Het is niet te bewijzen dat het leenstelsel studenten weerhoudt van doorleren

Mbo-studenten in Goes. Vanwege het leenstelsel twijfelen zij vaak over doorstuderen in het hbo. Beeld Hollandse Hoogte / Evert van Moort

Het leenstelsel blokkeert de doorstroom van mbo naar hbo, zegt Kamerlid Zihni Özdil. Onderzoekers twijfelen over zo’n causaal verband. Vandaag debatteert de Kamer erover.

Mbo-student Arie van der Ploeg heeft er grote moeite mee: lenen voor zijn studie. Hij studeert systeembeheer aan een ROC in Utrecht en is nu nog schuldenvrij. Maar als hij wil doorstromen naar het hbo, en dat acht hij niet uitgesloten, ontkomt hij er niet aan om een lening af te sluiten. “Het is te duur om zelf te betalen. Ik vind zo’n lening vervelend, omdat ik niet weet of ik straks nog wel een hypotheek kan afsluiten.” De ouders van Van der Ploeg hebben niet genoeg financiële slagkracht om hem bij te staan.

Van der Ploeg staat symbool voor een grote groep mbo-studenten die GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil  op het oog had in een interview, afgelopen zaterdag in Trouw. Het leenstelsel voor studenten, ook wel het studievoorschot genoemd, werkt een oneerlijk systeem in de hand waarin de zwaksten het moeten ontgelden. ­Zeker bij de lagere inkomensgroepen ontstaat er leenangst: studenten willen niet opgezadeld worden met een schuldenberg. Daarom stokt de doorstroom van mbo naar hbo en moet het leenstelsel van tafel, zei Özdil. Hij wordt inmiddels gesteund door zijn fractie.

Oude trends

Klopt die aanname? Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden. In het studiejaar dat het leenstelsel van kracht werd, 2015-2016, daalde de instroom van hbo-studenten met 8,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor, blijkt uit cijfers van de Vereniging Hogescholen. Maar in dat jaar ervoor meldden zich juist meer studenten dan gebruikelijk. Ze schrapten bijvoorbeeld het tussenjaar dat ze in gedachten hadden, om de laatste kans te benutten om aan het leenstelsel te ontsnappen en nog een basisbeurs te krijgen. Die daling in 2015-2016 lijkt dus min of meer een terugkeer naar oude trends.

Dat geldt ook voor de doorstroom van mbo’ers naar het hbo. Die laat al sinds 2006 een dalende lijn zien. Stroomde in 2006 nog 60 procent van de mbo’ers door naar het hbo, tien jaar later lag dat percentage rond de 50 procent. Het effect van de invoering van het leenstelsel daarop is heel moeilijk te meten. Volgens de Vereniging Hogescholen is 1,4 procent van de daling onder mbo-studenten in het jaar 2015-2016 toe te schrijven aan de invoering van het studievoorschot. “Het effect was er, maar is niet bijzonder groot”, zegt een woordvoerder. Bovendien was de instroom van mbo’ers in 2017 en 2018 weer iets aangetrokken: die lag toen weer op het oude niveau.

“Het is heel lastig om een causaal verband vast te stellen tussen de invoering van het studievoorschot en de doorstroom”, zegt Anja van den Broek van ResearchNed, dat in opdracht van het ministerie van onderwijs onderzoek doet naar de gevolgen van het studievoorschot. De keuze om te gaan studeren is volgens haar van veel ­aspecten afhankelijk. Het leenstelsel is er één van. Maar een aantrekkende arbeidsmarkt kan ook reden zijn niet te gaan studeren.

“We zien dat studenten, als ze echt willen doorstuderen, zich niet laten weerhouden door het leenstelsel”, zegt Van den Broek. Ze ontkent niet dat er studenten en ouders zijn die weerstand hebben tegen lenen. “Maar de stelling dat het studievoorschot zorgt voor een licht stagnerende doorstroom is te kort door de bocht.”

MBO Raad wil ook van Leenstelsel af

Ton Heerts, voorzitter van de MBO Raad, vindt dat het leenstelsel van tafel moet. Daarmee schaart hij zich achter GroenLinks-Kamerlid Zihni Özdil. Heerts wijst niet zozeer op de haperende doorstroom van mbo naar hbo. Voor de mbo-scholen is het veel meer een principekwestie. “We moeten ons kapot schamen dat we een hele generatie met schulden ­laten opgroeien.”

Heerts zegt dat hij regelmatig op scholen komt waar jongeren via burgerschap vertrouwd worden gemaakt met het voorkomen van schulden. “Maar de overheid geeft met het leenstelsel juist een ander signaal af. ­Onderwijs moet door de overheid een leven lang mogelijk worden gemaakt. Elke euro in het onderwijs is 2 euro besparing in de sociale zekerheid.”

Lees ook: GroenLinks-Kamerlid Özdil trekt steun voor leenstelsel in: ‘Het is een verrot systeem’

GroenLinks hielp het leenstelsel voor studenten in 2015 aan een meerderheid. Nu moet het van tafel, zegt onderwijswoordvoerder Zihni Özdil van diezelfde partij in een interview met deze krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden