Het kerkje van Ruigoord

Een voor één bel ik ze op. Of ze net als ik nog wel eens terug denken aan het kerkje van Ruigoord en wat zich daarin afgespeeld heeft?

Alle drie zeggen ze ja. Op een vreemde manier zijn we nog steeds met elkaar verbonden. Ik maak een afspraak met ze in de hoop dat ik na al die jaren te weten zal komen wie het lootje heeft getrokken. En waarom wij destijds zo bang waren.

Geen van ons vieren weet meer precies wanneer het bewuste weekend in Ruigoord heeft plaatsgevonden. Peter Lankhorst, destijds onze lijsttrekker voor de Amsterdamse PPR, is er van overtuigd dat het weekend in 1975 plaatsvond, ik doe er twee jaar af. In het Internationaal Instituut Sociale Geschiedenis vraag ik alle Damrakken, de krant van de Amsterdamse Partij Politieke Radikalen, op: het weekend blijkt op 29 en 30 juni 1974 plaats te hebben gevonden. Een maand daarvoor is de PPR bij de gemeenteraadsverkiezingen voor het eerst in de raad gekomen met maar liefst drie zetels. Vreemd genoeg vind ik van het gemeenteraadsweekend in de daarop volgende Damrakken nergens een verslag. Heeft Peter op dit punt wèl gelijk? Stond het hele weekend in het teken van het geheime beraad en niet alleen die zondagmiddag, zoals ik mij meen te herinneren?

Dat weekend in Ruigoord heeft de kern – ongeveer twintig leden - van de Amsterdamse PPR zich verzameld. De meesten van ons zijn midden twintig en willen de wereld veranderen. Daarom zijn we ook lid geworden van de PPR, een partij met grote idealen en net als wij nog jong. Roel van Duijn, onze nummer twee bij de gemeenteraadsverkiezingen, is een aantal jaren ouder en heeft al een politieke carrière achter de rug als provo en gemeenteraadslid voor Amsterdam Kabouterstad.”Ik vond wel”, zegt hij terugkijkend, “dat jullie nog niet de hardheid des levens hadden gevoeld”. Roel zelf heeft al het nodige meegemaakt. In 1970 werd hij ontvoerd door de rechtsradicaal Joop Baank.

Ruigoord is een magische plek beweren de kunstenaars die eind 1972 deze plek gekraakt hebben. Ook Amsterdam aast op dit gebied, gewoon omdat ze ruimte nodig heeft voor haar industrie. De eerste slag wordt echter wonderbaarlijk genoeg gewonnen door de nieuwe kolonisten. Als de Amsterdamse slopers op 23 juli 1973 komen om heel Ruigoord- ook het kerkje- met de grond gelijk te maken, moeten ze onverrichter zake rechtsomkeer maken: het sloopverbod wordt diezelfde dag nog ingetrokken. Uit solidariteit met deze enclave van anarchistische blijmetselarij, bivakkeren wij dat weekend in het kerkje van Ruigoord.

Ik, nummer vijf en eerste vrouw op de Amsterdamse PPR lijst, heb altijd gedacht dat we er toe zijn gekomen door de verhalen van die jongen met die sproeten over zijn oom. Zijn oom was iets hoogs bij Defensie en riep op verjaardagen uit dat er een einde moest komen aan de verloedering van Nederland, aan dat stelletjes linkse rakkers dat de dienst uit maakten. In 1973 was namelijk, zoals Max van der Stoel het met vooruitziende blik formuleerde, meest linkse kabinet dat Nederland ooit heeft gehad ‿. en misschien ooit zal krijgen, het kabinet Den Uyl, van start gegaan. Ook voor Frans van de Ven, nummer drie van de Amsterdamse PPR lijst, was de heftige polarisatie die Nederland in zijn greep had de reden waarom wij serieus nadachten over het opzetten van een ondergrondse organisatie. Hij kan zich nog herinneren dat overal in de stad de leuze “dood aan Den Uyl” op de muren gekalkt stond.

Volgens Roel kwam het gevaar vooral uit de hoek van de NAVO en onze bondgenoot Amerika. Zij waren volgens hem als de dood dat Nederland uit de NAVO zou stappen. Een bezetting zou dan niet uitgesloten zijn. Dreiging van binnen of buiten; Peters geheugen is helaas op dit punt gewist. Ik besluit de dagboeken van Stemerdink, staatssecretaris in het kabinet Den Uyl, te raadplegen. Dat het in die jaren gistte bij defensie en in het bijzonder bij de Landmacht vanwege voorgenomen bezuinigingen en reorganisatie is duidelijk, maar over de dreiging van een staatsgreep kan ik niets vinden. Dat er in die tijd de nodige schermutselingen met de NAVO plaatsvinden, vermeldt Stemerdink ook in zijn dagboeken. NAVO secretaris-generaal Luns ging ver in zijn verzet tegen de ontwerp-defensienota van het kabinet Den Uyl, maar het bleef bij verbaal wapengekletter.

Volgens Peter kwam het idee om een ondergrondse organisatie op te zetten uit de koker van Roel. Als ik hem vertel dat Frans van de Ven het lootje heeft getrokken, roept Peter uit:” ik had het kunnen weten, dat was natuurlijk doorgestoken kaart, daar heeft Roel voor gezorgd”. “Heeft Frans het lootje getrokken !”, zegt Roel, als ik hem een paar dagen later op zoek verbijsterd, “maar waarom heeft hij nooit contact met mij opgenomen, ik wist precies hoe je verzetscellen moest organiseren”.

33 jaar later zoek ik vergeefs naar de weg die ik toen fietste. Ruigoord is inmiddels omsingeld door grijze bunkers en grachten van asfalt. De ondergrondse organisatie is er nooit gekomen. Volgens Frans nam die maanden daarop de dreiging van een rechtse coupe snel af. Mijn zoektocht heeft ook nog iets aan het licht gebracht wat ik liever niet had willen weten. Volgens Roel heb ik hem in die tijd gewaarschuwd voor Bas de Gaay Fortman, onze partijleider, die bij de groene baretten zou hebben gezeten en nog steeds hun reünies zou bezoeken. Ik ben verbijsterd en roep uit: “ maar hoe kon ik, die niemand kende in het leger, die geen flauw besef had waar een groene baret voor stond, laat staan dat ik op de hoogte zou zijn geweest van hun reünies, hoe kon ik‿?”. Als ik het kerkje van Ruigoord binnenga, valt het zonlicht net als die zondagmiddag door de hoge kerkramen. Ik zie ons weer voor me: Roel, Peter, Frans en ‿.die jongen van wie ik de naam niet meer weet. Dan realiseer ik me d!

at ik in die dagen dus wel iemand kende met goede connecties in het leger. Hoe verradelijk is het geheugen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden