Het is erop of eronder in Balk

Dorp bindt strijd met fondantijs aan Vrijwilligers stromen toe om baan te vegen

In de stem van het Balkster rayonhoofd klinkt iets van paniek door. Er is zojuist een veegmachine door het ijs gezakt. Precies op een stuk van de Elfstedenroute dat toch al als slecht te boek stond. Op de Luts, een stuk water dat dwars door Balk loopt, is het ijs van abominabele kwaliteit. Fondantijs, zoals rayonhoofd Marten Dijkstra het omschrijft. En dat is niet erg stevig - zelfs een veegmachientje van amper 100 kilo zakt er gemakkelijk doorheen. De ogen van Dijkstra staan bezorgd. Hij is bang dat de Elfstedentocht het dorp voorbij zal gaan. "We hebben een aangroeiprobleem."

De angst om de Elfstedentocht mis te lopen is die ochtend in Balk flink aangewakkerd. Op een persconferentie in Leeuwarden maakt Elfstedenvoorzitter Wiebe Wieling bekend dat het ijs op de route prachtig is. Diepzwart, glanzend ijs. Wieling kan zich de dag niet heugen dat Friesland zulk mooi ijs had. Behalve dan in de Zuid-Westhoek van de provincie. Daar is het ijs slecht en zacht. En er ligt een dikke laag sneeuw op de ijsvloer - dat houdt de aangroei van het ijs duchtig tegen. Tussen de kilometers 44 en 75 van de route is schaatsen nog lang niet mogelijk. Zeker niet met 16.000 deelnemers. "Daar zit het probleem", zegt Wieling. "Een substantieel probleem. Het gaat om 20 tot 30 procent van de route."

De preses van de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden hint die ochtend al direct in de richting van een omleiding. Niet door Balk, maar eromheen. Niet over de Luts, maar over de Fluessen. Het is een schrikbeeld dat Balk hardhandig wakker schudt. "We zijn direct gaan vegen", zegt Eling Dijkstra, een van de Balkster vrijwilligers. Zonder sneeuw groeit het ijs nu eenmaal sneller aan dan mét zo'n isolerend laagje wit poeder. Dijkstra heeft zich een half uurtje eerder met moeite in veiligheid kunnen brengen toen de ijsmachine waarachter hij liep met een plons in een wak verdween. "Ik hoorde niet eens krak", zegt Dijkstra. "We dachten dat het wel zou gaan. Maar ineens was de machine weg."

In het oude raadhuis in Balk volgt een koortsachtig overleg. Auke Hylkema, assistent-rayonhoofd heeft na een vergadering met vrijwilligers de oplossing. "We vragen via Omroep Friesland vrijwilligers om de baan te vegen."

De oproep blijkt niet nodig. Voor het oude raadhuis zijn al tal van vrijwilligers in de weer met sneeuwschuivers en bezems. Een van hen is Wietse de Jong, die aan het parkoers woont en de tocht voor geen goud wil missen. Na de persconferentie van voorzitter Wiebe Wieling heeft hij geen seconde gewacht en is hij samen met een paar buurmannen direct het ijs van de Luts opgegaan. Ze hebben hun stukje Luts al aardig sneeuwvrij gemaakt. "Ik heb wel last van lichte opwinding ja", zegt hij. "Jullie van de media maken van de Tocht altijd een enorme hype. Wij Friezen zijn toch wat voorzichtiger. Maar nu begint het toch te broeien. En als we moeten helpen doen we dat natuurlijk. Geef het ijs een week de tijd."

Die middag stromen de vrijwilligers toe om het ijs schoon te vegen. Het stuk van het Slotermeer naar Balk is aan het einde van de middag al bijna helemaal sneeuwvrij. Op een paar wakken na - ook op het stuk waar 's ochtends de veegmachine doorheen is gezakt, gaapt nog een groot zwart gat. Toch, zegt rayonhoofd Dijkstra, hoeft dat geen probleem te zijn. "We willen zelfs de slechte stukken fondantijs kapot maken met een kraan. Met twee nachten strenge vorst krijgen we dan snel goed ijs, zodat de schaatsers gewoon door het dorp kunnen. In 1997 hebben we hier de ijstransplantatie uitgevonden, nu doen we het omgekeerde.

Dijkstra is nog niet helemaal gerust. "De tocht, die om Balk heen gaat. Nee, dat willen we liever niet."

Wie doen mee?
Hoeveel wedstrijdrijders en -rijdsters er bij een nieuwe editie van de Elfstedentocht van start mogen gaan is niet duidelijk. Het wedstrijdreglement schrijft vrij nauwkeurig voor wie aan de start mag verschijnen. Lidmaatschap van de Vereniging De Friesche Elf Steden is vereist. De vermoedelijk 215 heren en 90 dames komen uit de top van de marathonrijders van de KNSB. Bij de heren gaat het om de rijders uit de topdivisie en 60 uit de eerste divisie waarbij de selectie plaatsvindt op basis van de ranglijst die vijf dagen voor de tocht wordt opgemaakt. En dan zijn er nog de 48 masters-marathonrijders die aangewezen worden door de gewesten, waarbij regio West met 21 rijders hoofdleverancier is. Een plaatsje wordt ook ingeruimd voor dames en heren uit de merkenploegen die voor EK, WK of Olympische Spelen zijn aangewezen voor de lange afstanden, zoals 5 en 10 kilometer.

De heren strijden voor 11 prijzen, voor elke Friese stad een. De dames moeten het met vijf prijzen doen.

Voor de tocht wordt gerekend op 16.000 deelnemers. Tot op de dag van de tocht kan dat aantal worden gewijzigd. Wie van start mogen gaan? De belangstelling voor de laatste Elfstedentocht, die van 4 januari 1997, was zo groot dat er nieuwe regels moesten komen. Tijdens de tumultueuze ledenvergadering van 18 december 1997 (met 1900 aanwezige leden) werd besloten om onder de leden met startkans een verdeling van vijftig procent te maken. Het betreft een indeling in even en oneven jaren. De leden met een startkans ontvangen nu automatisch een startnummer. Het ruilen van een inlotingsjaar mag, maar dan wel eenmalig. Het verkopen van je startnummer mag niet. Wie niet wil rijden moet zijn startrecht bij het bestuur inleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden