'Het is hier op zondag heel gezellig'

Akiva Pashkus
Op zaterdagavond om kwart over elf is de sabbat voorbij. Dan ga ik naar de bakkerij om de ovens aan te steken. Dat moet een Joodse man doen. De man die voor mij het brood bakt, is zelf niet Joods, dus dat is aan mij. Als hij kan beginnen met zijn werk, ga ik naar huis om te slapen. Om kwart over vijf sta ik al weer op en ga naar de bakkerij om alles op te halen en naar de winkel te brengen.

Wij bakken ons brood op koosjere wijze onder rabbinaal toezicht. We gebruiken andere ingrediënten dan 'normale' bakkers. Geen emulgatoren of andere kunstmatige toevoegingen, geen melk en ook geen dierlijk vet. Brood van andere bakkers bevat altijd een heel klein beetje dierlijk vet. Wij gebruiken alleen plantaardige oliën. In mijn bakkerij gelden strenge regels voor de hygiëne. Personeel mag van huis geen eten meenemen dat niet koosjer is. Dat zou zich kunnen vermengen met het bloem en dan is mijn brood niet koosjer meer. Rabbijnen komen soms midden in de nacht controleren of wij wel de goede grondstoffen gebruiken.

Zo rond acht uur is mijn personeel in de winkel en kan ik naar de sjoel om te gaan bidden. Pas als ik dat gedaan heb, mag ik ontbijten. We zijn dan met zo'n vijftig mannen. Ik draag een gebedsriem op mijn hoofd en om mijn linkerarm en ik bid dat ik een goede dag mag hebben, dat ik gezond mag blijven en dat ik wat geld mag verdienen.

Eenmaal terug in de winkel ga ik de bestellingen inpakken en ze rondbrengen. Wij hebben een aantal vaste afnemers, zoals de Joods psychiatrische inrichting Sinai en het Joods Historisch Museum. We leveren heel veel verschillende dingen: gebak, brood, vlees, melk, eieren. Alles is op koosjere wijze bereid.

Ik krijg mijn spullen uit Israël via importeurs hier, maar haal ze ook uit België en Frankrijk. Met name kip en vlees zijn daar goedkoper. Er zijn mensen die beweren dat koosjer brood lekkerder is dan niet-koosjer brood. Ik weet het niet, ik heb nog nooit in mijn leven niet-koosjer brood geproefd.

Vrijdag en zondag zijn de drukste dagen in de winkel. Op vrijdag komen er vooral leden van de Joodse gemeenschap inkopen doen voor de sabbat. Op zondag heb ik ook veel niet-Joodse klanten die bij mij brood komen halen omdat andere bakkerijen dicht zijn. Het is dan gezellig bij ons. Veel mensen komen voor hun boodschappen, maar drinken ook een kopje koffie en bespreken de politiek en de laatste nieuwtjes uit de Joodse gemeenschap.

Wat voor veel anderen de zondag is, is voor mij de zaterdag. Wij onderhouden op die dag de sabbat, op een strenge manier. We houden rust. Je mag dan geen echte handelingen verrichten. Zo mogen we niet koken. Dat doen we al op vrijdag voordat de sabbat begint. Het eten houden we op temperatuur op een warmhoudplaat. Ik mag geen licht aan doen, dus laten we continue twee lampen branden, een in de eetkamer en een in de gang. Je kan dat ook regelen met tijdschakelaars.

Op zaterdagochtend gaan wij met het hele gezin naar de sjoel. Daar zitten we van half negen tot twaalf uur. Eenmaal thuis lunchen we uitgebreid, daar nemen we de tijd voor. We eten vlees, aardappeltjes en bonen die we vrijdag al bereid hebben. Als het mooi weer is, ga ik met de kinderen naar buiten. Ik mag de huissleutel niet mee het huis uit nemen - ik mag immers geen handelingen thuis verrichten - dus die zit al verwerkt in de riem van mijn broek. Zo kan ik altijd weer naar binnen en houd ik me toch aan de sabbat.

Het aantal orthodoxe Joden in Nederland neemt af. Veel jongeren emigreren naar Israël, ondermeer omdat ze hier geen geschikte huwelijkspartner kunnen vinden. Voor veel buitenlandse Joden is Nederland niet interessant omdat er geen Joods leven meer is. Ik ben de laatste Joodse bakker waar je op zondag terecht kunt voor vers brood.

Zes jaar geleden ben ik naar Nederland gekomen en met mijn winkel begonnen. Ik heb Amsterdam niet uitgekozen. Het maakt allemaal deel uit van het plan dat God met mij heeft. Ik voel mij een missionaris van het koosjere eten en probeer seculiere jongeren te interesseren voor mijn leefwijze en de producten die ik verkoop.

Om vijf uur sluit ik mijn winkel. De hele zondagavond ben ik weer in de synagoge om te bidden. Alles wat ik doe is een dienst aan God.

Akiva Pashkus (29) is eigenaar van Laromme, de laatste Joodse bakkerswinkel van Amsterdam. Hij is getrouwd met Malky Wijngaarden. Samen hebben ze drie kinderen, een vierde is op komst.

De zondag bepaalde het ritme van de week, de kerk het ritme van de zondag. Nu kerkbezoek niet meer zo vanzelfsprekend is, vullen we de zondag met onze eigen rituelen. Deze week de zondag van:

Wie is Akiva Pashkus

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden