Het kleinkind heeft te korte wortels

Pleidooi voor een open houding tegenover andere mensen en natuur

JANITA MONNA

Achterflappen van dichtbundels lees ik meestal met een schuin oog. Die bevatten vaak niet meer dan wat plichtmatige aanprijzingen van de uitgever, of wat lovende woorden uit recensies van eerder werk.

Maar op het omslag van Saskia Stehouwers nieuwste las ik: de bundel 'is een pleidooi voor een open en minder arrogante houding ten opzichte van andere mensen en de natuur'. Dat maakte nieuwsgierig. Hoe zou dat pleidooi - het soort waarvan er in barre tijdens als deze niet genoeg gehouden kunnen worden - in poëzie vorm krijgen?

'Vrije uitloop' heet de opvolger van 'Wachtkamers', het debuut waar Stehouwer in 2015 de Buddingh'-prijs voor kreeg. De jury loofde toen de wijze waarop ze zocht 'naar een nieuwe en eigen plaats in een wereld die niet langer zomaar herkenbaar en bewoonbaar is'.

Die zoektocht gaat in deze nieuwe bundel verder. Stehouwer confronteert haar lezer meteen met het beeld van een wrede, en vooral van de natuur vervreemde mens: "we vergaten hoe een boom groeit." Haar inzet lijkt om het contact tussen de mens en zijn omgeving, in de ruime zin van het woord - de verwarde buurvrouw, de tuin, de wereld - te herstellen. Allereerst door opmerkzaam te zijn. Zij zoomt in de drukte van alledag bijvoorbeeld in op iemand die ongezien was, alleen. Haar woorden maken mededogen voelbaar, laten hem even zichtbaar zijn: "herinneringen trokken aan je haar / bewogen mee met de wind /die je opnam in zijn verzameling."

Haast vanzelfsprekend lopen hier de mens en zijn herinneringen over in natuur, die overal in de vier afdelingen van deze bundel te vinden is. Van de struiken achter in de tuin tot de neushoorn in het wildpark, met beelden die dwingen tot luisteren, kijken, voelen: "de regen die de geluiden aan elkaar knoopt / de wind die de regendruppels optilt."

Het pleidooi voor een opener blik leidt ook tot een nadrukkelijke oproep tot actie. Ergens vraagt de dichter zich af wat het betekent om keuzes te maken, zoals ook het vermogen van het woord wordt ondervraagd: "hoe zeg ik iets dat de wereld verandert in de wereld / die ik wil zien?"

Zoeken maakt gaandeweg plaats voor overtuiging: "ik ben een mens/ ik zal getuige zijn / van onze terugkeer naar de grond."

Stehouwers kracht is het om in één, twee regels een hele wereld op te roepen maar spanning volhouden lukt niet altijd. Daarvoor zijn haar associaties nogal eens te grillig.

'Vrije uitloop' is daardoor wat onevenwichtig, maar het gedicht 'document' mag zo in het lijstje mooiste gedichten van 2016. "het kleinkind van de familie abramovic/ zit op een verdriet dat niet van hem is/ een verdriet dat de eigenaars terug willen." Dat roept een wereld op die groter is dan de woorden, dat schrijnt achter de lichte absurditeit.

Saskia Stehouwer: Vrije uitloop

Marmer; 64 blz. euro 15

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden