'Het is hier een stuk rustiger geworden'

In gezinnen waar veel problemen tegelijk spelen, komen de kinderen al snel in de verdrukking. In Groningen leren de ouders in de 'multi probleemgezinnen', bij de opvoeding het heft in handen te nemen.

Annemarie Kok

Nadat Linda heeft opengedaan voor hulpverlener Josephine Sanders, met wie ze om tien uur had afgesproken, schiet ze snel wat kleren aan. ,,Ik lag nog in bed. M'n vriendje is hier, hij kwam vannacht pas', legt ze even later uit.

In de huiskamer is het warm - bijna dertig graden - en rommelig. Op tafel een bord met een rest macaroni en oude pakjes shag. Linda's dochtertje Eva van vijftien maanden scharrelt vrolijk rond in alleen een truitje en een onderbroek. ,,Je moet m'n keuken even zien', zegt Linda (net 18) en springt op uit haar stoel. ,,Hé, bah', zegt Sanders als ze een van de vier jonge katten de vieze pannen op het fornuis ziet uitlikken. Maar dat een groot deel van de afwas aan kant is: 'hartstikke goed!'.

De alleenstaande tienermoeder vormt met haar dochter een zogeheten multiprobleemgezin. Op allerlei fronten zit ze in de knoop. Met huisvesting, met geld, met huishouden, met relaties, met de opvoeding. Josephine Sanders is een van de drie gezinswerkers van het Groningse project 'Basiszorg in de buurt' (BIB), bedoeld om zulke gezinnen - met minstens één kind jonger dan 12 jaar - weer op de rails te krijgen.

Vaak bestaat de ingewikkelde problematiek al generaties lang. BIB is er echter ook voor gezinnen die al wel wankel waren, maar pas na een ingrijpende gebeurtenis echt ontwricht zijn geraakt. Door er tijdig bij te zijn, kan misschien worden voorkomen dat de problemen overgaan op de volgende generatie, zegt projectleider Anneke Hekelaar.

De hulpverleners zoeken de cliënten maximaal zes maanden gemiddeld tien uur per week thuis op. Ze zijn beschikbaar tussen acht uur 's morgens en acht uur 's avonds. Ze helpen orde te scheppen in een financiële chaos of een verwaarloosde huishouding. Gaan mee naar de instanties. Coordineren contacten met eventuele andere hulpverleners. Ze luisteren, praten, oefenen ouders erin structuur in de dag aan te brengen en hun kinderen weer de baas te worden. Ze doen voor hoe je contact en plezier maakt met een kind.

,,We werken aan de basiscondities voor de opvoeding. Het kind staat centraal', zegt Heekelaar. De combinatie van veel tijd investeren, breed inzetbaar zijn en zowel praktische als psychosociale hulp bieden, maakt de BIB-aanpak volgens haar tamelijk bijzonder.

Josephine Sanders kwam een maand geleden voor het eerst bij Linda over de vloer. Linda stond op het punt te worden afgesloten van gas en licht. Ze had grote schulden. ,,Daar hebben we eerst iets aan gedaan. En we hebben voor twee middagen een crèche geregeld zodat Linda tijd had om werk of een opleiding te zoeken. Verder ben ik zo'n eerste maand vooral aan het kijken, ruiken en voelen waardoor het bij iemand zo'n puinhoop is geworden', vertelt ze.

Terwijl Sanders uiteenlopende onderwerpen aansnijdt, probeert Linda voor een kennis kaartjes te regelen voor een concert van Frans Bauer. Wachtend aan de telefoon gebiedt ze Eva van de spullen op tafel af te blijven - soms met een tik - en geeft ze antwoord op de vragen van Sanders. Ze blijkt niet stil te hebben gezeten.

,,Het uitzendbureau heeft een baan voor me. Bij een bouwmarkt ofzo, die moet ik zo ook even bellen. ,,Oh.' De hulpverleenster kijkt niet blij. ,,Voor hoeveel uur?' ,,Fulltime.' ,,En Eva dan?' ,,Naar mijn moeder, of alle dagen naar de crèche.' ,,Elke dag werken is zwaar hoor, weet je waar je aan begint? Je hebt nu juist zo'n goed contact met Eva.' Linda reageert laconiek. ,,Ik weet wel wat ik doe', zegt ze.

Nadat Sanders een paar keer heel tactisch de aandacht heeft gevestigd op de snottebel van Eva, veegt Linda met een kindershirtje dat op de bank slingert de neus van haar snipverkouden dochtertje schoon. Als ze eindelijk de concertkaartjes heeft bemachtigd, belt ze het goede nieuws meteen door aan haar kennis.

,,Je bent gek dat je haar dat zelf niet laat regelen', zegt Sanders, die Linda de afgelopen weken juist heeft geholpen wat assertiever te worden, vaker 'nee' te zeggen. Bijvoorbeeld tegen vriendinnen die de koelkast kwamen plunderen. ,,Het leek hier eerst wel een puberhol', vertelt Sanders. ,,Dat kan niet met zo'n kleintje erbij.' Maar het gaat al beter. ,,Het is hier een stuk rustiger geworden.'

Om elf uur heeft Eva nog niets gegeten. Steeds graait ze naar de boterhammen in de rugzak van Sanders. ,,Eet ze zo met jou mee?' vraagt de hulpverleenster terwijl ze haar jas weer aantrekt. Ze spreken af dat ze om één uur naar de sociale dienst gaan, onder meer om een vergoeding te regelen voor de advocaat die Linda bijstaat in de strijd met haar ex-vriend om de voogdij over Eva.

,,Ik ga vanmiddag nog wel met haar overleggen over dat werk', zegt Sanders op de terugweg. ,,Ze loopt veel te hard van stapel, al is het knap dat ze van haar uitkering af wil.' Ze zegt dat ze Linda 'een heel leuke moeder' vindt. ,,Ze geeft Eva veel aandacht, ze zorgt wel goed voor haar. Dat maak ik vaak genoeg anders mee.'

Sanders en de twee andere gezinswerkers van het BIB-project hebben nu twee jaar ervaring met deze aanpak van multiprobleemgezinnen. De resultaten stemmen hen tevreden: alle 22 bezochte gezinnen zijn weer redelijk stabiel. De intensieve begeleiding geeft snel een goed inzicht in de aard van de problemen, vinden ze. En het centraal stellen van praktische vaardigheden en concrete doelen ('De kinderen op tijd naar bed') blijkt effectief. Sommige gezinnen kunnen al na drie maanden weer zelfstandig functioneren, andere na een half jaar. Zonodig krijgen ze nog wat vervolghulp.

In april loopt het BIB-project af. De bedoeling is dat de nieuwe werkwijze dan een vaste plaats krijgt binnen de drie organisaties die het project hebben opgezet. Of dat lukt is vooral een geldkwestie. Zo is nog niet bekend of de gemeente subsidie zal geven.

Josephine Sanders is bij BIB gestationeerd door Thuiszorg Groningen. ,,Geldzaken regelen deed ik eerder niet. Ik ben nu heel allround bezig. En ik heb veel meer tijd voor een gezin.' Haar collega Arjan Westra is opgeleid als maatschappelijk werker en is in dienst van de welzijnsorganisatie MJD. ,,Maar de omgang met mensen in hun eigen omgeving trok me meer dan op kantoor gesprekken voeren over iemands verleden.' Ook al betekent dat soms ook: vlooien bestrijden en maden uit de weg ruimen.

Petra Kamphuis komt uit het randgroepjongerenwerk. ,,Ik was altijd gericht op één individu. Nu ben ik met de belangen van een heel gezin bezig.' En: ,,Hiervoor zag ik 26 cliënten in de week. Nu verdeel ik mijn tijd over twee gezinnen.' Kamphuis brengt voor de één na laatste keer een bezoek aan Marjan (37). Marjan is, zegt ze zelf, in de afgelopen zes maanden een ander mens geworden. En de sfeer in huis is enorm verbeterd. Marjan heeft vier kinderen in de leeftijd van vijf tot zeventien en is zwanger van haar nieuwe vriend Koos.

,,Mijn grootste probleem was dat de kinderen niet luisterden. Daardoor kreeg ik nooit rust. Elke avond ging ik wel twintig keer naar boven om ze in slaap te krijgen. Pas om elf uur was het een keer stil. Dan moest ik nog met het huishouden beginnen. Soms was ik om drie uur 's nachts nog met de was bezig. Het lukte me vaak niet er 's morgens op tijd uit te komen. Dan gingen de kinderen dus niet naar school.' Ook was de relatie met haar oudste dochter scheefgegroeid. ,,We deden samen de huishouding en de opvoeding van de andere kinderen. We deelden echt alles. Ik beschouwde haar meer als vriendin dan als mijn kind.'

Lange tijd had ze een relatie met een gewelddadige man die dronk en aan de drugs was. Ruim een half jaar geleden leerde Marjan Koos kennen, die juist 'heel lief probeerde te zijn'. ,,Daar wist ik me in het begin geen raad mee. En de kinderen zaten erg in spanning: nu is-ie nog leuk, maar blijft dat ook zo?'

Het is Marjan goed bevallen om doelen op te schrijven en weg te kunnen strepen zodra zo'n doel is bereikt. Een van haar doelen was 'rustig kunnen douchen'. ,,Er stond er altijd wel een op de deur te kloppen en 'mama' te roepen', vertelt ze. Belangrijk was ook het opstellen van huisregels en het maken van afspraken met de kinderen.

,,Ik heb alle oudertaken weer naar me toe getrokken. De kinderen zijn heel rustig geworden. Ik geef ze overdag veel meer aandacht. Nu ben ik 's avonds om negen uur klaar. Ik heb er weer plezier in moeder te zijn.' Ze heeft zich opgegeven voor een cursus ondernemersvaardigheden want ze heeft plannen voor een eigen bedrijfje. Binnenkort gaat ze samenwonen met Koos. In een groter huis, met het oog op de baby. ,,Spannend, maar ik denk dat we het aankunnen. Ik ben heel sterk geworden.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden