Het karakter van iemand die ik ken

Er zijn van die teksten die zo volmaakt zijn dat je er niets aan moet toevoegen of eruit schrappen. Je moet ze citeren en voor zichzelf laten spreken; alleen zo klinkt de stem door van degene die ze schreef. Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799), de gebochelde verlichter, heeft veel van zulke onnavolgbare en direct herkenbare teksten uit zijn pen laten vloeien. Wanneer je zijn stijl in één woord moet karakteriseren, is dat 'speelsheid'. Als één schrijver het vooroordeel over de logge stijl van de Duitse denkers logenstraft dan is hij het wel. Veel grote Duitse stilisten -Goethe, Schopenhauer en Nietzsche voorop- hebben de kunst van hem afgekeken en hebben daar geen geheim van gemaakt. Hier volgt een tekst die hij omstreeks 1768 schreef. Wiens karakter Lichtenberg beweert te kennen, laat zich raden.

,,Zijn lichaam is van dien aard dat ook een slechte tekenaar het in het donker beter zou tekenen, en was hij bij machte het te veranderen, dan zou hij sommige delen ervan minder reliëf geven. Over zijn gezondheid, ook al is die niet de beste, is deze man nog altijd min of meer tevreden geweest; hij heeft het grote talent om gezonde dagen optimaal te benutten. Zijn verbeeldingskracht, zijn beste vriendin, laat hem nooit in de steek. Hij staat bijvoorbeeld voor het raam, het hoofd op de handen gesteund, zodat een voorbijganger alleen maar een melancholieke man ziet die het hoofd laat hangen; maar ondertussen bekent hij zichzelf dat hij zich weer te buiten is gegaan aan genot.

,,Hij heeft maar weinig vrienden; in feite staat zijn hart altijd alleen maar voor één aanwezige, maar voor verschillende afwezigen open. Vanwege zijn vriendelijkheid denken veel mensen dat hij hun vriend is, en hij helpt hen naar vermogen, niet uit de aandrang waarmee hij zijn echte vrienden ter wille is, maar uit eerzucht en mensenliefde. Hij heeft maar één of twee keer liefgehad, de ene keer niet ongelukkig, de andere gelukkig. Alleen door monterheid en luchthartigheid wist hij een gouden hart voor zich te winnen, welke eigenschappen hij nu vaak verwaarloost. Toch zal hij monterheid en luchthartigheid altijd in ere houden als de eigenschappen van zijn ziel die hem de genoeglijkste uren van zijn leven bezorgd hebben, en als hij opnieuw een leven en een ziel zou mogen kiezen, dan weet ik niet of hij, als hij de zijne zou kunnen terugkrijgen, wel andere zou kiezen.

,,Over de godsdienst heeft hij al als knaap heel vrij gedacht, ook al heeft hij er nooit eer in gesteld een vrijgeest te zijn, noch alles blindelings te geloven. Hij kan met overgave bidden en nooit kon hij Psalm 90 zonder een verheven en onbeschrijflijk gevoel lezen. Eer de bergen geboren waren... betekent voor hem oneindig veel meer dan Zing, onsterfelijke ziel...

,,Hij weet niet wat hij meer haat, jonge officieren of jonge predikanten; met geen van beiden zou hij het lang kunnen uithouden. Voor officiële bijeenkomsten zijn zijn lichaam en zijn kleren zelden geschikt en zijn overtuigingen zelden... toereikend geweest. Met meer dan drie gerechten 's middags en twee 's avonds plus een beetje wijn, en met minder dan dagelijks aardappelen, appelen, brood en eveneens wat wijn hoopt hij het nooit te hoeven stellen; in beide gevallen zou hij ongelukkig zijn, want hij is nog altijd ziek geworden wanneer hij een paar dagen elk van beide grenzen had overschreden.

,,Lezen en schrijven zijn voor hem even noodzakelijk als eten en drinken; hij hoopt dat het hem nooit aan boeken zal ontbreken. Aan de dood denkt hij heel vaak en nooit met afschuw, en hij zou willen dat hij aan alles met zoveel gelatenheid zou kunnen denken. Hij hoopt dat zijn Schepper, als de tijd gekomen is, met zachte hand een leven van hem zal terugeisen waarmee hij weliswaar niet al te zuinig maar ook niet roekeloos is omgesprongen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden