'Het is een foto van een conflict'

Vorige week kreeg leerling-fotograaf Erik Refner (31) een telefoontje uit Amsterdam van World Press Photo 2001. Zijn zwart-witfoto van het dode Afghaanse vluchtelingenjongetje was uitgekozen als de beste uit 50000 foto's, ingezonden door 4000 fotografen uit 123 landen. ,,Ik wist van mezelf dat ik een goeie fotograaf was, maar dat ik zó goed was, wist ik niet.''

Erik Refner: ,,Ik had een tolk gevraagd om mijn ogen en oren te zijn, want ik had geen toestemming om 'snachts in het vluchtelingenkamp te blijven. De tolk vertelde me dat ouders een lijkkleed en een grafsteen hadden opgehaald voor hun overleden kind. De vader gaf me toestemming om foto's te maken. Het was een lage witte tent en ik moest me klein maken.''

Refner springt energiek op en doet voor hoe het is gegaan. Hij maakt zijn lichaam klein en doet alsof hij een camera voor zijn ogen houdt die hij naar beneden richt. ,,Het kind lag op de grond, de familie trok het lijkkleed recht en ik ging iets achter ze staan en probeerde ondertussen zo onzichtbaar mogelijk te zijn. Ik wilde niet storen. Daarna nam iemand het kind in de armen en werd het naar buiten gedragen. Ongeveer driehonderd meter verderop werd het begraven in het woestijnlandschap. De familie begon te bidden en ik deed mee. Ik keek wat de anderen deden en probeerde dat na te doen.'' Refner tilt zijn handen omhoog en laat zijn bovenlichaam over de tafel vallen. ,,Ik wilde de begrafenis niet fotograferen. Ik wilde respect tonen.''

,,Meteen toen ik de foto nam, wist ik dat het een belangrijke foto zou worden. Ik heb hem in juni vorig jaar genomen in het Afghaanse vluchtelingenkamp Jallozai in Pakistan, waar één kind per week aan uitdroging stierf. Het is een foto van een conflict dat op dat moment nog geen internationale aandacht kreeg. Het was immers nog vóór 11 september. Toen ik hem maakte, wist ik dat het hoogstwaarschijnlijk een goede foto zou worden, maar ik kon de foto pas zien na thuiskomst in Denemarken.''

Van het gerucht dat hij bij zijn terugkomst de foto aan de straatstenen niet kwijt kon, weet hij niets. Verbaasd: ,,De foto werd, samen met een aantal andere foto's van dit vluchtelingenkamp, geplaatst in Berlingske Tidende, de krant waar ik anderhalf jaar stage heb gelopen in het kader van mijn opleiding tot persfotograaf.''

De vraag is of de talentvolle Refner zijn studie aan de School voor Journalistiek in °Arhus nog afmaakt. ,,Ik heb een halfjaar te gaan, dan ben ik klaar met mijn opleiding. Met mijn docent heb ik afgesproken dat ik voorlopig vrij neem. Deze prijs opent veel deuren. Een paar dagen geleden ben ik gevraagd om lid te worden van het prestigieuze Franse fotobureau Rapho.''

Refners interesse voor fotografie werd gewekt toen hij anderhalf jaar werkzaam was als assistent voor een modefotograaf. ,,Al snel had ik door dat ik meer geïnteresseerd was in fotojournalistiek, in het vangen van het juiste moment.''

Refner legde zichzelf een ijzeren discipline op en verplichtte zichzelf maandenlang tot het maken van foto's rond één thema binnen een tijdsbestek van vier uur. ,,Ik wilde de stress en de druk nabootsen en kijken of ik die aankon.''

Zijn inspanningen bleven niet onbeloond. Als een van negentien personen werd hij ruim drie jaar geleden toegelaten tot de School voor Journalistiek in °Arhus.

Het is niet de eerste keer dat een Deense fotograaf de prestigieuze World Press foto van het jaar wint. In 1999 ontving Claus Björn Larsen deze onderscheiding. Refner: ,,De sfeer onder de Deense persfotografen is erg goed. Iedereen kent elkaar en helpt elkaar. Gaat je camera stuk, dan heeft een collega er een te leen. We wisselen ervaringen uit over het ontwikkelen van films, over hoe het is om in crisissituaties foto's te nemen. Vaak laten we elkaar fotoseries zien en bespreken die met elkaar. Andere fotografen werken alleen met de ellebogen.''

,,Maar niet alleen onze samenwerking is goed. Ook de kranten waarvoor wij werken, geven ons de ruimte voor grote foto's. Er is niets irritanter dan dat je je uiterste best hebt gedaan en dat er vervolgens een piepklein fotootje in de krant komt. Nee, het klopt niet dat alle Deense dagbladfotografen een paar maanden naar het buitenland worden gestuurd, en dan maar kijken waarmee ze terugkomen. Die eer viel alleen Bj rn Larsen ten deel na zijn prijs in 1999. Maar als we met een goed doortimmerd voorstel komen, wil de krant ons wel financiële steun geven. Zo heb ik bijvoorbeeld ruim drie weken de Tour de France gevolgd.''

Bijzonder is dat Refner niet alleen foto's maakt, hij neemt in veel gevallen ook de tekst voor zijn rekening. ,,Schrijven en fotograferen is voor mij iets heel natuurlijks, het is een manier van werken die bij me past.'' Zijn ogen beginnen te glimmen en het kost hem zichtbaar moeite stil te zitten op zijn stoel. ,,Ik maak betere foto's als ik me ook in een onderwerp verdiep. Maar ik kan de twee dingen niet door elkaar doen. Ik spreek het vooraf met mezelf af. Vandaag ga ik een geschreven reportage maken. Rondkijken, observeren, thee drinken met mensen. Op die manier kom ik dingen te weten, stuit ik op bijzondere verhalen. Daarna zeg ik tegen mezelf: Morgen concentreer ik me voor honderd procent op het fotograferen.''

,,Ik wilde een reportage maken in een aids-ziekenhuis in Cambodja. Dat plan zette ik op papier en Berlingske Tidende zond mij voor veertien dagen naar Cambodja. Voor hen was dat goedkoper dan een journalist én een fotograaf te sturen.''

,,Interesse in mensen, dat is mijn drijfveer. Als je laat zien dat je in mensen geïnteresseerd bent, kun je hun vertrouwen winnen. Dan openen ze zich voor je. Als je bovendien laat zien dat je je hebt verdiept in hun problemen, is het resultaat een betere foto en een beter verhaal.''

Op 21 april ontvangt Erik Refner in Amsterdam de prijs uit handen van burgemeester Cohen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden