Het kán een aardig economisch jaar worden

DE inhaalslag Wat staat ons economisch te wachten in 2017? Voor Nederland zijn de vooruitzichten best gunstig, behalve als de politiek roet in het eten gooit.

Waar de verkiezingen volgend jaar om draaien? In ieder geval niet om de economie. Maar in de economie van 2017 draait het wel om de politiek. Als dreigende wolken hangen de verkiezingen in Duitsland, Nederland en vooral Frankrijk boven de financiële markten.

Economen vrezen dat eurosceptische partijen bij deze verkiezingen grote overwinningen behalen. Marine Le Pen van het extreem-rechtse Front National aan de macht in Frankrijk, Geert Wilders van de PVV als winnaar van de Nederlandse verkiezingen, de eurosceptische populisten van Alternative für Deutschland aan het roer in Duitsland, kan dat allemaal echt gebeuren?

"Het is natuurlijk een extreem scenario", zegt Menno Middeldorp, senior beleggingsstrateeg bij vermogensbeheerder APG. "Toch zijn de markten er nu al mee bezig en dat is ook niet zo gek. Brexit en de verkiezing van Trump in 2016 waren ook enorme verrassingen. Die gebeurtenissen hebben het besef met zich mee gebracht dat alles mogelijk is."

Vooral de Franse presidentsverkiezingen in het voorjaar zijn een risico, zegt Corné van Zeijl, vermogensbeheerder bij Actiam. Hij schat in dat de Fransen uiteindelijk de keuze moeten maken tussen de rechtse kandidaat en de extreem-rechtse Le Pen, omdat de linkse kandidaat de tweede ronde niet haalt. "De veronderstelling is dat links dan noodgedwongen voor rechts zal kiezen, maar ik betwijfel of dat zo'n zekerheid is. In Nederland zie je immers ook mensen overstappen van PVV naar SP." En als Le Pen aan de macht komt, kan dat voor onrust zorgen. Ze heeft al eens een Frexit bepleit, waarbij Frankrijk uit de EU stapt. Een verdere ontwrichting van de EU na de Brexit zien de markten als een grote bedreiging voor economische groei in Europa.

Over Duitsland maken economen zich minder druk. "Merkel redt het wel", legt Van Zeijl uit. Maar de Nederlandse verkiezingen dreigen een 'puinhoop' te worden. "Het politieke landschap is zo versplinterd dat de formatie van een nieuwe regering heel lastig wordt." Het is wel de vraag in hoeverre de Nederlandse economie in 2017 al de gevolgen van de nieuwe politieke constellatie gaat voelen, zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING. "De kans dat een nieuw kabinet nog een compleet nieuwe begroting gaat maken, is klein. De economische impact van de verkiezingen komt dus pas in 2018."

Seinen op groen in Nederland

Nederland loopt economisch voorop in Europa. En niet zo'n beetje ook. De Nederlander kan in 2017 rekenen op een goed gevulde portemonnee en hij zal niet aarzelen zijn euro's te laten rollen. Het Centraal Planbureau verwacht een economische groei van 2,1 procent in 2017, vooral dankzij meer consumentenbestedingen. Die bestedingen hebben onder meer te maken met de positieve stemming op de woningmarkt. In 2013 zat deze nog op een dieptepunt met slechts 110.000 verkopen, maar inmiddels is er een enorme inhaalslag gaande, waarbij er over het afgelopen jaar naar schatting 212.000 woningen zijn verkocht. "Dat tempo is niet vol te houden", zegt Blom. "Maar de woningmarkt zal in 2017 wel blijven groeien, al gaat het iets minder hard." En van een groeiende woningmarkt profiteert de rest van de economie. Blom: "Verbouwen, schilderen, meubels aanschaffen: allemaal economische stimulansen."

Een ander groen sein in Nederland: de overheidsfinanciën zijn keurig op orde. In 2017 verdwijnt het jaarlijkse tekort op de begroting en wordt de overheidsschuld verder teruggebracht. Blom: "Een noodzaak om te bezuinigen is er dus nauwelijks. De vraag van politici zal eerder zijn waar allemaal extra geld aan kan worden uitgegeven."

Ook de daling van de werkloosheid zet door en komt in 2017 uit op 5,3 procent. Blom vindt dit percentage echter nog altijd te hoog. "Te veel mensen staan nog aan de kant, waardoor er nog geen sprake is van een hoogconjunctuur."

Voortkabbelen in Europa

Op Europees niveau verwachten economen wel dat de groei aantrekt, maar niet dat hij echt vaart zal maken. "Het is een kwestie van voortkabbelen", zegt Luc Aben, hoofdeconoom van vermogensbeheerder Van Lanschot. "Pessimistisch kun je er niet over zijn, maar een reden om de polonaise te dansen is er niet."

Een van de positieve elementen is de euro, die ten opzichte van de dollar relatief laag staat. Europese producten zijn daardoor goedkoop in het buitenland, wat de export kan aanjagen. Een andere positieve invloed is de rente, die ook volgend jaar nog laag wordt gehouden door de Europese Centrale Bank. Dat betekent dat het voor bedrijven goedkoop is om geld te lenen en te investeren.

Maar er zijn ook zorgen. Over hoe Italië de problemen met de banken gaat oplossen. Over het gebrek aan hervormingen in Frankrijk. "Symbool voor het gebrek hieraan is dat de pensioenleeftijd nog altijd veel te laag is", vindt Aben.

En dan is er nog de verdere afwikkeling van Brexit. Volgens Middeldorp van APG is het een complex proces, waar moeilijk vat op te krijgen is. "Wat het allemaal nog onoverzichtelijker maakt is dat de EU niet één partij is, maar een groep van landen. Het zal nog lang gaan duren voordat er duidelijkheid is." De vertragingstactiek van de politiek heeft er wel toe geleid dat de pijn een stuk minder scherp is, meent Blom van ING. "Wij dachten aanvankelijk dat Brexit in Groot-Brittannië zou leiden tot een recessie. Inmiddels hebben we deze verwachting bijgesteld naar lage groei. Een langdurig proces haalt de scherpte eraf."

Toch denkt Middeldorp dat de onzekerheid rond Brexit gevolgen kan krijgen. En dan vooral voor Groot-Brittannië zelf. "Het kost toch wel een jaar of twee om een hoofdkantoor te verplaatsen. Als je de onzekere uitkomst van het proces niet af wil wachten, moet je daar als bedrijf nu mee beginnen."

De Trump-factor

In de VS valt er nog flink wat gedonder vanuit de politiek te verwachten met het aantreden van Donald Trump als president. "Wat Trump gaat doen, weet niemand", zegt Aben. "Gaat hij werkelijk op grote schaal aan de slag met infrastructuur? Komt hij zijn grote woorden om de belasting te verlagen na?"

Beide maatregelen zouden de economie moeten stimuleren. Maar of dat goed uitwerkt, is nog maar de vraag aangezien de Amerikaanse economie al aardig op stoom is. "Als je nog meer gas geeft, kan een auto harder gaan rijden, maar hij kan ook uit de bocht vliegen", weet Aben. Denk bijvoorbeeld aan lonen die te hard stijgen en zo de inflatie opstuwen. "Een hogere inflatie moet gepaard gaan met economische groei, anders wordt het een probleem." Een hogere inflatie leidt namelijk veelal tot een hogere rente. Dit maakt het voor bedrijven lastiger om geld te lenen en dus te investeren.

Een hogere rente in de Verenigde Staten werkt vooral slecht uit voor de opkomende economieën in Azië en Zuid-Amerika, die het moeten hebben van buitenlands geld. Als Amerikaanse beleggers net zo goed in eigen land hun rendement kunnen behalen via de hoge rente, dan leidt dit in de opkomende economieën tot kapitaaluitstroom.

Maar misschien loopt het allemaal zo'n vaart niet. Als Trump te veel overheidsgeld gaat uitgeven dan zal de Fed, de Amerikaanse centrale bank, de rente sneller verhogen, zegt Blom. "Zo wordt zijn beleid al vroeg gedempt." Sowieso is het de vraag in hoeverre Trump zijn stimulerende maatregelen zal uitvoeren, nu de Amerikaanse economie al zo goed draait, zegt Blom. "Het lijkt mij waarschijnlijker dat hij kleinere, vooral symbolische maatregelen gaat nemen. Hij heeft veel afgegeven op vrijhandel, maar wellicht dat hij niet meer doet dan lopende onderhandelingen stil zetten. En dat hij het verder beperken achterwege laat."

Middeldorp wijst er echter op dat ook het opereren van de Fed niet meer te voorspellen is. "Er komen twee belangrijke benoemingen aan. Trump kan daar zijn stempel op drukken." Dat kan omdat de Fed - anders dan de ECB die is gestoeld op een verdrag - afhankelijk is van de steun van de meerderheid in het Amerikaanse congres. Middeldorp: "Tot dusver zorgde de hoge deskundigheid van de Fed ervoor dat ze onafhankelijk van de politiek konden opereren. Maar dit kan onder Trump anders uitpakken."

Dan bestaat er in 2017 nog altijd de kans dat het een keer goed mis gaat in China. Zo zijn er zorgen over de oplopende schulden. Ook probeert China een aantal omslagen tegelijkertijd te realiseren, terwijl de groei van 6 à 7 procent per jaar op peil moet blijven. Middeldorp: "Ze willen van een exporteconomie naar een economie van binnenlandse consumptie. Van een land dat draait om verwerkende industrie naar een diensteneconomie. En het moet ook nog allemaal milieuvriendelijker. Dat zijn nogal veel veranderingen tegelijkertijd. Geen wonder dus dat daar op de financiële markten af en toe grote zorgen over zijn."

Maar als het in China en de VS rustig blijft en de Europese verkiezingen niet al te wilde uitslagen kennen, kan het economisch nog best een aardig jaar worden. Middeldorp: "Als de politieke hordes worden overwonnen, kunnen we eind 2017 waarschijnlijk terugkijken op een jaar van verder economisch herstel in Europa."

Op de financiële markten zijn er wel zorgen over de ontwikkelingen in China

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden