Het individu zit aan de knoppen, ook bij de bank

Fortuyn liet zien dat loyaliteit van de kiezers niet veel voorstelt. Dat geldt ook voor klanten van ABN Amro.

Beleggers hebben met hun gebrek aan vertrouwen in de financiële toekomst van de bank gezorgd dat ABN Amro in grote moeilijkheden is geraakt. De situatie rondom ABN Amro doet – verrassend misschien – denken aan wat zich vijf, zes jaar geleden in politiek Den Haag afspeelde. Toen waren het de kiezers die met hun gebrek aan vertrouwen voor pijlsnelle erosie van instituten zorgden.

In 2001 vaagde Pim Fortuyn in een recordtijd de paarse partijen en hun coryfeeën weg. Reputaties telden niet meer, terwijl de positie van het tweede paarse kabinet zo ijzersterk leek. De robuustheid van een heel kabinet bleek tegen te vallen. De LPF was iets nieuws en na het einde van de paarse droom bleek ook het CDA een prima alternatief.

Wat er toen in de politiek gebeurde, was dat het individu – de kiezer – aan de knoppen zat, en weinig loyaliteit vertoonde. Een jaar later maakten de supermarkten iets vergelijkbaars mee. De grillige consument toonde ook toen zijn macht. Nu is het de beurt aan ABN Amro. De aandeelhouders in deze bank zijn op drift geraakt.

Wie had dat gedacht? Het lijkt al weer een eeuwigheid, ruim een jaar, geleden dat ABN Amro-topman Groenink door Elsevier tot man van het jaar werd gekroond na zijn deal in Italië. Nu is de situatie compleet anders. Wanneer de klanten van ABN Amro weglopen, en dat gebeurt nu reeds op beperkte schaal, zal de bank zijn goedkoopste vorm van financiering kwijtraken. Ze moet, relatief duur, geld bijlenen. Dat kost weer klanten en soliditeit. Wanneer de claims uit de VS boven de markt blijven hangen, zullen de soliditeit en de aandeelhouderswaarde verder dalen, wat het vertrouwen, ook van het grote publiek, in de bank verder doet afnemen. Er zal een druk komen op de werknemers, de beste het eerst, om elders onderdak te vinden.

Kortom, de individuen als klant, als aandeelhouder en als werknemer zullen gaan zweven. En dan is het net politiek, want de klanten, aandeelhouders en werknemers zijn dezelfde personen als de kiezers. Die verlieten massaal de gevestigde politieke partijen, omdat het vertrouwen in deze ’gevestigde orde’ verdwenen was, en ze gingen voor Fortuyn. Waarom zouden deze mensen, die het vertrouwen in ABN Amro aan het verliezen zijn, niet massaal kiezen voor alternatieven? Wat tot voor kort een baken van rust en soliditeit was, ABN Amro, verwordt momenteel tot een huis in verval.

Zoals gezegd, het individu zit aan de knoppen. Gedreven door eigenbelang, betrokkenheid, geldelijk gewin, zendingsdrang, consumentisme en ontplooiing. De zuilen zijn verdwenen, in politiek, maatschappij en economie. Bedrijven, winkeliers, politieke partijen, kerken, verenigingen, overheid en zeker ook banken zullen steeds helder voor ogen moeten hebben wat de mensen willen, wat hun drijft en wat hun keuzes zijn.

Mensen zijn steeds lastiger in hokjes in te delen of ze nu kiezer, consument, aandeelhouder of rekeninghouder zijn. De samenleving is gefragmenteerd. Kiezers zijn zwevend en consumenten ook steeds meer. Iedere organisatie moet iedere dag zijn legitimatie waarmaken.

De leiders van PvdA en VVD hadden vijf jaar geleden niet of te laat in de gaten wat er aan de hand was en hoe snel de kiezer van loyaliteit kan switchen. Deze twee partijen waren met zichzelf en in hun eigen wereld bezig.

Hetzelfde gebeurt nu in de bankwereld. ABN Amro kijkt naar zichzelf en in een klein kringetje om zich heen. De buitenwereld lijkt even niet te tellen en de individuele klant al helemaal niet. Terwijl dit individu juist aan de knoppen zit.

De toplieden van ABN Amro zullen snel en adequaat moeten handelen om te voorkomen dat klanten en medewerkers de bank verlaten. Het vertrouwen erodeert en de alternatieven zijn gretig, goed en solide. Wanneer de uitstroom eenmaal bezig is, is dit proces lastig te stoppen. Zeker ook omdat er in vergelijking met de politiek nog een groot verschil is tussen het individu als kiezer en het individu als klant van een bank. Als kiezer handelt het individu eens in de vier jaar, maar als klant van een bank kun je tien keer per dag veranderen. Voor een bank is het risico, dat scherp duidelijk werd toen Fortuyn de politieke arena betrad, dus nog vele malen groter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden