Interview

'Het is zeker niet alleen maar lachen geblazen bij Hendrik Groen'

De schrijver van de boeken, die anoniem wil blijven, heeft ook meegedacht over de vertaalslag naar tv, vertelt regisseur Tim Oliehoek.Beeld Jean-Pierre Jans

Ruim 250.000 lezers gniffelden om de 'dagboeken' van Hendrik Groen (83), vanuit een Amsterdams seniorencomplex. Het eerste deel won de NS Publieksprijs. Nu komt er een toneelstuk, én een tv-serie geregisseerd door Tim Oliehoek.

Het gerimpelde hoofd met zijn grijze haren verdwijnt achter de dichtgaande rits. Eén, twee, drie, tellen de begrafenisondernemers af. Ruw kwakken ze de lijkzak op de brancard, waarna het toestel botsend en hobbelend uit beeld rolt.

In een kierende deuropening staat een bejaarde man als aan de grond genageld. Zijn fletse overhemd, bruin geruite das en grijzige spencer vullen de treurnis van het tafereel aan. Totaal verbluft kijkt hij de overleden medebewoner van het seniorencomplex na. De klok tikt luid. Dan sjokt hij naar zijn kamer, haalt een bruinleren bundel uit het cellofaan en begint met schrijven.

Na het overweldigende succes van de twee fictieve dagboeken onder het heteroniem van Hendrik Groen, is het leven van de 83-jarige uit een ouderenflat in Amsterdam-Noord verfilmd. Het gezeur en geklaag van zijn medebewoners, de regeltjeszieke directie en de kwajongensachtige avonturen van het Oud Maar Niet Dood (kortweg: Omanido)-vriendenclubje: in de Omroep Max-serie 'Het geheime dagboek van Hendrik Groen' schuiven alle bekende passages voorbij.

"Al is het zeker niet alleen maar lachen geblazen", zegt regisseur Tim Oliehoek (38), bekend van films en series als 'Vet Hard', 'Chez Nous', en 'De Zaak Menten', het drieluik dat onlangs werd bekroond met een Gouden Kalf voor het beste televisiedrama. "De humor in de serie ligt vooral in de pijn.

"Net als vele anderen heb ik het boek verslonden. Maar waar een heleboel mensen zeiden dat ze zo hard moesten schateren om de woorden van Hendrik, vond ik zijn verhalen over ouder worden vooral confronterend. Vroeg of laat krijgen we allemaal met het verval en de eenzaamheid te maken. En juist door die herkenbaarheid, door die schrijnende situatie daar in dat seniorencomplex, is het dagboek voor mij geestig."

De serie is dus heel anders dan het boek?

"Liefhebbers hoeven zich geen zorgen te maken, het komt redelijk overeen. Aflevering een is misschien wat donker, maar vanaf deel drie begint de pret. Dan komen Hendrik (vertolkt door Kees Hulst), Evert (André van Duin), Eefje (Olga Zuiderhoek) en de rest van het Omanido-groepje in opstand tegen het regime van het verzorgingstehuis en wordt Hendrik langzaam mondiger.

"De schrijver van de boeken, die anoniem wil blijven, heeft ook meegedacht over de vertaalslag naar tv. Boven dampende koppen erwtensoep hebben we, samen met scenarioschrijver Martin van Waardenberg en producent Anton Smit, wat lijntjes opgetild, zoals de verliefdheid tussen Eefje en Hendrik. Er gebeurt wat meer met de personages, het is dramatisch spannender gemaakt. Toch is de film redelijk trouw aan het boek."

De vorige serie die u maakte voor Omroep Max, De Zaak Menten, is overstelpt met lof. Kreeg u dit keer carte blanche?

"De omroep liet me grotendeels mijn gang gaan, al waarschuwden ze me wel de serie niet te art-house te maken. Het programma moest toegankelijk blijven voor een breed publiek.

"Ik heb inspiratie opgedaan bij 'About Schmidt', een film met Jack Nicholson. Zo begint iedere aflevering onconventioneel met heel lange shots. Van een oud flatgebouw, de pont, een omgevallen fiets. En dat allemaal zonder muziek. Ik denk dat het publiek wel even moet schakelen, moet inkomen. Het is slow tv.

"Ook snijden we, net als in die film, steeds terug naar Hendrik aan de schrijftafel. Want hoewel het boek met zijn neem-het-heft-in-eigen-handen-thema dankbaar materiaal biedt, is het lastig een goede tv-vorm voor een dagboek te vinden. Het is steeds 'en toen, en toen, en toen': dodelijk op beeld.

"In de serie kijkt het publiek als het ware door de ogen van Hendrik. Kees Hulst zit in iedere scène. We hadden zelfs een speciale Hendrik Groenlens, waarmee de kijker vanuit zijn perspectief rondkijkt in dat saaie seniorentehuis. Die vorm was een experiment, net als het gebruik van een voice-over. Op de Filmacademie heb ik geleerd dat te vermijden.

"Maar het werkt gelukkig. Met tranen in mijn ogen heb ik de laatste aflevering gemonteerd. Ik schrok ervan hoe verliefd ik op de personages ben geworden, was even totaal vergeten dat ik de serie zelf had geregisseerd. Op de set wil je de dag halen, je shots draaien. Pas tijdens de montage vallen de stukjes in elkaar, en zie je wat voor een effect je gedraaide beelden hebben.

"In een aflevering moet Hendrik bijvoorbeeld aan de luier. Het begint vrij geestig in de apotheek, waar hij verlegen zijn aankoop doet, terwijl de vrouwen achter hem meeluisteren met zijn gesprek. In de volgende scène zie je een naakte bejaarde voor de spiegel staan, met een luier om zijn billen. Dan trekt hij zijn pantalon aan, knoopt zijn hemd dicht en doet zijn haar.

"Een shot van een mouw, een knoopje, de strop van zijn das: ik draaide ze indertijd vanuit technisch oogpunt. Nu, zo achter elkaar, met Hendriks voice-over en de muziek, werd ik compleet overvallen door de kracht van de beelden. Je ziet die oude man langzaam zijn waardigheid terugkrijgen.

"Ook het kleurengebruik, dat tevens te herleiden is naar 'About Schmidt', heeft goed uitgepakt. We hebben de serie opgenomen in een leeg verzorgingstehuis vlakbij Amsterdam, waar we het hele interieur een soort aardekleuren hebben gegeven. Dat palet hebben we ook toegepast op de kleding van de acteurs. Het lijkt alsof ze, in hun grauwe en bruinige broeken en jassen, opgaan in hun omgeving, alsof je ze niet ziet.

"Met het verstrijken van de afleveringen zie je de Omanido-club langzaam loskomen van die achtergrond, met feller gekleurde kleren. Bovendien verandert het licht. De serie bestaat uit twaalf afleveringen, elke aflevering staat voor een maand. Door middel van de belichting hebben we als het ware seizoenen geschapen. Heel interessant vond ik dat, om te zien hoe dat werkt."

U bent begonnen als filmregisseur, maar lijkt uw aandacht nu te hebben verlegd naar series. Klopt dat?

"Ik ben een echte filmman. 'De Zaak Menten' was de eerste tv-reeks waarvan ik iedere aflevering had geregisseerd. En het succes daarvan was een mooie motivatie om me verder te verdiepen in tv. Bovendien levert een serie meer op dan een film, qua aandacht.

"Aan Wiplala, een film gebaseerd op het boek van Annie M. G. Schmidt, heb ik bijvoorbeeld drie jaar lang gewerkt. Hij deed het redelijk, 300 duizend mensen gingen naar de bioscoop. Maar over Menten had iedereen het, meer dan een miljoen mensen bekeken het drieluik. En dat is toch wat je wilt als maker, het moet aankomen, je maakt je film niet voor Jan met de korte achternaam. Dat neemt niet weg dat ik graag films wil blijven maken. Toen ik net van de Filmacademie kwam wilde ik meters maken. Om het jaar bracht ik een film uit. Sommige vielen goed, voor andere kreeg ik een strontkar over me heen gekieperd. En omdat je, zeker op filmgebied, hard wordt afgerekend op minder geslaagde projecten, wacht ik nu geduldig op het juiste moment."

'Het geheime dagboek van Hendrik Groen' (Omroep Max) is vanaf maandag om 22.15 uur te zien op NPO 1

Evert

André van Duin speelt de ietwat narrige alcoholist Evert, de beste vriend van Hendrik. "Een paar keer heb ik tijdens het draaien gedacht 'Waar ben ik aan begonnen?'. Mijn hele carrière lang heb ik de komische belhamel uitgehangen. Deze serie stoelt op ontroering, het is drama met een glimlach. Dat wist ik heus al van tevoren, maar toch heb ik ja tegen de serie gezegd. Het leek me gezellig opnieuw samen te werken met Olga en Kees, en bovendien: ik had al eens vaker als uitgedunde versie van mezelf op de planken gestaan. Toch zat dit serieuze jasje me minder lekker dan verwacht."

"Evert is een sympathieke mopperkont. Hij is ondeugend, maar het is geen grapjas. Ik moest het klein houden, en dat vond ik ontzettend moeilijk. Tim heeft me meermaals tot de orde moeten roepen, en we hebben het ook weleens aan de stok gehad. Nu ik de eerste aflevering heb gezien, begrijp ik waarom het zo moest. Ik ben erg onder de indruk, ook van mijzelf als oude van dagen."

Eefje

Eefje, op wie Hendrik een oogje heeft, wordt vertolkt door Olga Zuiderhoek. "Ik ben nu 71. Ik merk dat mijn botten strammer worden, zie de rimpels in de spiegel, weet dat rust roest. Al mag ik me gelukkig prijzen met mijn gezondheid en ben ik een heel tevreden mens, voor mij gaat de serie echt ergens over. En ik vermoed voor vele anderen ook. Heus niet alleen voor ouderen, trouwens, maar ook voor jongeren. Want hoe dan ook, ooit krijgen we allemaal met ouderdom te maken."

"Ik heb angst om in zo'n akelig tehuis te belanden, waar je je aan allerlei regels moet houden. Stel je toch eens voor. Al kan ik me ook voorstellen dat het heel gezellig kan zijn trouwens, zo met een hele club oudjes onder een dak. Maar in het complex waar Eefje woont, is het allesbehalve lollig. Dat hebben de makers op een mooie manier in beeld gebracht. Wie kijkt, voelt narigheid, al zitten er ook een heleboel grappige scènes in. Maar plat is de serie allesbehalve."

Hendrik

Kees Hulst heeft de hoofdrol in de serie: hij speelt dagboekschrijver Hendrik Groen. "Ik heb veel vertrouwen in de serie. De ploeg was sterk, het verhaal relevant en menselijk. Het dagboek benadert ouderdom op een heel bijzondere manier, met een behoorlijke dosis humor. Het was een leuke serie om in te spelen. Stonden we weer met zestig bejaarde figuranten in pyjama, voor opnames van een of ander uitstapje van Hendriks vriendenclub Omanido."

"Hendrik is met zijn 83 en een kwart jaar een stuk ouder dan ik. Met vlekjes en latex rimpels werd ik iedere dag dichtgeplakt. De aanblik van mij als bejaarde is niet hoopgevend. In de serie lijk ik op een oude aardappel, gekreukt als iemand die verkeerd op zijn kussen heeft gelegen. Maar ja, zo gaat het nu eenmaal. Ouder worden is onveranderlijk. Daar kijk ik niet tegenop, al zou ik me er wel tegen verzetten wanneer ik mijn persoonlijke vrijheid zou kwijtraken. Oud worden prima, maar ik wil wel graag zelfstandig blijven."

Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden