Het jaar van nepnieuws en verharding van het debat

Jaaroverzicht | Historicus Han van Bree maakt al 34 jaar 'Het aanzien van'. 'Elke jaar-gang moet een spiegel zijn van wat we dat jaar belangrijk vinden.' Wat springt eruit in 2016?

De laatste helft van december zijn voor Han van Bree altijd rare weken. Al 34 jaar is hij samensteller en schrijver van 'Het aanzien van', het bekende jaaroverzicht dat in januari in de boekhandels ligt. Op zijn bureau liggen de mapjes met onderwerpen die nog wellicht de editie van 2016 gaan halen. "Komt het in Gambia nog tot een ontploffing of gebeurt dat juist in Zuid-Korea waar het rond president Park al enige tijd angstvallig stil is? Het lastige is dat je nieuws niet kunt laten bezinken, omdat het zo dicht bij de eindstreep zit."


Op de ochtend van 1 januari hakt Van Bree de knoop door en stuurt hij de hele bulk naar de uitgeverij, die vervolgens als de wiedeweerga aan de slag gaat om het in de winkels te krijgen. En internet of geen internet, smartphones of geen smartphones, de boeken vinden nog steeds gretig aftrek. De verwachting voor komend jaar is dat tussen de 35.000 en 40.000 exemplaren over de toonbank zullen gaan.


"Het is natuurlijk in de loop der jaren teruggelopen", zegt Van Bree. De hoogtijdagen lagen in de jaren zeventig toen mensen de serie spaarden, zoals zoveel dingen werden verzameld. "Mijn ouders kochten meerdere exemplaren, ze vonden het een mooi cadeau. Vroeger hadden lezers ook vaak een abonnement. Tegenwoordig moeten we het meer hebben van de losse verkoop."


Van Bree belandde begin jaren tachtig, als net afgestudeerd historicus, per toeval bij het jaaroverzicht. Hij moest invallen voor een vrouw die met zwangerschapsverlof ging en zij stopte er daarna mee. "Zij vond het niet leuk. Ik juist wel. Ik mocht het blijven doen, tot mijn grote vreugde."


Het voorwoord voor 2016 ligt al klaar. Volgens Van Bree schreef hij dat in het verleden heel sec op. Inmiddels geeft hij er een draai aan. "Ik haal dit jaar twee mensen naar voren: fotograaf Jeroen Oerlemans, die in het Libische Sirte werd doodgeschoten, en Maddison Welch, de man die schietend een pizzeria in Washington betrad omdat hij had gelezen dat Clinton van daaruit een kinderseksnetwerk runde. De een gaf zijn leven om het echte nieuws bij ons te brengen en de ander liep in de val van het nepnieuws, in mijn ogen een van de meest tragische fenomenen van het afgelopen jaar."


Dat 'Het aanzien van' nog zo veel aftrek heeft, verklaart Van Bree uit het feit dat het concept 'volstrekt helder' is. "Het begint op 1 januari en eindigt op 31 december. Het is allemaal chronologisch, dit in tegenstelling tot het overzicht van het journaal, waar wordt gewogen wat voorop komt.


"Het aardige is dan dat bij ons de nare dingen worden afgewisseld met positieve dingen zoals sportieve successen of een opening van een museum. Het is ook een aha-boek. Je bladert erin en denkt: verhip, gebeurde dat toen? En elk jaar melden we de populairste rage. Dit jaar was dat zonder meer Pokémon Go."

Kapstok

In principe komen alle onderwerpen in aanmerking voor een plek. Eén van de weinige voorwaarden die Van Bree hanteert is dat het een afgerond verhaal moet zijn. Regionale onderwerpen gaat Van Bree zeker niet uit de weg. Zo haalt de ondertunneling van de A2 bij Maastricht moeiteloos deze jaargang, maar ook de opening van het nieuwe treinstation in Breda.


Internationaal moeten er moeilijke keuzes worden gemaakt. "Ik probeer alle landen wel eens in de zoveel jaar aan bod te laten komen, maar ja er moet wel een goede kapstok zijn."


"Elke jaargang moet een spiegel zijn van wat we dat jaar belangrijk vinden", zegt Van Bree. "Je kunt niet nu al weten hoe dingen over tien jaar gewogen gaan worden. Een heel enkele keer kun je een jaar in teken van één gebeurtenis stellen, zoals in 1989 met de val van de Muur en in 2001 met de Twin Towers. De andere jaren zijn meestal diffuser, zijn er meerdere dingen die het beeld bepalen."


Het spijt Van Bree zeer dat het definitieve einde van Toneelgroep De Appel over de rand viel. Er gebeurden in december te veel andere zaken. En zo haalde wel Sylvana Simons 'Het aanzien van 2016'. "Niet dat ze eerst lid werd van Denk en vervolgens weer wegging. Ik denk dat dat later details zullen blijken. Veel relevanter vond ik de bak stront die deze vrouw over zich uitgestort kreeg op internet. Zij staat wat mij betreft symbool voor de ongekende verharding van het debat dit jaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden