Het jaar van....

Een nieuw kunstjaar wakkert het verlangen aan naar andere accenten, nieuwe ideeën. 2004 zal ook een gezicht krijgen door personen en zaken die bijzondere aandacht verdienen, vanwege een nieuwe productie of een jubileum, omdat ze hun entree maken of verdwijnen. Trouw licht alvast enkele van die personen en gebeurtenissen uit. Vandaag: het 60-jarig jubileum van uitgeverij De Bezige Bij.

Gerard Reve, Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans, Hugo Claus: uitgeverij De Bezige Bij huisvest nog altijd veel literaire coryfeeën. Maar schrijvers verjaren en het boekenvak verhardt. Dit jaar viert de uitgeverij haar 60-jarige jubileum, met een terugblik op oude meesters en cultboeken van toen.

Een van de beroemdste Bij-boeken is Reves debuut 'De avonden' (1947). En met 'Ik Jan Cremer' (1964) maakte De Bezige Bij haar grootste commerciële klapper: maar liefst 11 miljoen exemplaren werden wereldwijd verkocht. Recensenten wisten zich geen raad met Cremers vrijmoedige verkenningen van 'het ondernavelse': ,,De bruut, het mensdier stoot de lezer af,'' zo schreef het Brabants Dagblad. Maar het grote publiek lustte er wel pap van en Cremers boek kwam zelfs terecht op nummer één van de Amerikaanse bestsellerlijst.

Geen wonder dat De Bezige Bij haar 60-jarige jubileum (op 12 december 2004) viert met een feestelijke heruitgave van Cremers cultboek. Maar de uitgeverij haalt nog meer literaire knallers uit de kast. Hermans' beroemde oorlogsroman 'Herinneringen van een engelbewaarder' bijvoorbeeld. En het hele oeuvre van Hugo Claus, die dit jaar 75 wordt.

Wie bladert door de uitgeverijbrochures, voor de gelegenheid verpakt in een gouden jubileumdoos, stuit op wel meer stukjes Nederlandse literatuurgeschiedenis. Op 'De Achttien Dooden' bijvoorbeeld, het beroemde oorlogsgedicht van Jan Campert. Met dit gedicht, clandestien als rijmprent uitgegeven, begon de illegale Bezige Bij. Onderhands werden ruim 15 000 exemplaren van de prent verkocht; de opbrengsten kwamen ten goede aan joodse kinderen en ondergedoken acteurs en schrijvers.

Maar dat illegale begin was ,,allemaal avontuur. Géén heldendom,'' zo vertelde oprichter Geert Lubberhuizen (1916-1984). Pas na de oorlog kreeg De Bezige Bij echt gezicht - als coöperatie, eigendom van het collectief van schrijvers. In de praktijk was de onnavolgbare Lubberhuizen de baas, tot aan zijn pensioen in 1980. Hij gaf boeken uit volgens een inmiddels verouderd, romantisch concept: met een eigenzinnige intuïtie, heel veel drank en de nodige 'boekhoudschuwheid'. Lezen deed hij zelden, zo ging het gerucht, hij ging eenvoudigweg af op zijn 'gevoel' voor boeken en schrijvers.

Met dat gevoel haalde Lubberhuizen vaak de avantgarde van zijn tijd binnen: na Reve ook Mulisch, voor Jan Cremer al de Vijftigers. Het maakte De Bezige Bij decennialang tot een toonaangevende uitgeverij. Maar die positie bleek onhoudbaar in de snelle bestsellercultuur van latere jaren. En ook het dwarse coöperatiemodel was niet bestand tegen de verzakelijking: in 1997 werd De Bezige Bij overgenomen door de Weekbladpers Groep.

Nog altijd telt De Bezige Bij-stal naast oude meesters schrijvers als Leon de Winter, Jessica Durlacher, Gerrit Komrij en Anil Ramdas. Maar veel schrijvers van nu vonden elders onderdak, onder wie: Arnon Grunberg (Nijgh & Van Ditmar), Joost Zwagerman (De Arbeiderspers), Abdelkader Benali (Vassallucci), A.F.Th. (Querido), Marcel Möring (Augustus), Ronald Giphart (Podium) en Connie Palmen (Prometheus). Haar roemruchte geschiedenis geeft De Bezige Bij reliëf, maar een roemruchte toekomst is daarmee nog niet gegarandeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden