'Het is pure schande dat afsplitsing Kamerleden geld gaat kosten'

Selcuk Ozturk en Tunahan Kuzu, oud-PvdA'ers, begonnen Denk. Beeld anp

Een werkgroep uit de Tweede Kamer wil Kamerleden die uit een fractie stappen, de pas afsnijden. Hun salaris wordt gehalveerd, ze krijgen minder spreektijd en hun fractie moet het doen met minder geld voor ondersteuning van medewerkers. Want met die zestien fracties die er nu zijn, kan de Kamer niet meer effectief opereren. Trouw-commentator Lex Oomkes wist niet wat hij las in het rapport van de werkgroep.

"Ik had gedacht dat ze onze parlementaire democratie zouden behoeden voor slechte dingen, maar dat doen ze dus niet", reageert Oomkes. "Ik kon niet verwachten dat ze de schoonheid van de democratie zo makkelijk ter zijde zouden schuiven."

Hoe mooi vind jij Kamerdebatten die eindeloos duren omdat nu maar liefst 16 fracties hun woordje mogen doen, vijf meer dan waar ze in deze periode mee begonnen?
"Ja, die lange vergaderingen zijn vervelend en lastig. Debatten duurden vroeger ook lang, en zeker bij een crisis gingen ze toen net zo goed door tot midden in de nacht. Maar nu zijn ze nog langer geworden, omdat al die fracties hun zegje willen doen. Het gevolg is dat de spreektijden korter worden, ook voor de grotere fracties. Jammer, maar dat is eerder een praktisch dan een principieel punt. Daarvoor kun je niet zulke ingrijpende maatregelen treffen."

Die nieuwe fracties kosten ook nog eens extra geld, omdat een fractieleider net iets meer verdient dan een gewoon kamerlid. En daar zijn er nu vijf extra van. Is dat iets om je zorgen over te maken?
"Nee, daar ben ik niet erg gevoelig voor. Democratie mag wat kosten. Als wij het belangrijk vinden dat Kamerleden zelfstandig tot een oordeel komen, dan mag je daar best wat voor uittrekken. Onze democratie is toch al zo goedkoop, dat is het punt niet."

Wat zit er dan achter deze wens om het de zetelrovers moeilijker te maken?
"Er zijn oprechte zorgen over de effectiviteit van de Kamer als er zoveel versplintering is in zoveel fracties. Maar de werkelijke reden is het ongenoegen in de Kamer dat mensen zomaar weglopen als het hen niet zint. Ze zeggen gewoon: flikker op met je fractie, ik begin voor mezelf."

Mooi dus dat het moeilijker wordt er tussenuit te piepen?
"Zeker niet! We hebben al een bijna dodelijke fractiediscipline. De wil van de leiding van de fractie is doorslaggevend, individuele Kamerleden moeten die lijn volgen. En vergis je niet, die lijn wordt niet bepaald door de hele fractie, maar door een klein clubje aan de top. Daar moet iedereen zich aan houden. Dat wordt alleen maar erger als je afsplitsen moeilijker maakt."

Hoezo? Alleen Henk Krol wil het Kamerleden verbieden om uit de fractie te stappen. Hij is de enige, dus dat is kansloos.
"Hij wil die fractiediscipline dus in de wet formaliseren. Dat is volkomen belachelijk. Maar dan nog, ook als je het Kamerleden niet verbiedt voor zichzelf te beginnen, krijgen ze grote problemen als ze opstappen. De werkgroep wil korten op de ondersteuning. Maar je moet niet hebben dat Kamerleden gaan denken: als ik eruit stap, wie neemt dan zometeen mijn telefoon nog op? Het is waanzin dat de ondersteuning wordt ingetrokken als je voor jezelf begint."

Lex Oomkes Beeld Maartje Geels

De werkgroep wil ook het salaris van een zetelrover halveren. Daar heeft alleen hij of zij zelf last van. Wat is daar verkeerd aan?
"Dat raakt mensen rechtstreeks in de eigen portemonnee. Dan krijg je een nog grotere druk om zich aan te passen aan de partijlijn. Stel, een Kamerlid is tegen een voorstel om te bezuinigen op de bijstand, dat vindt hij onrechtvaardig. Maar de partij zegt: we zetten je eruit als je niet vóór stemt. Zo'n Kamerlid kan zich dan afvragen of ie zijn hypotheek nog wel kan betalen, als zijn salaris wordt gehalveerd. Dat is een oneigenlijke afweging, het is pure schande dat dat financiële punt een rol gaat spelen."

Gaat dit voorstel het halen?
"Als ik de samenstelling van de commissie zie, is er zeker een meerderheid. Maar dit is een heel principiële zaak, het gaat over de onafhankelijkheid van Kamerleden, al valt daar wel wat op af te dingen. Formeel geredeneerd hebben Kamerleden individueel het mandaat van de kiezer, in de Grondwet komt het hele begrip fractie niet voor. Maar dat ze puur op individuele basis worden gekozen is een illusie. Alleen Kamerleden die genoeg voorkeurstemmen hebben, zitten er op eigen kracht. De overgrote meerderheid komt binnen op de slippen van de lijsttrekker van de partij, hij verzamelt alle stemmen en op basis daarvan worden de zetels voor de partij verdeeld. De meeste Kamerleden hebben hun positie dus aan de partij te danken. Maar ze zijn niet in dienst van de fractie. Iets van dat idee van onafhankelijkheid moet blijven. We hebben jaren met de illusie geleefd dat ze er dankzij de kiezer zitten en niet dankzij de partij. Laten we er lekker mee doorleven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden