Het is dit leven of niks

Tijdens een avondje live recenseren in Felix Meritis deden Daphne Bunskoek, Aaf Brandt Corstius, Frank Meester, Marc-Marie Huijbregts en Maxim Hartman twee boeken, een toneelvoorstelling en een video-presentatie publiekelijk in de was. Gelukkig zat er niks van mij bij, want zo'n openbare wasbeurt gaat niet erg zachtzinnig. Bente kwam zingen, tussen twee proefwerken door, en ik mocht ten slotte de dood even recenseren.

Voor een recensie van de dood hoef je niet naar het Nieuwe de la Mar of het Stedelijk. Nou ja, je moet wel naar het leven op aarde komen, de enige plek in het heelal waar gestorven wordt voor zover we weten. Van sterren wordt ook wel gezegd dat ze doodgaan, maar dat is sentimentele onzin. Er is niets zo levenloos en dus ook zo doodloos als het heelal.

Op de planeet aarde is sterven nagenoeg onontkoombaar. Er zijn wel mensen die het ook na hun kindertijd nog even vol weten te houden dat ze nooit dood zullen gaan, maar ik ken niemand die zo tegen zijn vijftiende of twintigte jaar niet in de gaten heeft dat we echt allemaal op de lijst staan, waarbij je kunt harrewarren over je exacte positie. Wittgenstein beschreef deze ontdekking met veel humor in zijn dagboek: 'Met mij en het leven gaat het bijna als met een dame die naar 'Don Carlos' ging in de veronderstelling dat het een komedie was. Na een paar bedrijven stond ze verontwaardigd op met de woorden: 'Il me semble que c'est une tragédie!''

Helaas kunnen we het theater van het leven niet met opgetrokken neus verlaten, althans niet om een andere voorstelling te gaan zien. Het is dit of niks. En het is alleen maar draaglijk zolang we net weten te doen alsof we nooit doodgaan. Ongeveer zoals dieren dat doen.

Ik stond laatst bij de visboer naast een mevrouw met een leuk hondje dat er nogal trillerig bij stond. Ik wilde hem even aanhalen, maar ze onderbrak mijn gebaar: 'Doe maar niet meneer, hij is erg ziek, hij heeft twee tumoren.' Ik zei met gepaste neerslachtigheid: 'Ach, wat jammer.' Maar die hond bleef vrolijk kwispelend naar mij opzien. Het was duidelijk dat hij lichamelijk misschien wel, maar geestelijk in elk geval geen last had van die tumoren. Nu kwam er nog een andere man aan (dit lijkt wel een stukje van Carmiggelt), zo'n man die Carmiggelt zou beschrijven als voornamelijk opgebouwd uit hammen en rookworsten, en ook die begon het vrolijke hondje aan te halen.

Opnieuw kwam de mevrouw met de twee tumoren aanzetten om het hondje te beschermen. Ze dikte het verhaal nog verder aan: 'De dierenarts in Lelystad geeft hem nog hooguit twee weken', zei ze. Wij keken gedrieën neer op het vrolijk kwispelende, maar kennelijk stervende hondje.

En ineens zie je het verschil tussen mens en dier: kwispelend doodgaan, dat is ons niet gegund. De man had inmiddels zijn bakje kibbeling te pakken en zei ten afscheid: 'Die hond stelt zich aan. Hij doet net alsof hij kanker heeft, krijgt-ie meer aandacht.'

Maar dat is het nou juist, dat redt een hond niet. Het aantrekkelijke van het hondenleven is dat de dood er niet in voorkomt. Rudy Kousbroek zei: een blinde hond weet niet dat hij blind is, en zo weet een stervende hond niet dat hij aan het doodgaan is.

We moeten daar helaas ook aan toevoegen dat een levende hond niet weet dat hij leeft, anders schreef hij wel poëzie of probeerde hij een recensie te schrijven over de dood.

Wat dat dierlijke bewustzijn betreft, denk aan B.B. Kings tekst: 'Better not look down if you want to keep on flying'. Maar wetend dat je vliegt, kun je niet weg bij het besef van de gevaarlijke hoogte waarop je je bevindt. Hoewel er veel is dat een beetje helpt tegen de dood, is er niets wat echt helpt. Want voorbij alle strohalmen en lapmiddelen blijft het mijn ontstellende ervaring dat je weerloos ondergeschoffeld wordt, met of zonder spirituele tradities, wel of niet voorbereid, ver voor, of lang na je tijd, biddend of suffend, peinzend of bluffend, denkend of strijdend, lachend of lijdend, nietsvermoedend of brakend, bloedend of slapend, maar aan het eind van de rit, word je altijd en onherroepelijk, ondergespit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden