - de leden toesprak over “dat mooie, maar ook zo broze land” Nederland. “We kunnen de extremen opzoeken”, zei hij, “of dit tere bezit zo goed mogelijk beschermen. Dat bezit is fragiel, een vaasje dat kapot kan vallen.” In december keerde het in volle glorie terug in een open brief van de premier (‘Beste Nederlanders’) in het AD. “Ik zie Nederland als een vaasje, dat we met 17 miljoen gewone en bijzondere Nederlanders vasthouden.” Hij haalde ook uit naar mensen die geen verantwoordelijkheid nemen en aan het vaasje trekken, zodat het stuk gaat.

Schreeuwers en doeners

Daarmee kan het vaasje als geslaagde metafoor zo de reclamehandboeken in. Niet voor niets zijn ook deze ochtend de camera’s uitgerukt voor het  fotogenieke, Hollandse wit-blauw. Ook de oppositie kon de verleiding niet weerstaan en dook erop. “De werkelijkheid is: hij smijt dat vaasje al jarenlang op de grond”, zei SP-leider Lilian Marijnissen. Vooral de SP, Forum voor Democratie en PVV zien de regionale verkiezingen als een referendum over Rutte III.

Rutte gaf het zelf meteen toe: die verkiezingen gáán ook niet alleen over de provincie of het waterschap, maar ook over de Eerste Kamer, waar nieuwkomer Forum voor Democratie oprukt en de meerderheid van de coalitie op het spel staat. Niet voor niets zet Rutte zijn mooie vaasje voortdurend tegenover de “puinhoop in Groot-Brittannië”, een duidelijke verwijzing naar de Nexiteers van FvD en PVV. Zijn tegenstanders noemt hij niet bij naam, maar de boodschap is helder: zij zijn de schreeuwers, de VVD is de partij van de doeners. Voor die doeners (een aantal van hen was in Putten uitgenodigd) had de partij daarom flink wat vaasjes bij Heinen besteld.

Toch valt niet te ontkennen dat het een zware strijd wordt voor de VVD. De tijd dringt, grote plannen als het pensioenakkoord en de klimaatmaatregelen moeten nog  langsde Eerste Kamer. Rutte blijft optimistisch. Een minderheid in de Senaat is hij gewend. “Dat wordt nog meer koffie drinken en nog meer bellen.” En de klimaatverandering: “Die hoeft niet morgen opgelost. Er mag wat meer ontspanning in de discussie komen.” Iedereen zal moeten bijdragen. “Ook het bedrijfsleven.”

Veel zal afhangen van de prijs die de coalitie bereid is te betalen om alle plannen het komend jaar ongeschonden door beide Kamers te krijgen. Want de premier mocht zijn vaasje in Putten dan wel onbetaalbaar noemen, alles heeft een prijs. “160 euro in de winkel”, weet een medewerker van Heinen.

Drie vaasjesvragen aan Mark Rutte:

De volgende generatie demonstreerde op het Malieveld voor meer actie op klimaatgebied. Maakt u voldoende haast om het vaasje ongeschonden door te geven? U zult zelf niet meer regeren in 2030, laat staan 2050.

“Wat ik wil, is iets meer ontspanning in het debat. We zijn al begonnen met maatregelen in het vorige kabinet en dat ging inderdaad te langzaam. We zullen dus aan de bak moeten, voor 2030 en 2050. Maar die 49 procent broeikasgasreductie hoeft niet in een klap, niet alles hoeft geregeld te zijn in 2020. En de politiek kan het niet alleen, iedereen moet een eerlijk aandeel leveren, ook bedrijven.”

Wie wil het vaasje volgens u stuk laten vallen? Zijn dat volgens u vooral de partijen die een Nexit voorstaan? 

“Dat klopt, maar zij niet alleen. Aan de ene kant staan de mensen die meteen alles willen, maakt niet uit hoe. Het moet morgen al geregeld zijn, en de klimaatverandering moet nú gestopt. Daardoor raak je het hele land kwijt. Dan heb je ook de ontkenners, die geen klimaatverandering zien. Ik zit er nu achtenhalf jaar en ik weet: de schreeuwers die voor de volle honderd procent gelijk willen hebben, die staan uiteindelijk aan de zijlijn. Politiek bedrijven is handelen vanuit je idealen maar ook bereid zijn er met andere mensen uit te komen.”

Hoeveel energie kost het u om het vaasje heel te houden binnen de coalitie?

“Deze coalitie draait in een goede sfeer. We zitten politiek dichter bij elkaar dan in het vorige kabinet dan ik mocht leiden, van PvdA en VVD. Het is wel complexer want je zit met vier partijen, maar de onderlinge verhoudingen zijn goed. Dus het gaat redelijk goed. Af en toe voeren we een pittige discussie, maar wel met de gedachte dat we de zaak heel moeten houden.”

Lees ook:

De Statenverkiezingen zijn géén referendum over Rutte

In de valse voorstelling dat de kiezer op 20 maart iets te zeggen heeft over de landelijke politiek, schuilt ook een gevaar, betoogt politiek redacteur Lex Oomkes

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden