Reportage

Het is de dag waar Friezen al het hele jaar naar uitkijken: het Wimbledon van de kaatssport

Het atelier van Reinder Triemstra, oud-kaatser en maker van handgemaakte kaatswanten en ballen.Beeld reyer boxem

Veel Friezen hebben uitgekeken naar deze woensdag: de dag van de PC. Wantenmaker Reinder Triemstra werd als kind al besmet met het kaatsvirus.

Voor de meeste mensen is deze dag gewoon een woensdag. Voor veel Friezen is het de dag waar ze al het hele jaar naar uitkijken: de vijfde woensdag na 30 juni, oftewel de dag van de PC, het met mysterieuze rituelen omgeven Wimbledon van de kaatssport.

In huize Triemstra in Sint Jacobiparochie draait het elke dág om kaatsen. Twee van de drie zonen kaatsen op hoog niveau. Vader Reinder (60) maakt al meer dan veertig jaar kaatswanten, de handschoenen die gebruikt worden in het spel. Zijn vrouw Fré neemt de maten op. Ordners vol hebben ze, A4-tjes met pen-omtrekken, voorzien van afmetingen, contactgegevens en kleurpreferenties.

Met de tekening duikt Reinder de werkplaats in, die vol naaimachines staat, werkbanken en klossen garen in alle kleuren. Lapjes leer in tinten variërend van knalroze tot metallic turquoise. "Kinderen willen weleens iets geks", lacht hij. "Maar de meeste volwassenen willen een blauwe."

De wachttijden kunnen oplopen tot een jaar, elke handschoen wordt met de hand gemaakt en er zijn maar drie adresjes die wanten vervaardigen die aan de strenge normen van de kaatsbond voldoen. Elke want moet genummerd en gecertificeerd zijn. De afstand tussen de basis van de vingers en de onderkant van de nap is maximaal 6,5 centimeter, voor de wedstrijd wordt dat gecontroleerd met een inbussleutel. Het achterleer moet afgeknipt zijn. De handschoen weegt hooguit tweehonderd gram en in de vingers zitten gaatjes om fraude onmogelijk te maken. "Vroeger stopten ze nog weleens gewichtjes in de vingertoppen", legt Reinder uit.

Kindermaatje

Hij haalt een schoenendoos tevoorschijn vol oude wanten en nappen - de hardplastic kommetjes die in de handschoen worden genaaid voor een hardere uitslag. Hij laat zijn eigen eerste want zien, van bruin leer, duidelijk een kindermaat. Hij was elf, vertelt hij, en voor altijd gegrepen door het virus.

Behalve tot een begenadigd wantenmaker groeide Reinder ook uit tot een veelbelovende topkaatser. Drie keer schopte hij het tot de finale van de PC. Drie keer verloor hij. Wrang genoeg werd hij op de Revanche PC, die op de zaterdag na de PC gespeeld werd, vier keer eerste en één keer koning - maar de échte titel ging aan zijn neus voorbij.

Een van de verloren finales was die van 1985. Triemstra en zijn mannen verloren die van het partuur van Johannes van Dijk, die koning werd. De lichtblauwe handschoen met rode stiksels die Van Dijk op die dag droeg, ligt nu in Triemstra's werkplaats, als een soort antitrofee.

Wantenruzie

Reinders exemplaren worden weleens 'de Mercedes van de kaatswanten' genoemd, maar zelf wil hij daar niets van weten, zoals hij ook niets zegt over zijn concurrenten. "Daar heb ik al zo veel gedoe mee gehad", verzucht hij. Twee jaar geleden was er een echte wantenruzie: kaatser Cornelis Terpstra klaagde de bond aan omdat hij per se zijn eigen handschoen wilde maken. Hij verloor en vroeg Reinder een want voor hem te maken. Die weigerde omdat Terpstra hem onheus bejegend zou hebben. Terpstra stopte met kaatsen. "En er zijn mensen die suggereren dat Taeke vast een betere handschoen heeft omdat ik zijn vader ben. Dat is natuurlijk niet zo. Maar het is makkelijk om te roepen."

De 34-jarige Taeke is Reinders zoon, een van de beste kaatsers ooit. Vijf keer won zijn partuur de PC, eenmaal werd Taeke uitgeroepen tot koning. Fantastisch voor Taeke, en misschien nog wel fantastischer voor de door een kaatstrauma geplaagde Reinder. Diens partuur was in zijn tijd favoriet, maar hij werd uit het team gezet, dat prompt vier PC's won. De pijn ging nooit helemaal over. Toen Taeke zou debuteren op It Sjûkelân, was het heit die 's nachts wakker lag van de zenuwen.

Reinder kaatst niet meer. Hij kreeg blessures, een nieuwe heup. Sinds drie jaar heeft hij het aan zijn hart. Hij wandelt nu twee keer per week. Moet van de dokter. Maar soms, zegt hij, vergeet hij zijn kwalen. "Dan denk ik dat ik het nog wel kan en dan pak ik een bal beet, gewoon hier in de loods. En dan maak ik die draai. Maar het wil gewoon niet meer."

Reinder dacht heus weleens: ik wil er niks meer mee te maken hebben. Maar de kaatsliefde was sterker. Zorgvuldig en geduldig stikt hij de wanten in elkaar. Voor regerende kaatsgrootheden en voor jonge kinderen die hun eerste schreden op het veld zetten, de PC-koningen van de toekomst. En in elke volwassenenwant steekt hij even zijn eigen hand, voor éven weer dat gevoel. "Het is een soort verslaving. Dat gevoel van die bal die eruit vliegt. De techniek, hem precies zó raken. Ik kan er niet zonder."

Oervorm van tennis

Kaatsen is een oervorm van tennis. Eigenlijk is het een soort tennis met drie tegen drie en met een handschoen in plaats van een racket. Het ene partuur verzorgt de opslag, het andere de retourslag. De PC wordt sinds 1853 elk jaar gehouden op It Sjûkelân in Franeker. PC staat voor Permanente Commissie (der Franeker Kaatspartij). De dag begint als het winnende team van vorig jaar in een koets door de stad wordt rondgereden en eindigt met het omhangen van de zilveren koningsbal om de hals van de kaatser die het beste heeft gespeeld. Dit jaar is de loting zodanig dat broers Taeke en Bauke elkaar kunnen tegenkomen in de finale.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden