'Het kind gaat mee de dood in, zo blijft de band behouden'

Ronnie J. uit Amsterdam behoort tot een specifieke groep daders. Criminologe en psychologe Marieke Liem van de Universiteit Leiden deed samen met anderen onderzoek naar ouders die hun kind(eren) doden en daarna proberen zichzelf om het leven te brengen. Deze daders verschillen van ouders die 'alleen' hun kinderen ombrengen en ouders die 'alleen' zichzelf wensen te doden, concluderen Liem en haar mede-onderzoekers.

INTERVIEW | SYTSKE VAN AALSUM

Uit jullie onderzoek blijkt dat ouders die hun kind doden en daarna de hand aan zichzelf slaan, moeten worden gezien als een aparte groep. Waarom?
"Deze daders onderscheiden zich door een patroon van radeloosheid en hopeloosheid. Ze zijn zelden eerder gewelddadig geweest tegen het slachtoffer of tegen anderen en ze lijden vaker aan depressieve en psychotische stoornissen. Ze hebben ook bijna nooit een criminele voorgeschiedenis.

"Uit ons onderzoek bleek verder dat deze daders minder vaak overgaan tot het gebruik van gewelddadige moordmethoden in vergelijking met ouders die alleen hun kinderen doden.

"Niet zelden is er een symbiotische band tussen de ouder en het kind. Wanneer deze band dreigt te breken, onder invloed van een echtscheiding of onder invloed van waandenkbeelden zoals in een psychose, gaat de dader over tot dodelijk geweld, om zo de symbiotische band te laten voortbestaan in de dood. De dood wordt vaak niet beschouwd als eindpunt, maar als een transitie naar een situatie waarin de ouder samen met het slachtoffer kan zijn.

"Bij ouders die 'alleen' zelfmoordneigingen hebben spelen vaak huiselijke problemen een rol. Ze hebben bijvoorbeeld problemen met hun kinderen. Bij deze ouders is de relatie met hun kinderen vaak conflictueus en dat is niet zelden de aanleiding tot suïcidaal gedrag van de ouder."

Hoe vaak komt het voor?
"In Nederland komt kinderdoding gevolgd door zelfdoding tussen de één en twee keer paar jaar voor. Voor kinderdoding met een niet-geslaagde zelfdoding geldt ongeveer hetzelfde aantal."

Geven ouders voorafgaand aan het doden van hun kind signalen af aan de omgeving?
"Mensen die overgaan tot kinderdoding en (bijna-)zelfdoding geven vaker signalen dan degenen die 'alleen' het kind doodden, of 'alleen' zichzelf wilden doden. Ze geven waarschuwingssignalen af die variëren van dreigen met zelfdoding of dreigen met doden. De meeste kinderdodingen en (bijna-)zelfdodingen zijn voorbereid, terwijl de kinderdodingen zonder zelfdoding vaker een impulsief karakter hebben."

Is door diezelfde omgeving hun radeloosheid af te lezen? Kan worden voorkomen dat iemand zijn of haar kind doodt?
"Dergelijke zaken zijn moeilijk te voorkomen. Het is van belang, dat wanneer iemand dreigt zichzelf of een ander te doden, deze signalen serieus worden genomen. Maar de aard van kinderdoding, het gebeurt achter gesloten deuren, in de privésfeer van het gezin, maakt dat die signalen niet makkelijk op te vangen zijn."

Deze ouders zijn eerder meestal niet gewelddadig geweest, hoe kan het dan zo gruwelijk uit de hand lopen?
"Vanuit de dader is het niet noodzakelijkerwijs gewelddadig gedrag, hoe paradoxaal dit ook mag klinken. Vaak ziet de dader het doden van het eigen kind en het doden van zichzelf als het openen van een deur naar het hiernamaals. Dergelijke motieven noemen we ook wel 'pseudo-altruïstisch': de dader heeft de indruk dat het het beste is voor het kind als het niet meer leeft, maar 'meegaat' naar een andere wereld, meegaat de dood in. Deze kinderdodingen gevolgd door (bijna-)zelfdodingen worden daarom ook relatief vaak op een niet-gewelddadige manier uitgevoerd."

Uit eerdere berichten over deze zaak bleek dat de moeder een heel hechte band had met haar dochter, voor wie ze al jaren in haar eentje zorgde. Is dat die symbiotische relatie waar u eerder op doelde?
"Ik heb geen inzicht in deze specifieke zaak, dus daar kan ik niet op ingaan. Maar kinderdodingen gevolgd door (bijna-)zelfdodingen worden vaak getypeerd door een symbiotische relatie tussen ouder en kind. De ouder neemt het kind 'mee' in de eigen dood. Op die manier blijft de symbiotische band tussen beide individuen in stand, ook na het overlijden. Alleen zichzelf doden of alleen het kind, zou betekenen dat de symbiotische relatie beëindigd wordt. Door zowel zichzelf als het kind te doden, blijft de symbiotische band behouden."

Na de tenlastelegging, in dit geval moord, is er alsnog kans dat een dader zichzelf om het leven brengt, blijkt uit jullie onderzoek. Is dat risico er ook nog na een vonnis?
"Ja, dat risico kan lang blijven bestaan. In andere zaken zien we echter dat wanneer iemand is behandeld voor een ernstige depressie of psychose van waaruit de daad voor een groot deel kan worden verklaard, het risico op suïcide juist afneemt."

Waarom roept een zaak als deze zowel sympathie voor de moeder op als afschuw over wat ze heeft gedaan?
"Kinderdoding roept altijd sterke emoties op. Het kind is een kwetsbaar wezen, dat als veilig wordt beschouwd in het eigen huis, het eigen gezin. Wanneer een kind het slachtoffer wordt van de eigen ouder, roept dat gevoelens van afschuw op.

Aan de andere kant wordt kinderdoding bijna altijd gepleegd onder invloed van een ernstige psychische stoornis. Wanneer de ouder het kind uit pseudo-altruïstische overwegingen doodt, kan dat wellicht op meer begrip rekenen dan wanneer een ouder het kind in een woede-uitbarsting doodt of als het gevolg van kindermishandeling."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden