Het jaar 2008 van A tot Z

(Trouw) Beeld AP

De financiële en economische crisis – zie pagina 7 – heet wel de grootste ramp van 2008. Misschien zal een volgende generatie een andere catastrofe toch wat zwaarder laten wegen: de voortgaande verzieking en uitputting van haar enige planeet. Een alfabetische selectie uit het nieuws van het afgelopen jaar:

Armoede en honger. Met het millenniumplan om in 2015 ’maar’ 400 miljoen mensen aan ondervoeding te laten lijden, wil het niet vlotten. Het zijn er nu 963 miljoen, 40 miljoen meer dan in 2007. Voedsel, begin 2008 extreem duur, is sindsdien goedkoper geworden, maar de FAO voorziet een sterke productiedaling in arme landen, mede door de financiële crisis. Fosfaat, onmisbaar voor kunstmest, raakt allengs op. Van de 30 miljard euro, jaarlijks nodig om de honger effectief te bestrijden, zeggen de rijke landen maar een derde toe – en uitbetalen moeten ze in december nog. Zie ook Quo vadimus?

Balkanstaatje. Tot woede van Servië en Rusland verklaart armlastig Kosovo zich onafhankelijk. Ook Nederland erkent het. Servië belooft zijn provincie – zo blijft het Kosovo zien – niet hardhandig tot de orde te roepen. *Nadat het Karadzic – maar niet Mladic – naar het Haagse tribunaal heeft gestuurd, belooft de EU dat Servië in 2009 kandidaat-lid kan worden.

Catastrofes. De natuurrampen met het grootste onmiddellijke verlies aan mensenlevens voltrekken zich in Azië. In Burma richt een cycloon zoveel onheil aan – en houdt de junta buitenlandse hulp zo lang tegen – dat minstens 145.000 mensen sterven. * Een aardbeving kost ongeveer 70.000 Chinezen het leven en berooft vijf miljoen van huisvesting.

Duister Afrika. De sterfte door aids neemt af. Ander goed nieuws uit Afrika was schaars. Een selectie: * Moord, roof en verkrachting zijn aan de orde van de dag in het delfstoffendorado Oost-Congo, waar zowel regeringstroepen als milities een kwart miljoen mensen op de vlucht jagen. * In het bankroete Zimbabwe, waar een biljet van 10 miljard dollar 14 euro doet, verergert een cholera-epidemie de ellende van de door dictator Mugabe c.s. geterroriseerde bevolking. Diens belofte van een coalitie met de oppositie blijkt loos. * In Darfur drijven bandietenbenden en rivaliserende rebellengroepen nieuwe ontheemden naar de met 2,5 miljoen lotgenoten al overbezette opvangkampen. * Dat Somalië op de jongste lijst van mislukte staten bovenaan staat – gevolgd door Soedan, Zimbabwe, Tsjaad en Irak – trekt minder aandacht dan de zeeroverij voor de kust (buit tot december: ruim 80 schepen, waaronder een supertanker met 2 miljoen vaten).

Europese Unie. De Ieren torpederen voorlopig het Verdrag van Lissabon (de herziene ’Europese Grondwet’), dat de besluitvorming in de EU moet stroomlijnen. Eind 2009 krijgen ze een herkansing. Ook Tsjechië moet het verdrag nog goedkeuren. * In Nederland vinden zo’n 100.000 Midden- en Oost-Europeanen emplooi.

Falend onderwijs? Ook een Kamercommissie ontdekt dat het reken- en taalniveau van scholieren is gedaald. Ziekenhuizen sturen medewerkers naar rekenles. * Omhoog gaan de salarissen van leraren (maar niet zoveel als die van onderwijsmanagers) en, over een jaar of drie, de exameneisen voor havisten en vwo’ers. * ’Onbegrijpelijk vrijgevig’ noemt de Raad van State het besluit om de schoolboeken voor het voortgezet onderwijs uit de schatkist te betalen. Ouders van mbo’ers vissen achter het net.

Goedkope olie? Na een flinke stijging – tot 147 dollar per vat – daalt de olieprijs spectaculair, mede door de financiële crisis. Tijdelijke dip, zegt het Internationale Energie-Agentschap (IEA). Het voorspelt een nijpend olietekort na 2010 – het jaar waarin volgens een Duitse studie een miljard auto’s en vrachtwagens op aarde rondrijden. Tot 2030 ziet het IEA de wereldvraag naar energie – olie voorop en dan kolen – met 45 procent toenemen en de uitstoot van broeikasgassen even hard, tenzij overheden en burgers ongekend wijs worden. * In Nederland zal in deze kabinetsperiode geen besluit vallen over nieuwe kerncentrales, tot misnoegen van o.a. het CDA. Wereldwijd ligt al ruim 200.000 ton radioactief afval ’tijdelijk’ opgeslagen. * Onder meer met een zeewindmolenpark, zo groot als de provincie Utrecht, wil het kabinet Neêrlands percentage duurzame energie (in 2007 2,8) opvoeren tot 20 in 2020. Vergeet het maar, met het huidige beleid, meldt het Milieu- en Natuurplanbureau. * Nederland hoopt in 2010 diesel en benzine te mengen met bijna 6 procent biobrandstof. Niet doen, zegt o.a. Oxfam, want de productie gaat ten koste van landbouwgrond en bos en slurpt schaars water. Mogelijk brengt biobrandstof uit agrarische afvalstoffen en algen straks uitkomst. Zie ook Quo vadimus?

Hoofdpijndossiers. Consumentenclubs haken af, maar van het kabinet moet en zal heel Nederland, na Rotterdam en Amsterdam, aan de ov-chipkaart – op z’n vroegst in 2011 (2005 was ooit de bedoeling). Het digitale pasje zal retourtjes op het voor ict-storingen gevoelige spoorwegnet duurder maken. * Wellicht medio 2009 flitst, met 160 km en twee jaar vertraging, de hsl-zuid van Amsterdam naar de grens. Kosten tot nu toe: 6,3 miljard.* In Amsterdam markeren verzakkende panden en exploderende kosten de aanleg van een metrolijntje. De riskante boorfase moet nog beginnen. * In Rotterdam zit een woningcorporatie opgescheept met de verbouw van een cruiseschip ad 200 miljoen in plaats van 6. * De computers van de fiscus maken 730.000 aangiften onleesbaar en slaan 10.000 burgers incorrect aan. * De rijksoverheid verkijkt zich op de uitgaven voor kinderopvang en zet er in 2009 het mes in. * Aan een onbruikbaar administratiesysteem verspeelt de PKN ruim 3 miljoen.

Inkomenskloof. Steeds meer werkende Nederlanders, onder wie een kwart van de agrariërs, zitten onder de armoedegrens. Het aantal kinderen in armoede wordt op 250.000 geschat. Door de toenemende kloof tussen groot- en kleinverdieners ontstaan sociale spanningen, voorziet De Nederlandsche Bank. Bos neemt maatregelen om de hoogste inkomens wat af te toppen. Voor een extra ingreep in een groot deel van de (semi-)publieke sector voelt collega Ter Horst niets. Daar blijken 2000 lieden per jaar – soms in een halfjaar – meer op te strijken dan een minister. Kort voor Kerst drukt de coalitie er een wetsvoorstel door dat een kleine groep ouderen en chronisch zieken ’waarschijnlijk’ (Trouw) financieel benadeelt.

Jobs. Werk voor 200.000 langdurig werklozen, als het ontslagrecht wordt versoepeld, beloofden de werkgevers. Van die voorwaarde komt vrijwel niets terecht. * Nieuwe werklozen moeten, na een jaar vergeefs zoeken, elke baan accepteren, op hun niveau of niet. * Wie straks na zijn 65ste doorwerkt krijgt, als hij gestopt is, meer AOW.

Kaukasisch conflict. Met een inval in de afgescheiden provincie Zuid-Ossetië geeft de Georgische president Saakasjvili Rusland de kans met veel geweld te demonstreren wie in de Kaukasus de baas is. Na de vijfdaagse oorlog (2500 doden, 100.000 vluchtelingen?) erkent Rusland Zuid-Ossetië en het ook afvallige Abchazië als onafhankelijke staten. Navo en EU reageren verdeeld op het machtsvertoon van de grootleverancier van energie.

Leterme af. België sluit 2008 af met een kabinetscrisis. Premier Leterme stapt op, nadat bekend werd dat zijn regering waarschijnlijk de rechtsgang in de affaire-Fortis probeerde te beïnvloeden. De regering maakt onder Kamervoorzitter Van Rompuy een doorstart.

Misdaad & bedrog. In de Puttense moordzaak (1994) wordt een nieuwe verdachte opgepakt. * Energiebedrijven blijken de fiscus voor 280 miljoen getild te hebben door stroom ten onrechte als groen te etiketteren. * Peter R. de Vries ontlokt Joran van der Sloot een bekentenis over zijn betrokkenheid bij de verdwijning van Natalee Holloway op Aruba. Justitie kan er weinig mee. * Gewapende overvallen op middenstanders nemen in aantal toe. * Oneerlijke handelspraktijken kosten consumenten ruim een half miljard euro per jaar.* Het kabinet ziet ervan af Antillianen die in Nederland de boel versjteren, apart te registreren. * Nederlanders lichten verzekeraars jaarlijks voor 900 miljoen op.

Nieuwsmakers. Ruim zes jaar nadat ze als Colombiaans presidentskandidaat was ontvoerd, wordt Ingrid Bétancourt uit de klauwen van de Farc bevrijd. * Dat zijn vazal Dmitri Medvedev president wordt, doet weinig af aan de macht van Vladimir Poetin, nu Russisch premier. * Met zijn aftreden voorkomt Pakistans president Musharraf afzetting. * Fidel Castro (82) doet de leiding van Cuba over aan broer Raúl (pas 77). * Wegens bemoeienis met een rechtszaak tegen zijn aartsrivaal maakt Thabo Mbeki zich als president van Zuid-Afrika onmogelijk. * In Thailand zetten rechters o.a. premier Somchai de politiek uit. * Italië geeft multimiljardair Berlusconi (72) een derde kans als premier. * Ook door met ex-model en zangeres Carlo Bruni te trouwen, baart president Sarkozy van Frankrijk opzien.

In Nederland beletten CDA-ministers dat Pieter van Vollenhoven in het geweer komt voor Fred Spijkers, zwaar gestraft omdat hij als Defensieambtenaar geen leugens wilde verkopen. * Zonder haar in te lichten werft de PvdA-top een opvolger voor Ella Vogelaar. Deels omdat ze haar oren onvoldoende naar autochtoon Nederland liet hangen, vliegt de minister van o.a. integratie het kabinet uit. * Staatssecretaris Aboutaleb (PvdA) krijgt en grijpt de kans om Ivo Opstelten (VVD) op te volgen als burgemeester van Rotterdam. * Onhandige omgang met zijn actieverleden kost Wijnand Duyvendak (GroenLinks) zijn Kamerzetel; Haagse heisa over dat van milieuminister Cramer blijkt ongegrond. * Mininieuws ook creëert defensieminister Van Middelkoop door zich hardop te herinneren dat hij gelukkig niet in dienst hoefde. * VVD’er Henk Kamp gaat Bonaire, Sint Eustatius en Saba voorbereiden op hun toekomst als ’bijzondere gemeente’ (Curaçao en Saba wacht een status aparte). * ’Jan Marijnissen (SP) maakt als fractiechef plaats voor Agnes Kant, Jacques Tichelaar (PvdA) voor Mariëtte Hamer. * Adviseur Ed Sinke is niet langer trots op Rita Verdonk en ook spindoctor Kay ontvalt haar.

Obama. Voor het eerst kiezen de Amerikanen een mulat als president, de charismatische Barack Obama (47). Zijn zege op de Republikein John McCain (72) wekt hoge verwachtingen. Wat ze tempert, is de wetenschap dat hem een loodzware erfenis wacht, die niet beperkt blijft tot economische rampspoed, Irak en Afghanistan. Hillary Clinton, eerder Obama’s Democratische rivale, komt op Buitenlandse Zaken. Zie ook Yes we can?

Palestijnen en Israëliërs. Dankzij een halfjarig bestand kan Hamas orde scheppen in de afgegrendelde en uitgemergelde Gazastrook. Daarna volgen opnieuw raketbeschietingen richting Israël, dat vervolgens, kort na Kerst, besluit hard in te grijpen. * Israëliërs blijven bouwen in bezet gebied. * Omdat Tzipi Livni, zijn beoogde opvolgster, geen regering weet te vormen, blijft de van corruptie beschuldigde Ehoed Olmert tot de verkiezingen van 2009 aan als premier van Israël.

Quo vadimus? Waar gaan we heen? Naar een onleefbare toekomst, als drastische maatregelen uitblijven. De mensheid, vooral het rijke Westen, consumeert alsof ze over 1,3 aardbol beschikt, meldt het Wereld Natuur Fonds. China en India gaan de grootverspillers achterna. * Schoner milieu? De mondiale uitstoot van CO2 blijkt in 2000-2007 hoger te zijn geweest dan de somberste raming van het VN-klimaatpanel. * Voor het eerst kan een schip rondom de Noordpool varen. * Bijna de helft van de wereldzeeën is zwaar aangetast. Een op de vijf zoogdiersoorten wordt met uitsterven bedreigd. * De EU wil in 2020 20 procent minder CO2-uitstoot dan in 1990, maar doet volgens de milieubeweging te veel concessies aan de industrie. Nederland, dat op 30 procent mikt, plant nieuwe kolencentrales en proeven met ondergrondse CO2-opslag. * Een Deltacommissie, die volgens het KNMI de te verwachten stijging van de zeespiegel overschat, adviseert de regering 1 à 1,5 miljard euro per jaar uit te geven om Nederland ertegen te beschermen. Zie ook Goedkope olie?

Rookbestrijding. Vanaf 1 juli is roken in de horeca verboden. Minister Klink, zelf roker, kent geen genade voor kleine caféhouders zonder rookplek. Boeten zullen ze. * Het CDA wil ook coffeeshops die spul verkopen waarvan de teelt verboden is, aan de gedoogcultuur onttrekken. Een paar Brabantse gemeenten willen daar werk van maken; veel meer andere wensen de bevoorrading gereguleerd te zien. *Niet meer gedoogd wordt de verkoop van paddo’s en, als het begin 2008 aan de Kamer had gelegen – later slonk de vereiste meerderheid – circusdieren. Wreed transport van consumptiebeesten mag wel, rapporteert Varkens in Nood.

Sport. Ook ter gelegenheid van de Olympische Spelen schendt China de mensenrechten, meldt Amnesty: duizenden naar werkkampen. Eerder sterven bij protestacties tegen het Chinese bewind zeker 80 Tibetanen. Om ’in dialoog te blijven’ met het derde land waarvan, even later, iemand in de ruimte wandelt, gaat Balkenende toch naar de spelen. * Nederlanders halen er 16 medailles, waaronder 7 gouden, één minder dan de Amerikaanse zwemmer Michael Phelps. Ankie van Grunsven triomfeert voor de derde keer op het onderdeel dressuur. * In de eredivisie voetbal – waarvan de NOS de samenvattingen herovert – eindigt PSV bovenaan.

VERVOLG OP PAGINA 6

* In de knockoutfase van het EK sturen Guus Hiddinks Russen Oranje huiswaarts (3-1). * Schaatser Sven Kramer wint zowel de EK als WK allround; wielrenner Carlos Sastre de Tour. * Tennisser Rafael Nadal (winst op Roland Garros en Wimbledon) stoot Roger Federer (nr. 1 op de US Open) van de troon. * De enige man met olympisch goud, langeafstandszwemmer Maarten van der Weijden, wordt Neêrlands sportman van 2008. Hij stopt meteen.

Terrorisme. Aanslagen zaaien dood en verderf in o.a. Algerije, China, Irak, Israël, Pakistan, Turkije en Afghanistan – de taliban slaan toe tot in Kaboel: 58 doden – maar de zwaarste treft de grootste stad van India, Mumbai (Bombay). Een kleine groep Pakistaanse fanatici houdt er her en der huis: minstens 173 doden en 308 gewonden.

Uitzaaiing. Als de trend van de voorbije 12 jaar aanhoudt, krijgt Schiphol in 2020 750.00 starts en landingen te verwerken. Het kabinet rekent met 580.000, en ook dat zijn er in een bedreigd milieu te veel. Daarom wil het er 70.000 afschuiven op Eindhoven en Lelystad. * Voorlopig remt de op 1 juli ingevoerde vliegtaks wel de groei van Schiphol wat, maar niet de milieuvervuiling: velen gaan in naburig buitenland de lucht in.

Verkeer. Met een spoedwet hoopt minister Eurlings de verbreding, op dertig plaatsen, van autowegen te regelen. Het Kennisinstituut voor Mobiliteit ziet in 2007-2012 de files en de CO2-uitstoot sneller groeien dan in de vijf jaar daarvoor. Acht ministers blijken zich te verplaatsen in een al te vervuilende dienstauto. * In 2010, hoopt Eurlings, beginnen proeven met rekeningrijden, een systeem dat in 2018 volledig moet zijn ingevoerd. De rekening wordt straks mede betaald door mensen zonder auto. Nu gaat een deel van de wegenbelasting naar de provincies. Die heffing wordt afgeschaft en vervangen door een belasting, opgelegd aan iedereen. Zie ook Hoofdpijndossiers.

Wapentuig. Zo’n honderd staten – ook Nederland, dat er in 1999 4000 plofklaar achterliet in de Balkan – doen clusterbommen in de ban. Ze zien niet af van operaties met landen die het moordtuig wel blijven gebruiken, waaronder de VS, Rusland, Israël en Arabische staten. * Noord-Korea lijkt ernst te maken met de ontmanteling van nucleaire installaties. Iran niet en Israël bestelt in de VS al extra bommen om zwaar beton te verpulveren. * Polen accepteert een Amerikaans raketschild op zijn grondgebied. * De Nederlandse defensietop wekt de indruk de 5,67 miljard die voor de vervanging van de verouderd genoemde F-16s gereserveerd is, per se in Amerikaanse JSF’s te willen steken, al valt het profijt voor het bedrijfsleven tegen.

Xenofobie. Wilders’ film tegen ’de fascistische islam’, ’Fitna’, wekt vooraf meer commotie dan na de vertoning (op internet). * Met de verplichte inburgering wil het, ook door rechterlijke kritiek op de kwaliteit van de wetgeving, niet vlotten. Met de niet-verplichte soms wel. Niet-westerse allochtonen worden rijker, beter geschoold en – deels – crimineler (CBS). En de Marokkaanse gemeenschap distantieert zich voor het eerst ronduit van een salafistische imam. * Andere ontwikkelingen die het beeld van allochtoon Nederland kleuren: islamitische schoolbesturen sjoemelen met rijksgeld; Marokkaanse relschoppers in Gouda lokken een hooglopend Kamerdebat uit, waarin Wilders Balkenende wegzet als ’directeur van de Efteling’; Bos foetert, maar Cohen niet, omdat gemeentelijke straatcoaches in Amsterdam vrouwen geen hand hoeven te geven; een Rotterdamse advocaat, moslim, weigert op te staan voor de rechter; een minister te Rabat kwalificeert paspoortgenoten in Nederland als ’zeventiende provincie’ van Marokko. Kabinet en Kamer willen de boerka (in feite de nikab) in het onderwijs verbieden, zonder toezicht te regelen. De PvdA heeft blijkens een fractienota genoeg van de ’vrijblijvende aanpak’ van wat Wilders bestempelt als ’Marokkaans tuig’.

Yes we can? Obama wil Amerikaanse troepen uit Irak gefaseerd terugtrekken en er meer naar Afghanistan sturen. In Irak neemt het geweld af, al blijft het aantal burgerslachtoffers oplopen: ongeveer 90.000, sinds in 2003 de volgens een Amerikaans onderzoek zeer amateuristische ’wederopbouw’ begon. Nog altijd is de chaos groot: meer dan 4,5 miljoen Irakezen op de vlucht; etnische en religieuze conflicten onopgelost; 40 procent werkloos; hoogontwikkelde corruptie. Bush krijgt bij een afscheidsbezoek schoenen naar het hoofd geslingerd, een vorm van grove belediging. * In Afghanistan hebben de vechtende partijen meer burgerdoden op hun geweten dan in 2007: tot september 1445, melden de VN. De invloed van de taliban groeit; ze militair te verslaan zal niet lukken, melden o.a. Amerikaanse inlichtingendiensten. * Nog eens zes Nederlandse jongemannen worden opgeofferd voor de ’normalisering’ van een land waar een student twintig jaar cel krijgt omdat hij voor de emancipatie van vrouwen is opgekomen. Op verzoek van Obama zal Defensie – dat 7.000 man tekortkomt – mogelijk ook na 2010 troepen leveren. Balkenende zinspeelt er al op.

Zorg. Als het zo doorgaat, is de overheid over tien tot vijftien jaar al haar extra inkomsten kwijt aan zieken en hulpbehoevenden, rapporteert de Raad voor de Gezondheidszorg. * Op de AWBZ bezuinigt het kabinet 900 miljoen. Vier van de tien bestuurders in de thuiszorg blijken meer te incasseren, dan de premier met z’n volgens KPN-topman Scheepbouwer ’idioot lage’ salaris van 186.000 euro. * Het Kennemer Gasthuis baart opzien en weerzin met een regeling waarbij zieken tegen betaling mogen voorkruipen op een wachtlijst. * In september 2009 moeten alle Nederlandse huisartsen, ziekenhuizen en apotheken medische gegevens van patiënten per computer kunnen uitwisselen, verordonneert minister Klink. Onhaalbare datum, reageren dokters die met het elektronisch patiëntendossier hebben geëxperimenteerd. * Met moeite bereikt het kabinet een compromis over ’embryoselectie’ voor dragers van het gen dat borst- of darmkanker kan teweegbrengen.

Rusland laat zien wie de baas is in de Kaukasus. ( FOTO REUTERS) Beeld REUTERS
Zes militairen sneuvelden in Afghanistan, onder wie Mark Weijdt. ( FOTO EPA) Beeld EPA
In Burma richt de cycloon Nargis enorme schade aan. ( FOTO REUTERS) Beeld REUTERS
Een New Yorkse handelaar kijkt moedeloos naar de beurscijfers. ( FOTO AFP) Beeld AFP
Sombere gezichten bij bankpresident Wellink, premier Balkenende en minister van financiën Bos. ( FOTO REUTERS) Beeld REUTERS
Ingrid Bétancourt wordt bevrijd uit de klauwen van de Farc. ( FOTO AFP) Beeld AFP
Vluchtelingen uit Zimbabwe steken de grens over naar Zuid-Afrika. ( FOTO AP) Beeld AP
Rebellenleider Laurent Nkunda zorgt al jaren voor chaos in Oost-Congo. (FOTO AP) Beeld AP
De Amerikanen kiezen Barack Obama tot hun toekomstige president. ( FOTO AFP) Beeld AFP
Een aanslag in de Indiase stad Mumbai (Bombay) eist 173 doden en 308 gewonden. ( FOTO AP) Beeld AP
Zwemmer Maarten van der Weijden wordt Nederlands sportman van het jaar. ( FOTO ANP)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden