'Het is kunst en kitsch tegelijkertijd'

Welk voorwerp staat op een ereplaats in uw huis, wat neemt u beslist mee als er brand uitbreekt? Misschien is het niet eens het kostbaarste wat u heeft. Vaak bepalen herinneringen en emoties wat ons dierbaarste bezit is.

Schilderijtje van de grootvader van: Ann Demeester (1975), directeur van het Frans Hals Museum/ De Hallen in Haarlem

In bezit sinds: 2011

Aanschafwaarde: nvt

"Mijn grootvader vertrok rond 1950 naar Congo om daar voor de Belastingdienst te werken. Dit schilderijtje is een van de dingen die hij, na de onafhankelijkheid van België in 1960, mee terugbracht.

Ik vind het esthetisch aantrekkelijk, en het dubbelzinnige karakter intrigeert mij. Aan de ene kant bevestigt de anonieme Congolese kunstenaar het racistische clichébeeld van 'de wilden en hun tribale dans'. Maar tegelijkertijd flirt hij met een soort jarenvijftig-modernisme; een beeldtaal die heel westers was. Het is niet bedoeld als een uniek kunstwerk, en waarschijnlijk zijn er honderden van gemaakt. Maar dat zoiets - eigenlijk kitsch - toch verschillende lagen van betekenis kan hebben, dat vind ik er mooi aan.

De Belgische relatie met Congo is lelijk en wreed. Sinds mijn puberteit heb ik een grote interesse in onze koloniale geschiedenis. Ik wilde weten waarom mijn grootvader naar Congo ging, en hoe het voor mijn vader - die daar van zijn tweede tot zijn elfde woonde - was om in dat land op te groeien. Maar tot nu toe is dat allemaal een beetje een mysterie gebleven. Mijn vader zegt zich zelfs niks meer te herinneren uit die tijd. Met mijn grootvader heb ik wel felle gesprekken gevoerd over het onderwerp. Hij kwam uit een boerengezin met zes broers en zussen. Congo was de enige manier waarop hij carrière kon maken, vertelde hij. Ik dacht meteen als vurige idealist: dat klopt niet! Je ging naar een land waar mensen werden uitgebuit omwille van jouw carrièreperspectief.

Misschien omdat ik nu zelf moeder ben, begrijp ik hem beter. In principe heeft hij niks verkeerd gedaan. Natuurlijk was hij op de hoogte van het systeem, maar als je de brochures leest die hij in die tijd meekreeg om koloniaal ambtenaar te worden: daar zit een diepgeworteld racisme in. 'Hoe ga je om met de neger', dat wordt gewoon zo gesteld. Dat waren de jaren vijftig, niet eens zo lang geleden! Ik zie nu wel dat mijn grootvader ook een kind van zijn tijd was.

Vier jaar geleden vond ik dit schilderijtje bij hem op zolder. Hij wilde het aan mijn vader geven, die houdt van rommelmarkten. 'Maar ik wil het hebben', zei ik gelijk. Misschien ook juist omdat het voor hen beiden zo betekenisloos is, het is bijna een soort anti-reactie. Mijn man en ik zijn daarnaast gefascineerd door exotische objecten gemaakt voor de westerse markt. Je ziet hoe een bepaalde cultuur naar zichzelf kijkt met het perspectief van een ander, en daarbij ook allerlei stereotiepe beelden over de eigen cultuur bevestigt.

Als je dit schilderijtje op een veilingsite zet, krijg je er misschien 50 euro voor. Toch zit voor mij alles in dit kleine ding: het is kunst én kitsch tegelijkertijd. Het zegt iets over de Belgische koloniale geschiedenis, én over mijn familiegeschiedenis. Daarnaast gaat het ook nog eens een generatie verder; het hangt nu in de kamer van mijn vijfjarige zoon. Hij vindt het gewoon mooi: 'Wat grappig, die dansende mannetjes', zei hij laatst."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden