Nominatie

Het is nog maar de vraag of Tillerson echt minister van buitenlandse zaken wordt

Rex Tillerson week tijdens de Senaatszitting over zijn nominatie als minister van Buitenlandse Zaken op enkele beleidspunten af van Donald Trump. Beeld AFP

De beoogd Amerikaans minister van buitenlandse zaken, voormalig ExxonMobil-topman Rex Tillerson, kruiste gisteren de degens met de Amerikaanse Senaatscommissie die bepaalt of hij mag plaatsnemen op een van de belangrijkste posten in de regering van Donald Trump.

Tillerson hield zich tijdens de zitting vaak op de vlakte, deed felle uitspraken over China en toonde niet helemaal op één lijn te zitten met Donald Trump. Het is nog maar de vraag of de 21-koppige Senaatscommissie instemt met de aanstelling van de voormalig zakenman als minister van buitenlandse zaken.

Tillerson werd door de senatoren in Washington met name aan de tand gevoeld over hij hoe met Rusland denkt om te gaan tijdens zijn ministerschap, en wat zijn visie is op de sancties die Amerika oplegde aan Rusland. Tillerson onderhoudt vanuit zijn decennialange carrière als topman van ExxonMobil warme banden met Moskou, en kent president Vladimir Poetin persoonlijk.

Die innige vriendschap van Tillerson met Moskou en het voornemen van Donald Trump de banden met Rusland aan te halen, baart zowel Republikeinen als Democraten zorgen. Met name vanwege de Russische cyberaanvallen, die volgens inlichtingendiensten de Amerikaanse verkiezingen beïnvloedde, de annexatie van de Krim door Rusland in 2014 en de rol van het land in de Syrische burgeroorlog.

Tillerson nam die angst misschien ietwat weg door Rusland 'een gevaar' voor de Verenigde Staten te noemen, en zei dat de geldende sancties wat hem betreft actief blijven. De 64-jarige oud-zakenman noemde de bevindingen over de Russische hacks 'verontrustend', maar zei daar meteen bij te weinig (geheime) informatie te hebben ingezien om daar een goed oordeel over te kunnen vellen.

Haaks op Trump

Een tactiek die de voormalig olietopman bij meer onderwerpen toepaste, onder meer toen hem gevraagd werd Poetin als oorlogsmisdadiger te bestempelen en de staat van mensenrechten in Saudi-Arabië en de Filippijnen te beschrijven. Tillerson haalde indirect uit naar de regering van president Obama, door te stellen dat de agressieve houding van Rusland in Oekraïne vanaf 2014 te wijten valt aan 'ontbrekend Amerikaans leiderschap'.

Wat opviel is dat Tillerson tijdens de zitting zo nu en dan afweek van de lijn van de man die hem nomineerde, Donald Trump. Zo zei Tillerson bijvoorbeeld dat de Verenigde Staten een assertievere houding moet aannemen als wereldleider. Dat staat haaks op de visie van Trump, die zich juist voorstander toonde van een Amerika dat zich in eerste instantie met Amerika bezighoudt.

Ook benadrukte Tillerson dat de VS NAVO-bondgenoten die aangevallen worden koste wat kost te hulp schiet bij, terwijl Trump een schokgolf door Europa stuurde toen hij zei dat alleen te willen doen voor landen die genoeg meebetalen aan de organisatie.

Beeld AP

Gewapend conflict

Tillerson haalde hard uit naar het gedrag van China in de Zuid-Chinese zee. Peking claimt een groot deel van die zee, die vis- en gasrijke gronden bevat en jaarlijks voor biljoenen aan vrachtschepen doorheen vaart. Om die claim kracht bij te zetten, spuit Peking kunstmatige eilanden op het in gebied en rust die uit met vliegstrips, infrastructuur en wapentuig.

De Verenigde Staten en Aziatische landen uitten hun ongenoegen over die expansiedrift door marineschepen verkenningstochten pal langs geclaimd gebied te maken. Tillerson kondigde aan een stap verder te willen gaan dan dat, en dat de Chinezen de toegang tot de opgespoten eilandjes zou moeten worden ontzegd. De zakenman vergeleek de aanwezigheid van China in de Zuid-Chinese zee met de Russische annexatie van de Krim.

Al die opmerkingen zetten kwaad bloed in Peking, voor wie het patrouilleren van Amerikaanse schepen in de buurt van de eilandengroep al een doorn in het oog is. Experts waarschuwen dat mocht Tillerson de daad bij het woord voegen en de Chinezen weerhouden van het door hen geclaimde gebied, dat kan ontaarden in een gewapend conflict.

De Senaatscommissie stemt binnenkort over de benoeming van Tillerson. Tien Democraten en elf Republikeinen beslissen of Tillerson 'goedgekeurd' wordt. Die krappe meerderheid van de Republikeinen betekent dat mocht er ook maar één van hen tegen stemmen, mits alle Democraten dat ook doen, de stemming onbeslist blijft.

Met twee Republikeinse senatoren in de commissie die na de zitting met Tillerson aangaven onzeker te zijn over hun stem, is het zeer de vraag of de oud-olietopman in een keer groen licht krijgt. Mocht dat niet het geval zijn, dan wordt de benoeming doorverwezen naar de Senaat.

Dat zou volgens analisten een pijnlijke nederlaag zijn voor Tillerson, een genomineerde van zeer hoge komaf, en een nog grotere politieke strijd om de benoeming van de nieuwe 'Secretary of State' doen losbarsten.

'Nooit gelobbyd'

Meerdere senatoren verweten Tillerson tijdens de Senaatszitting dat ExxonMobil tegen Russische sancties zou hebben gelobbyd bij de Amerikaanse overheid. ExxonMobil boort voor miljarden naar olie in Rusland, maar door de sancties die de Verenigde Staten oplegden aan het land vanwege de annexatie van de Krim in 2014, liggen die stil.

Tillerson reageerde dat hij geen wetenschap had van de lobby die zijn bedrijf voerde, en dat hij dat nooit persoonlijk had gedaan. Zelf reageerde ExxonMobbil op Twitter dat het bedrijf 'in gesprek ging met wetgevers om de impact van de sancties te bespreken, en niet of die wel of niet zouden moeten worden opgelegd'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden