Het is slikken of stikken

De Noord-Ierse puzzle is bijna af. En onderhandelaar George Mitchell, de man die de meeste stukjes op hun plaats heeft laten vallen, kon gisteren na elf weken minitieus, behoedzaam schipperen tussen republikeinen en unionisten een eerste positieve conclusie trekken. Behoedzaam positief, uiteraard.

Er is nu een reële basis voor werkelijke vrede in Noord-Ierland, vond Mitchell, en het ijzer moet gesmeden worden nu het heet is. Geen getalm en gedraai meer. De Amerikaanse oud-senator hamerde erop dat de twee sleutelkwesties - ontwapeningsoverleg en samenstelling van de nieuwe Noord-Ierse regering - zo snel mogelijk worden aangepakt, aan elkaar gekoppeld, het liefst op één en dezelfde dag. Echter, in die wereld van wantrouwen die Noord-Ierland heet, is tempo en voortvarendheid al even zeldzaam als een hostie in een moskee. Nu Mitchell de verdere uitwerking van zijn compromis verder moet overlaten aan de rivaliserende partijen in het conflict, zal dat er niet beter op worden.

Het is nu aan één persoon om die wereld van wantrouwen te doorbreken, binnen eigen gelederen nota bene. David Trimble, leider van de Ulster Unionisten en beoogd First Minister in het te vormen kabinet, maar vooral: uitvoerder van de loodzware taak om zijn achterdochtige achterban, zijn tot op het bot verdeelde partij achter zich te krijgen.

De fundamentalisten in de Ulster Unionist Party schreeuwen moord en brand en beschuldigen Trimble van 'totale overgave' aan de republikeinse terroristen. Ze dreigen op het buitengewone UUP-congres, dat over ruim een week moet worden gehouden, hun leider af te zetten. Ze kondigen op voorhand al een breuk in de partij aan.

Het wordt een hele klus voor Trimble om zich straks van een stevige meerderheid onder de 860 UUP-afgevaardigden te verzekeren. Vijf van de negen UUP-parlementariërs in het Britse Lagerhuis hebben de belofte van de republikeinse terreurbeweging Ira om een onderhandelaar te benoemen voor de ontwapeningscommissie al afgedaan als 'volstrekt ontoereikend'.

Op de keper beschouwd is ook wel weer iets te begrijpen van de weerspannigheid bij de Bende van Vijf. In de verklaring die het Ira eergisteren uitgaf, werden geen garanties gegeven dat er ook daadwerkelijk zou worden ontwapend, geen tijdschema, geen verplichting, niets. Zelfs geen zijdelingse opmerking dat wat het Ira betreft de oorlog voorbij is.

Koren op de molen van de unionistische hardliners die het Goede Vrijdag-akkoord van april 1998 nog steeds eerder zien als een overwinning van de republikeinse terreur, dan wat het werkelijk is. Namelijk de erkenning door de republikeinen dat de gewapende strijd voor vereniging met de Ierse republiek onmogelijk gewonnen kan worden.

Ja, dat ze zelfs het hele idee van hereniging binnen afzienbare termijn met het zuiden uit het hoofd kunnen zetten. Ook al door de houding van de broeders en zusters in Ierland die territoriale aanspraken op de zes 'resterende' Ulster-provinciën in Noord-Ierland uit de grondwet hebben geschrapt.

De unionistische fundies weigeren in te zien dat alleen al het aanbod om over ontwapening te onderhandelen in de commissie onder de Canadese oud-generaal John de Chastelain voor het Ira een reuzensprong voorwaarts is. In alle voorgaande verklaringen van de terreurbeweging werd ontwapening nog als volstrekt onbespreekbaar van de hand gewezen. 'Not a bullet, not an ounce', klonk het dan traditioneel, 'geen kogel, geen ons', en dat laatste sloeg dan op de grote voorraad Semtex, het zeer zware, reukloze explosief waar het Ira volgens veiligheidsbronnen zo'n vier ton van bezit.

En ook de gelofte eerder deze week van Gerry Adams, leider van Sinn Fein, de politieke arm van het Ira, liegt er niet om. Ontwapening is een essentieel onderdeel van het vredesproces, zei hij, en hij keerde zich zelfs tegen de door het Ira nog steeds uitgevoerde 'strafexpedities' tegen dwarsliggers in eigen kring. Het was alsof de unionist David Trimble aan het woord was.

En waar Trimble tezelfdertijd sprak van het recht en de legitimiteit van de republikeinse nationalisten om via democratische middelen een verenigd Ierland na te streven, meende men haast Gerry Adams te horen. En dat zullen Trimble's kritikasters hem strak op het congres ongetwijfeld voor de voeten werpen.

Op dat congres zal blijken of het optreden van de 'Bende van Vijf', de dreiging als splijtzwam binnen de partij te fungeren, slechts een rituele dans van een stelletje partijhaviken is, of dat het hoofd van Trimble werkelijk op het blok gaat. Want wat van Trimble gevraagd wordt, is veel meer dan van menig unionistisch voorganger in het verleden is geëist. En er zijn er om veel minder ten val gebracht. Brian Faulkner bijvoorbeeld, de unionistenleider die in 1974 het Sunningdale-akkoord sloot waarbij de gematigd nationalistische SDLP in een regering zou worden opgenomen. De hardliners in zijn partij torpedeerden het akkoord én Brian Faulkner. Onder die hardliners was een zekere David Trimble.

Zeer weinig unionisten zullen anno nu nog bezwaar koesteren tegen samenwerking met die SDLP, de partij van John Hume, die samen met Trimble vorig jaar december de Nobelprijs voor de vrede in ontvangst mocht nemen. De vraag is heden echter of de Ulster Unionisten een samengaan in een kabinet met Sinn Fein kunnen verteren.

Trimble ging vorig jaar juni de verkiezingen voor het Noord-Ierse parlement in met de bezwering dat hij nimmer met Sinn Fein in een kabinet zal gaan zitten voordat het Ira met ontwapening is begonnen. En aan die verkiezingsbelofte zullen ze hem op het congres zeker herinneren.

De druk op Trimble is immens, en hij moet naar schatting toch zeker zo'n tweederde van de 860 congresgangers achter zich krijgen, wil hij een rebellie in zijn eigen 27 man sterke Noord-Ierse parlementsfractie overleven. Wanneer hij meer dan vijf UUP-parlementariërs tegen zich krijgt, wordt de kans dat het nieuwe kabinet er komt uiterst klein. En krijgt de rabiaat tegen het Goede Vrijdag-akkoord gekante dominee Ian Paisley met zijn sterke Democratic Unionist Party wellicht nog gelijk ook toen hij vorig jaar voorspelde: ,,We gaan het akkoord vernietigen.''

In zijn reactie op het door republikeinen en unionisten in eerste instantie geaccepteerde compromis zei George Mitchell gisteren: ,,Geen van beiden krijgt wat het wilde, en beiden zullen zware politieke pijn te verduren krijgen. Maar er is geen andere weg vooruit.'' Woorden die Trimble in zijn oren zal knopen, en die hij op het congres naar voren kan brengen. Met de toevoeging: ,,Slikken of stikken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden