Het is weer druk bij de Pauluskerk in Rotterdam, nu vooral met dakloze arbeidsmigranten

Dick Couvée gaat met pensioen als directeur predikant van de Pauluskerk, de kerk die verslaafden en daklozen helpt. Op de valreep vraagt Couvée aandacht voor Oost-Europese arbeidsmigranten die in het nauw komen.Beeld Arie Kievit

Door de coronacrisis neemt het aantal daklozen uit Midden- en Oost-Europa schrikbarend snel toe, ziet dominee Dick Couvée van de sociaal betrokken Rotterdamse Pauluskerk.

Als de term ‘aanzuigende werking’ valt, windt Dick Couvée zich op. Op eenzelfde volume en toonhoogte  spreekt de voorganger van de Rotterdamse Pauluskerk over opvang van dakloze EU-migranten, maar zijn woordkeuze is feller. “Dit probleem doet zich voor. Je kunt niet doen alsof het niet bestaat. Ik spreek vanuit de realiteit als ik zeg: kom op.” 

Na 12,5 jaar als predikant van de Pauluskerk gaat Couvée met emeritaat. Zijn kerk staat bekend als pleitbezorger van verslaafden, daklozen en schuldenaren. In het uiterst futuristische kerkgebouw ving zijn geloofsgemeenschap begin dit jaar zelf daklozen op, uit onvrede over de winterregeling in de vier grote steden. Eerder voerde Couvée campagne voor ongedocumenteerden onder de slogan ‘bed, bad en brood’. Na de eerste corona-golf konden paniekshoppers in Rotterdam komen ‘onthamsteren’. De kerk bezorgde hun uit de schappen gegriste blikvoer en wc-papier bij de allerarmsten.

Sinds de uitbraak van de coronacrisis heeft Couvée groeiende zorgen over een nieuwe groep: het aantal daklozen met slavische tongval dat aanklopt op de kerkdeur neemt snel toe. Ook vorig jaar raakten Midden- en Oost-Europese arbeidsmigranten hun huis kwijt, maar nu gaat het helemaal snel. “We zien dat heel nadrukkelijk gebeuren.” Rotterdam heeft volgens de laatste cijfers vierduizend dak- en thuislozen. 200 tot 250 man bivakkeren daadwerkelijk op de stenen, volgens de dominee. “Tweederde van hen is afkomstig uit Midden- en Oost-Europa.”

In heel Nederland gaat het om een veelvoud. Het CBS telde in 2018 ruim 39.000 daklozen, een ruime verdubbeling ten opzichte van 2009. 4100 van hebben een westerse migratieachtergrond. Bedrieglijk aan dat laatste cijfer is dat Europeanen Nederland makkelijker in en uit reizen, en dus eenvoudiger onder de radar blijven.

Gericht op overleven

Dakloze Polen of Bulgaren zijn niet welkom in de gemeentelijke opvang tot ze instemmen met terugkeer naar hun geboortegrond. Die eis houdt mensen op straat, zegt Couvée. “Een grote groep daklozen heeft de illusie dat het nog wel zal lukken werk te vinden.” Het is sowieso onzinnig een dakloze om een toekomstplan te vragen, zegt de dominee. “Zolang ze op straat leven zijn ze gericht op overleven: ze zoeken warmte, eten, drinken en een slaapplek.”

Onder de noemer Perspectiva is de Pauluskerk een noodsteunpunt begonnen met op dit moment vijf bedden. “Wij doen het anders. Ten eerste helpen we arbeidsmigranten die hier gewerkt hebben om hun rechten op te eisen. Ook bieden we een moment van bezinning: na een douche en twee nachten goed slapen kunnen ze rustig nadenken over hun toekomst. Voor 90 procent is terugkeer naar eigen land de oplossing. Maar we eisen dat niet vooraf.”

Bang voor overlast van verslaafde of anderszins ontspoorde EU-migranten in zijn kerkgebouw is hij niet. “Er is een hele kleine groep zo wanhopig dat ze overlast veroorzaakt. Voor hen draagt de gemeente gelukkig haar verantwoordelijkheid.”

De groep Midden- en Oost-Europese daklozen voldoet überhaupt niet aan het stereotype van een zwerver, zegt Couvée. “Ze hebben wel een cultuur met alcoholgebruik, maar dat is niet het echte probleem.” Hun dakloosheid wijt hij aan de structurele economische kwetsbaarheid van arbeidsmigranten. “Ze hebben tijdelijke contracten en raken die in de coronacrisis als eerste kwijt. In veel gevallen is er een perverse relatie tussen werk en woning: zijn ze hun baan kwijt, dan staan ze ook direct op straat.”

Minder barmhartig

In de 12,5 jaar dat Couvée aan het hoofd staat van de Pauluskerk is Nederland minder barmhartig geworden, valt hem op. “De overheid is niet meer bereid zich sterk te maken voor hen die steun nodig hebben, vormt geen schild meer voor de zwakken.” Dat geldt niet alleen voor arbeidsmigranten. “Beleid voor ongedocumenteerden is harder en harder geworden. De mogelijkheden die we hadden om te helpen zijn wettelijk dichtgezet”, zegt hij. Iets vergelijkbaars geldt voor de omgang met schuldenaren. “Vangnetten zijn afgeschaft of verkleind in omvang. Het probleem is gelukkig erkend, maar de bureaucratie voor mensen met schulden is niet te volgen.”

Tegen wil en dank lopen kerken een deel van die gaten dicht, verzucht Couvée. “Problemen zichtbaar maken hoort voor mij bij het kerk zijn. Om dichter bij dat land van melk en honing te komen, moeten we een samenleving creëren van allen voor allen. Ik ben geen individu, niet zelfredzaam, niet mijn prestaties. Corona laat zien: we zijn door en door sociale wezens.”

Lees ook

De zwervers van nu: een bont gezelschap op straat

Daklozen als verfomfaaide, in zichzelf pratende mannen? Dat beeld moet op de helling, blijkt uit een fotoserie van daklozen in Den Haag, waar het druk wordt op straat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden