'Het is niet de euro. Het gaat fout omdat Spanje niets produceert'

BADAJOZ - De geur van sigarettenrook is al waar te nemen op zo'n twintig meter afstand. Gedrongen, donkere mannen praten over hun uitzichtloze toekomst onder het genot van een peuk en een kop koffie voor de deuren van het arbeidsbureau in Badajoz - een middelgrote plaats in de uitgestrekte regio Extremadura die grenst aan Portugal. De werkloosheid ligt hier op zo'n 50 procent. Het hoogste percentage binnen Spanje.

In het aftandse gebouw waarin het arbeidsbureau intrek heeft genomen, is de economische ellende goed zichtbaar. De provisorisch ingerichte klaslokalen zitten stampvol mannen en vrouwen tussen de dertig en vijftig jaar oud. In de hoop op een baan laten ze zich omscholen. De laagopgeleiden willen werk in de gezondheidszorg. Desondanks zijn hun kansen nihil, want de Spaanse regering kondigt binnen deze sector de ene bezuiniging na de andere aan.

Alles is beter dan thuiszitten, menen de Spaanse mannen en vrouwen die hier hun afleiding zoeken en proberen de binding met de maatschappij niet te verliezen. De verhalen van de werklozen verschillen niet veel van elkaar: allemaal zitten ze al meer dan een jaar thuis, ze hunkeren naar werk en ze hebben geld nodig om de rest van de familie te onderhouden. Want ook partners en ouders zijn door de crisis werkloos.

Neem Estafanía (31). Zij werkte in de grafische vormgeving. Nog voor de crisis goed en wel losbrak, werd ze ontslagen. Ze kreeg een baan aangeboden bij het Rode Kruis - 'ik assisteerde oude mensen' - maar binnen de kortste keren werd het budget door de overheid gekort en werd Estafanía de dupe. Ze heeft geld nodig. Op dit moment is ze afhankelijk van haar ouders - ze woont weer thuis - maar ook dat inkomen is niet afdoende om de rekeningen te betalen.

Of Jose Luis (43). Hij was jarenlang vrachtwagenchauffeur. Maar de fabriek waar hij goederen voor vervoerde, moest zijn deuren sluiten als gevolg van de problemen in de bouwsector. "Ik neem met alles genoegen, als ik maar een baan vind. Ik ben het verschuldigd aan mijn vrouw en kinderen", zegt hij.

Deze mensen twijfelen sterk aan het nut van de euro. Zij hebben alle zekerheden van de afgelopen jaren als sneeuw voor de zon zien verdwijnen. Hun geloof in één Europa bestaat nog. "Het heeft ons veel goeds gebracht", zegt Estafanía. Maar de euro heeft hun eten, elektriciteitrekeningen en huurhuizen duurder gemaakt, terwijl de salarissen niet in een evenredig tempo zijn mee gestegen. Tenminste, dat is de perceptie. Jose Luis: "Terug naar de peseta dus". Maria del Mar (41) - voormalig kok, nu alweer drie jaar werkloos - droomt even weg als ze denkt aan de oude munt van Spanje. "Met de peseta was alles beter."

Het lijkt alsof de inwoners van de Extremadura, de armste en dunst bevolkte regio van Spanje, de voorspoed die de euro en Europa hebben gebracht, vergeten zijn. Dat vindt econoom Jesús Pérez Mayo, verbonden aan de universiteit van Extremadura, raar. Toen de bouwsector nog floreerde, gingen de mensen die nu laagopgeleid zijn, direct aan de slag bij bouwbedrijven. Ze kozen niet voor een vervolgopleiding. "Het salaris kon in die tijd oplopen tot 3000 euro voor iemand zonder opleiding. Absurd natuurlijk en een onhoudbare situatie."

De ineenstorting van de bouwsector is er volgens de econoom de oorzaak van dat veel van de mensen in deze regio werkloos thuis zitten. Pérez Mayo wil niets weten van een Spanje dat zich afscheidt van de rest van Europa. "Ja, het beleid wordt in Noord-Europa bedacht en ik vind het vasthouden aan bezuinigingen nogal rigide. We moeten op zoek naar een betere balans. Maar de Spanjaarden mogen niet vergeten hoe de regio profiteerde van Europees geld."

De verlaten vlaktes van de Extremadura, waar ooievaars en roofvogels constant op zoek zijn naar eten, zijn sinds enkele jaren via een gloednieuwe snelweg verbonden met de Spaanse hoofdstad Madrid. Dankzij Europees geld, zegt de econoom. De verbinding met Portugal is nog nooit zo goed geweest. Dankzij Europees geld. Met andere woorden: deze regio, die nooit rijk is geweest, is met steun van Europa erg opgeknapt. Dat heeft ervoor gezorgd dat bedrijven zich in Extremadura wilden vestigen.

Door de crisis is alles veranderd, maar de euro en Europa zijn niet het probleem, benadrukt Mayo. "Wij produceren niets en daar gaat het fout." Zijn studenten beseffen dat maar al te goed en dragen Europa een warm hart toe. De Europese vlaggen die deze middag wapperen in de regen bij de ingang van de universiteit, bewijzen dat, vindt de econoom.

Terwijl de laagopgeleiden van Extremadura hunkeren naar oude Spaanse zekerheden, hebben hoogopgeleide jongeren een heel ander idee over hun toekomst. Ze zijn geen fan van de strenge Angela Merkel, geven ze schoorvoetend toe. Maar het leeuwendeel van de hoogopgeleide twintigers is van plan te migreren naar Noord-Europa.

Noord-Europese bedrijven organiseren een keer per maand een banenmarkt in verschillende plaatsen in de afgelegen regio. Massaal komen de twintigers daarop af, ondanks het feit dat de meesten slecht Engels spreken. IT-specialist Javier Jinnerez Briegas (26) is op zoek naar werk in Groot-Brittannië, Ierland, Denemarken of Duitsland. "Kennelijk lukt het daar wel om een fatsoenlijke arbeidsmarkt in stand te houden." Op de vraag of Spanje de oude munt moet herinvoeren, kijkt hij verschrikt op. "Nee, zonder Europa was Spanje nooit welvarend geweest."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden