Het is heerlijk zeuren zonder te stemmen

Wat kunnen denkers zeggen over het nieuws, over wat krantenlezers schokt of juist koud laat? Tweewekelijks laten wijsgeren uit Trouws Filosofisch Elftal hun gedachten erover gaan. Vandaag: wie gisteren niet heeft gestemd bij de gemeenteraadsverkiezingen, mag niet meer zeuren en mopperen.

'Ze mógen wel zeuren“, zegt Afshin Ellian, hoogleraar Sociale cohesie, burgerschap en multiculturaliteit aan de Universiteit Leiden over de mensen die gisteren niet bij het stembureau zijn komen opdagen. “Maar er wordt geen waarde meer gehecht aan hun gezeur. Ze wilden niet meespelen; ze hebben hun beurt voorbij laten gaan. Dan moeten ze nu maar even stil aan de kant zitten.“

Zo'n streng oordeel wil René Gude, directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) in Leusden niet voor zijn rekening nemen. Want “niet zeuren is voor deze mensen een bijna onmenselijke eis.“

Maar veel compassie heeft Gude niet met hen. “Mensen die niet van hun stemrecht gebruik maken, zijn kleingeestig genoeg om niet te snappen dat de democratie een grote verworvenheid is. Natuurlijk vind ik dan dat ze hun recht om te klagen al verspeeld hebben, maar je kunt je er maar beter op instellen dat juist zij door gaan zeuren.“ Gelaten: “Laat dat gezeik dan maar als motregen over je heen komen, verdraag het dan maar zoals je verkeerslawaai op de achtergrond verdraagt. Maar één ding: trek je er vooral niets van aan.“

Ellian ziet een 'groot moreel probleem' in de niet-stemmers, de “mensen die in vrijheid geboren en getogen zijn, en die niet aan het democratisch proces willen deelnemen. Toen de mensen in Zuid-Afrika na jaren van tirannie en onderdrukking eindelijk hun stem mochten laten horen, stonden ze, om maar te kunnen participeren aan het democratisch proces, soms wel een week lang in de rij.“

“In Irak riskeerden vorig jaar acht en een half miljoen mensen het risico om door een bom of een zelfmoordterrorist in stukjes te worden gereten - ondanks de gevaren, brachten zij toch hun stem uit. In Afghanistan idem dito. Ook daar waren mensen bereid om hun leven te wagen om maar te kunnen stemmen.“

Daartegenover staat bijna de helft van de Nederlandse stemgerechtigden die thuisbleven. “Hier blijven de mensen zeurend, mopperend en klagend op de bank zitten. Terwijl ze naar het stembureau mogen gaan. Ik vind dat ongelofelijk.“

Gude vindt het gezeur helemaal niet zo ongelofelijk. “In 1783 werd reeds het zinnetje op papier gezet dat een perfecte verklaring geeft voor dit gedrag. Immanuel Kant schreef toen in zijn essay 'Was ist Aufklürung': 'Het is erg comfortabel om onmondig te zijn'.“

“Comfortabel is het tot op de dag van vandaag gebleven. Het is heerlijk als anderen de beslissingen voor jou nemen en dan te roepen dat jij ontzettend tekort wordt gedaan. Goeie strategie: zeikstralen krijgen vaak hun zin. Zij die de vrijheid opeisen om eindeloos te mogen zeuren zonder daarbij verantwoordelijkheid te hoeven dragen, gehoorzamen eeuwenoude sociologische wetten. Ze hebben nooit ergens de schuld van. De prijs is dat ze zo nooit ergens de credit van krijgen. Een comfortabel leven, maar het gaat nergens over. Ze zijn als natuurverschijnselen die volgens mechanische wetten verschijnen en restloos verdwijnen.“

Ellian is niet overtuigd. Hij werpt tegen dat “dezelfde Kant in hetzelfde essay iedereen opriep om gebruik te maken van zijn eigen verstand. Welnu, wie van zijn eigen verstand gebruik maakt, moet tot de conclusie komen dat dé manier waarop je dit land kunt verbeteren, voortkomt uit een beweging waarbij handen uit mouwen worden gestoken. Natuurlijk, er is veel mis. Des te meer reden om er wat aan te doen. Er komt heus geen profeet of God om het land te verbeteren. We zullen het zelf moeten doen.“

De uit Iran gevluchte dichter en hoogleraar kan van de 'decadentie' die hij in Nederland aantreft wel eens een beetje mismoedig worden.

Ellian: “Mensen begrijpen niet hoe belangrijk het is. De lucht die je hier inademt, is die van de vrijheid. Als je een tijdje onder Saddam Hoessein gewoond hebt, dan snap je wel wat er op het spel staat, waarom voor deze vrijheid oorlogen werden en nog steeds worden gevoerd. Dan snap je dat de dag van de verkiezingen eigenlijk een groot mystiek feest is: de dag waarop je waardigheid als mens wordt gevierd.“

Gude komt nog even terug op de stelling: mensen die niet gekozen hebben, mogen niet zeuren. Hij vindt het 'een mooie stelling'. “Er zijn mensen die wél gekozen hebben en die zich bedrogen voelen door politici die, in de woorden van Wim Kan: 'beloven dat wat we voor de verkiezingen hebben beloofd dat we dat na de verkiezingen weer zullen blijven beloven'. De bedrogenen kunnen een klacht indienen.“

Sterker nog: volgens Gude zijn “we het aan onszelf verplicht om onze ontrouwe volksvertegenwoordigers te bestoken met brieven, e-mails en telefoontjes om hen te wijzen op de beloftes die ze wel gedaan hebben, maar die ze niet zijn nagekomen.“

“Wie gestemd heeft mag zeuren, maar vergeet niet: klagen en zeuren zijn niet de enige optie. In plaats van aanhanger te zijn van een partij, in de zin van ballast of dood gewicht, kun je óók medestander zijn van een partij, als zelfstandig, initiatiefrijk en toekomstgericht burger.“

Gude: “Het laatste verdient stellig onze voorkeur. Dat is dan ook de copernicaanse wending die we van Kant moeten doormaken: van het verwende kind dat dreint om nog meer snoepjes en ijsjes, naar de volwassene die beseft dat vrijheid een plicht is op straffe van overtolligheid.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden