Het is crisis tussen Aruba en Nederland

De Arubaanse premier Mike Eman is in hongerstaking. Beeld anp
De Arubaanse premier Mike Eman is in hongerstaking.Beeld anp

Mike Eman is inmiddels vier dagen in hongerstaking, maar aan strijdlust heeft de Arubaanse premier nog niets verloren. Gisteren verscheen hij via een Skype-verbinding voor de Nederlandse media, zichtbaar getergd en in zijn trots gekrenkt. Eman, met gevoel voor drama: "Ik ben bereid te sterven".

Bart Zuidervaart

Het is crisis tussen Aruba en Nederland. Afgelopen vrijdag besloot de rijksministerraad (lees: Nederland) dat het eiland zijn begroting op orde moet brengen. De staatsschuld is te ver opgelopen. Gouverneur Fredis Refunjol van Aruba is verboden de begroting van dit jaar te ondertekenen. De rijksministerraad wil dat er eerst een onderzoek komt naar de ­financiële situatie op het Caribische eiland.

Opmerkelijk, deze ruzie tussen de twee overzeese vrienden. Sinds Eman in 2009 premier van het eiland werd, zijn de verhoudingen met Den Haag sterk verbeterd. Eman geldt als pro-Nederlands, iemand die de banden binnen het koninkrijk graag warm houdt. Conflicten heeft Den Haag met Curaçao en Sint-Maarten, eilanden waar hardnekkige problemen zijn met de integriteit van het bestuur en het financieel beleid.

De relatie tussen Den Haag en Oranjestad ontspoorde in de loop van dit jaar. Aruba ging 2014 in zonder lopende begroting. Dit tot ongenoegen van minister Ronald Plasterk (PvdA, koninkrijksrelaties), die Eman liet weten dat hij zich zorgen maakt over het begrotingstekort (4 procent) en de uitdijende schuldenlast van het eiland (73 procent van het BNP).

Nederland staat erop dat de begroting en een meerjarenraming door onafhankelijken wordt gekeurd. "De situatie is zorgwekkend", zei Plasterk vorige week.

Eman sprak maandag via een live videoverbinding met Nederlandse media. Beeld anp
Eman sprak maandag via een live videoverbinding met Nederlandse media.Beeld anp

Begin deze maand kwamen Nederland en Aruba alsnog tot een oplossing. Eman vertelde gisteren dat ­beide landen deskundigen zouden aandragen om de financiën door te lichten. Later bleek volgens de Arubaanse premier dat het door Nederland aangestuurde College Financieel Toezicht (CFT) het onderzoek zou verrichten.

Eman reageerde hier woedend op. "Dit was niet de afspraak. Eigen begrotingspolitiek is het meest dierbare wat Aruba heeft. Dat Den Haag eenzijdig ingrijpt, is ongrondwettig en ontoelaatbaar."

De ergernis op Aruba is verklaarbaar. Ook Curaçao en Sint-Maarten staan onder toezicht van het CFT, maar met die eilanden heeft Nederland duidelijke afspraken: bij het verkrijgen van autonomie in 2010 heeft Den Haag hun schulden gesaneerd. In ruil eiste Nederland dat het kan ingrijpen bij slecht bestuur en slecht financieel beleid. Dat bleek ook nodig.

Met Aruba, sinds 1986 in bezit van een status aparte, is die afspraak niet gemaakt. "We hebben Nederland nooit om geld gevraagd", zei Eman gisteren. "Onze autonomie wordt verkracht."

Een probleem voor Aruba, Curaçao en Sint-Maarten is de samenstelling van de rijksministerraad: daar zitten de ministers van Rutte II in, ­aangevuld met een vertegenwoordiger per Caribisch eiland. Als Nederland iets wil, kunnen de eilanden daar dus niets tegen beginnen.

Eman ziet geen mogelijkheden om het jongste besluit juridisch aan te vechten. Hij hoopt dat Nederland stopt met deze 'ramkoers'. De premier wil zijn hongerstaking, in een tent voor het kantoor van de gouverneur in Oranjestad, doorzetten. Een arts houdt toezicht.

Minister van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties Ronald Plasterk. Beeld anp
Minister van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties Ronald Plasterk.Beeld anp

Rechtmatige ingreep?

Premier Mark Rutte en minister ­Ronald Plasterk moeten de Tweede Kamer vandaag opheldering geven over het conflict tussen het kabinet en Aruba. D66 en CDA hebben daarom gevraagd. De oppositiepartijen willen weten of de rijksministerraad met de ingreep in de begroting van Aruba rechtmatig heeft gehandeld. Wassila Hachchi (D66) en Madeleine van Toorenburg (CDA) noemen de hongerstaking van premier Eman 'schadelijk voor het internationaal aanzien voor Nederland en het koninkrijk'. Ze zijn benieuwd wat het kabinet heeft gedaan om de situatie te voorkomen. Van Toorenburg: "We willen dat er snel een oplossing komt". Plasterk noemde de hongerstaking van de Arubaanse premier gisteren onwenselijk. "Ik hoop dat hij inziet dat dit niet de manier is om dit op te lossen. Iedereen moet rustig en redelijk worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden