Het is oorlog voor de Amerikaanse wapenlobby

Vier van de tien Amerikaanse gezinnen hebben een wapen in huis. Om zichzelf te verdedigen, want dat is een grondwettelijk recht, vinden ze. Dit standpunt wordt op luidruchtige wijze gesteund door de machtige vuurwapenlobby, die geen enkel cliché uit de weg gaat om het bezit èn het gebruik van vuurwapens te rechtvaardigen.

Harman werd verslagen door haar Republikeinse rivale, zij het met nog geen honderd stemmen op een totaal van 170 000. Hetzelfde lot trof collega's uit bijvoorbeeld de staten Georgia, Washington, Oklahoma en New Hampshire. Allemaal hadden ze met Harman gemeen dat de National Rifle Association (NRA) haar geld had ingezet om hun herverkiezing te dwarsbomen. Bijna overal lukte dat dus. Waarmee nog maar weer eens was aangetoond dat deze vuurwapenlobby nog steeds een van de machtigste belangenorganisaties in de VS is.

“Ik strijd op drie thema's die me de overwinning zullen brengen”, pochte in diezelfde verkiezingstijd James Inhofe in alle uithoeken van Oklahoma, God, gays and guns. Dus: vóór herinvoering van het ochtendgebed op openbare scholen, tegen het tolereren van homo's en lesbiennes in de strijdkrachten en vóór het vrije, onbeperkte bezit en gebruik van vuurwapens. Drie emotioneel zwaar beladen thema's. Inhofes entree in de Amerikaanse Senaat werd een makkie. En dat terwijl zijn Democratische concurrent Dave McCurdy verre van een nieuwlichter was. Maar wie vooral in het zuiden en (midden-)westen van de VS handig weet te tamboereren op één van de drie G's is van politiek succes verzekerd.

Afgelopen augustus, het was in de weken dat het Congres zich over president Bill Clintons anti-misdaadwet boog, hield Gun Owners of America, een nauw aan de NRA verwante organisatie, in de hoofdstad Washington een rally tegen de wet. “Verspreid, vertoon of doe niets tijdens de bijeenkomst wat de vijand of de media tegen ons kunnen gebruiken”, hadden de organisatoren vantevoren gewaarschuwd.

De NRA had de toon echter al eerder gezet met een pamflet, waarin reclame werd gemaakt voor de rally. Zo begon de tekst: Vraag: Wat hebben de volgende begrippen gemeen? Clinton, Hitler, CBS, Metzenbaum, ABC, Goebbels, Schumer? (CBS en ABC zijn twee grote omroepmaatschappijen, Howard Metzenbaum was tot zijn pensionering deze maand de invloedrijkste tegenvoeter van de NRA in de Senaat en Charles Schumer was de afgelopen jaren in het Huis van Afgevaardigden de belangrijkste propagandist van twee recente anti-vuurwapenwetten)

En verder ging het met: “De aanval op de Grondwet heeft niets van doen met misdaad of gezondheidszorg of veiligheid of de kinderen. Het is een frontale aanval op onze vrijheid en onze grondrechten.” Voor 'De aanval op de Grondwet' dient te worden gelezen 'De aanval op het Tweede Amendement op de Grondwet', want daaraan ontleent de Amerikaan zijn recht om een wapen te bezitten. “Er zal geen inbreuk worden gemaakt op het recht van het volk om wapens te hebben en te dragen, want een goed georganiseerde militie is noodzakelijk voor de veiligheid van een vrije Staat”, zegt dat amendement.

De anti-wapenlobby voert aan dat naast het federale leger ieder van de vijftig Amerikaanse staten een eigen Nationale Garde heeft en dat is voldoende om de vrijheid van de burger te beschermen. Wacht even, zegt de wapenlobby, er wordt nadrukkelijk gesproken van het recht van het volk tegenover de bevoegdheden van de overheid. En kijk maar naar de internationale geschiedenis wat er gebeurt als je die twee niet uit elkaar houdt. Hitler, wordt aangevoerd, kreeg de Duitse samenleving in zijn greep toen hij de wapens liet registreren en vervolgens liet inleveren of inbeslagnemen.

Dankzij het Tweede Amendement hebben de VS een ongebreideld wapenbezit en een gigantische wapenverkoop, een verschijnsel dat zijn weerga niet kent in de rest van de westerse wereld. Concrete cijfers over verkoop en bezit zijn er niet. De wapenindustrie moet zijn produktie en verkoop alleen vanwege de omzetbelasting melden bij het ministerie van financiën en die cijfers zijn voor derden niet beschikbaar.

Het ATF, het bureau voor alcohol, tabak en vuurwapens, dat namens het ministerie die concrete gegevens onder zijn hoede heeft, klapte in mei 1991 iets uit de school met een persbericht onder de titel 'Hoeveel wapens?' Daarin wordt gemeld dat vanaf 1889 tot 1989 201,7 miljoen pistolen, geweren en nog zwaardere vuurwapens zoals mitrailleurs en pistool-mitrailleurs (Uzi's) op de markt zijn gebracht. De directeur van het ATF verbond daaraan de voorzichtige conclusie dat de Amerikaanse bevolking 'misschien wel 200 miljoen vuurwapens' in zijn bezit heeft.

Deskundigen noemen dat getal te hoog; uit cijfers van het ministerie van justitie valt af te leiden dat tenminste 40 procent van de Amerikaanse huishoudens een vuurwapen heeft. Daarvan heeft 60 procent een pistool in huis, vergeleken met 1959 een verdubbeling. Het ATF schat dat via de detailhandel per jaar zo'n 7,5 miljoen nieuwe en gebruikte wapens worden verkocht aan ongeveer 6 miljoen klanten. De piek ligt in het jachtseizoen met 50 000 verkopen per dag.

De wapenbezitter woont doorgaans op het platteland of in kleine steden en naar regio in het zuiden of westen van de VS. Hij of zij is blank en zit in de hogere inkomensgroep. Geweren worden doorgaans gekocht voor jacht en sport, pistolen voor zelfverdediging. De NRA schat dat momenteel 20 miljoen vrouwen - op een totale bevolking van 250 miljoen - in het bezit zijn van een wapen. De beroemdste was in de jaren tachtig Nancy Reagan, die zich eens liet ontvallen 'zo'n handig damespistooltje' te hebben.

De wapenlobby is in de VS vertegenwoordigd in een paar handen vol organisaties zoals het Citizens Committee for the Right to Keep and Bear Arms, dat zich nog steeds sterk maakt voor het intrekken van de wet op de wapencontrole van 1968, de Gun Owners of America of de American Pistol and Rifle Association. Ze opereren allemaal in de schaduw van de oudste en belangrijke belangenorganisatie, die afgezet tegen de tactiek en het taalgebruik van de andere clubs bijna een toonbeeld van gematigdheid lijkt, de NRA.

Met een handvol vrijwilligers en 385 dollar in kas begon de NRA 123 jaar geleden vanuit een klein kantoor in New York City met het geven van schietcursussen aan nieuwe leden van de Nationale Garde en andere milities. Sindsdien is ze uitgegroeid tot een gigant met 3,3 miljoen leden en een vermogen van 126 miljoen dollar. Op papier houdt de NRA zich bezig met 'het trainen van miljoenen in het veilig en verantwoord gebruiken van vuurwapens, het aanleren van jachtvaardigheden en regels voor het jagen, het beschermen van de wildstand en de natuur en het promoten van schietsporten van plaatselijke competities tot de Olympische Spelen'.

De eerste contouren van een wapenlobby tekenden zich in 1911 al af toen de staat New York, na een moordaanslag op de burgemeester van New York City, een wet aannam die de individuele burger verplichtte een wapenvergunning bij de politie aan te vragen. De NRA, toen, in een commentaar in haar blad Arms and the Man: “We moeten de wetgever waarschuwen tegen wetten die lijken te voorkomen dat een misdadiger een pistool koopt, als die wetten het ook de eerlijke man en de brave burger bijna onmogelijk maken er een te verkrijgen. Zo'n wet zorgt er alleen maar voor dat de slechterik wordt bewapend en de goede man wordt ontwapend.”

De echte bekering tot wapenlobby kwam in de jaren zeventig, toen de Democraten in het Congres plannen ontwikkelden voor het aanpakken van kleine, goedkope en doorgaans slecht in elkaar zittende wapens zoals de Saturday Night Specials en het Derringer vrouwenpistooltje. Dat laatste zou een ramp zijn, want zo'n pistooltje is een uitstekend verdedigingwapen voor een kind, redeneerde Harlon Carter, het toenmalige hoofd van de ILA, de toonaangevende lobby-tak van de NRA.

En Carter hield zijn gehoor voor: “Er was eens een jongetje. Het was bitterkoud en hij had zijn handen in zijn jaszakken. Hij had een van die kleine pistooltjes vast en vier grote jongens benaderden hem op een intimiderende manier. Hij hield ze staande en ze bonden in. Een van hen zei: 'Wat zou je doen als ik een pistool had en ik was van plan je dood te schieten? En het joch zei: 'Ik zou jóu doodschieten, rotzak'. Die pistooltjes zijn heel belangrijk en goed en dat moeten we de politici duidelijk maken.”

Na de 'Cincinnati Revolutie' van 1977, waar de NRA definitief koos voor de harde lijn, was de organisatie tot enkele jaren terug het middelpunt van schandalen en wanbeleid. Maar sinds 1991 zit de NRA weer in de lift. Het aantal leden, dat naar 2,3 miljoen was gezakt, is via een direct mail-campagne weer met een miljoen vermeerderd. Dat is wel gepaard gegaan met enorme uitgaven. Zo moest in 1992 30 miljoen uit het vermogen worden bijgepast om tot een sluitende begroting te komen.

Het belangrijkste boegbeeld is momenteel het hoofd van de ILA, Tanya Metaksa. Deze 57-jarige zeer pronte dochter van een Russische immigrant bepaalt de agressieve toon die de NRA weer voert. Zo werd op de voorplaat van een van de recente uitgaven van American Rifleman, het blad van de NRA, het Vrijheidsbeeld verkracht door een lid van het Congres.

Josh Sugarmann, directeur van het Violence Policy Center in Washington, expert op het gebied van geweld en vuurwapenregulering en auteur van een boek over de NRA: “Sinds haar komst is de retoriek veranderd in oorlogstaal. Bill Clinton is voor hen de perfecte boeman. Tot enkele jaren terug was het gevoel van 'de regering is niet te vertrouwen' bij randgroeperingen aanwezig, maar nu overheerst het de hele organisatie. Het is nu heel gewoon om te zeggen 'Clinton is de Antichrist' en dat je je laat leiden door de Founding Fathers en te suggereren dat je de wetten van deze regering naast je neer kunt leggen.”

Sugarmann: “Na het aannemen door het Congres van de Brady wet (die een wachttijd van vijf dagen invoert voor een wapen kan worden gekocht en verkocht) en de wet op de vuurwapens (die negentien van de beruchtste wapens taboe verklaart) heeft Tanya er een schepje bovenop gedaan. Het is nu oorlog voor hen. De regering is er op uit jou en je gezin te grazen te nemen. De sfeer is grimmiger geworden en de NRA-leiding speelt op de emotie en de angst dat met die wetten het hellende vlak is betreden. Zo van: voor je het weet ben je al je wapens kwijt. Howard Metzenbaum pakt je wapens af, steekt je huis in brand en eet je kinderen op.”

Ondanks het succes bij de jongste verkiezingen denkt Sugarmann dat de invloed van de NRA tanende is. Tussen de officiële politiebonden en de organisatie botert het al tijden niet meer en dat betekent dat de NRA contact zoekt met groepen afgescheiden agenten, die door weinigen au serieux worden genomen. “Dat schaadt het imago naar het publiek, want het is nog steeds zo dat de doorsnee Amerikaan het meeste vertrouwen heeft in de geuniformeerde agent, gevolgd door de religieuze leider.”

Er zal altijd wel een NRA blijven bestaan, daar twijfelt Sugarmann niet aan. Maar met een jaar of vijf zal de crisis zich aandienen. “Je ziet nu al dat ze wanhopig bezig zijn hun imago te veranderen, van anti-gun control naar anti-misdaad. Want iedereen is bang voor de misdaad. Ze hebben alleen nog niet kunnen bepalen wat de beste strategie is. Het gevaar schuilt er voor de NRA in dat de komende jaren de misdaad en de bestrijding ervan tot een breed maatschappelijk verschijnsel uitgroeit, waar tal van organisaties zich mee gaan bemoeien. Dan verdwijnen de kampen van pro gun en gun control. En dan komt de NRA terecht in een tegenstelling van 'zij tegen de rest van de samenleving'. Dat zou hen naar de marge dringen.”

Tot het zover is prediken de 'Gunnies' de standvastigheid en roepen ze elkaar toe: 'De NRA gaat niet op de loop'. En ze zingen hun anthem:

Yes, I'm Proud to Say - I'm the NRA. Born in America - and this is where I plan to stay Yes I'm the NRA - Ask me why, and I'll say It's a God-Given freedom - a God-Given right A God-Given duty. . . - AND WORTH THE FIGHT I'm the NRA - I'm the NRA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden