Interview

'Het is beter om IS-kinderen wél terug te halen'

Kinderen van IS-ouders, aan het hek van een kamp in Syrië.Beeld EDDY VAN WESSEL

Kinderen van Nederlandse IS-strijders ophalen kán riskant zijn voor de samenleving. Maar ze in Syrië laten levert grotere risico's op, stelt Bibi van Ginkel, radicaliseringsexpert bij Instituut Clingendael.

Minister Grapperhaus van justitie stelde deze week dat Nederland doet wat juridisch nodig is voor de IS-kinderen, maar dat de regering ze niet actief kan terughalen.

Schendt Nederland daarmee de internationale rechten van het kind, zoals de Kinderombudsman eerder stelde?

Bibi van Ginkel: "De minister geeft een heel technisch antwoord aan de Tweede Kamer. Hij zegt met zoveel woorden: we hebben er alles aan gedaan om te voorkomen dat ze gingen, en toen gingen ze toch. Jammer dan. Dat is net alsof je ouders bij de geboorte een boekje geeft dat ze hun kind niet mogen slaan. Als ze het dan toch doen, zeg je alleen: 'Ik had toch gezegd dat het niet mocht?'"

"Wanneer ouders in gebreke blijven, wordt de zorgplicht van de overheid er juist niet minder om. Dan word ik ook even heel formalistisch: er ligt hier een directe opdracht voor de overheid in het belang van het kind te handelen. Ze moet daarbij per kind motiveren waarom ze eventueel niet in het belang van het kind handelen, maar bijvoorbeeld in het belang van de staatsveiligheid. En op dat punt schiet de overheid tekort.

"Er is een parallel te trekken met de positie van kindsoldaten, die ook slachtoffer en dader tegelijk kunnen zijn. Voor hen moet een overheid zich al tijdens een conflict inspannen om ze weg te halen. Dat volgt onder meer uit de Geneefse conventies en internationale afspraken."

Het kabinet vindt het te gevaarlijk. Voor de IS-ouders, die onderweg nog gearresteerd kunnen worden en de doodstraf kunnen krijgen, én voor vertegenwoordigers van de overheid om Syrië in te gaan.

"Het ligt ook juridisch lastig. Hulp geven aan personen die verdacht worden van terrorisme, de ouders van deze kinderen, is strafbaar. Daarvoor moet je goede afspraken maken met de lokale autoriteiten. De kinderen mag je dus wel helpen. De regering zegt dat ouders zelf hulp kunnen vragen aan ambassades of consulaten in de regio, zoals in Irak. Hallo, kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen? Je kunt niet verwachten dat ze zichzelf vanuit deze kampen in veiligheid kunnen brengen, als ze die kampen al mogen verlaten."

Stel, Nederland haalt ze wel op, bijvoorbeeld omdat ze medische hulp nodig hebben. Welke risico's loopt de samenleving dan?

"Met allerlei instanties is de zorg en monitoring rond deze kinderen al voorbereid. Ze weten waar ze vandaan komen en hoe hun conditie is. Het is korte termijndenken om die kinderen in Syrië te laten. Bovendien, hebben we dan geen greintje humaniteit meer in ons lijf? De risico's zijn veel groter, voor wat ze later kunnen gaan doen, dan wanneer we ze in Nederland deradicaliseren en hun trauma's behandelen. Een groot deel van de kinderen is ook nog zo jong, dat er geen sprake kan zijn van radicalisering."

Wat doen andere landen?

In Syrië zitten naar schatting achthonderd buitenlandse jihadmoeders vast met hun kinderen in het Koerdische gebied. In Irak zitten volgens Human Rights Watch zeker 1300 vrouwen en kinderen van diverse nationaliteiten.

Alleen Rusland en Indonesië halen hun eigen moeders en kinderen terug. Duitsland spant zich iets actiever in dan Nederland voor terugkeer. Canada poogde tweemaal moeders en dochters terug te halen. De Britten en Fransen doen weinig, Twee Belgische IS-vrouwen met kinderen eisen in een rechtszaak dat België hen repatrieert.

Lees ook: Jihad-kinderen ziek en ondervoed

Uit de locaties waar Nederlandse IS-ouders met hun kinderen vastzitten, komen signalen over ‘sterfgevallen onder de kleintjes’. Ze terughalen is juridisch lastig en volgens het kabinet te riskant.

Lees ook: 'Bestempel IS-kinderen niet bij voorbaat als veiligheidsrisico'

De Raad voor de Kinderbescherming wil Nederlandse kinderen in Syrië niet bij voorbaat als veiligheidsrisico bestempelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden