'Het huwelijk sluit mensen uit'

roze predikant | interview | Wielie Elhorst ziet zich als een kerkelijke homo-activist. Sinds kort is hij de eerste dominee in Nederland speciaal voor homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. 'In de kerk ben je pas compleet als je als man en vrouw samen bent.'

Bij de ingang van het openluchttheater in het Amsterdamse Vondelpark staat predikant Wielie Elhorst al op de uitkijk. Hij monstert het publiek dat passeert. Regenboogkleurige outfits domineren. De mannen en vrouwen komen dan ook voor een religieuze roze viering. Voor de gelegenheid is de dominee gekleed in een marineblauw priesteroverhemd met hagelwitte boord. "Dat doe ik voor de herkenbaarheid", zegt Elhorst terwijl hij op zijn horloge kijkt. "Een roze overhemd is er helaas niet. Dat zou wel mooi zijn, als knipoog."

Wielie Elhorst (47) is de eerste predikant in Nederland speciaal voor lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders (LHBT's). "Noem me maar LHBT-dominee", zegt Elhorst als hij even later op het podium staat. Voor hem zitten een paar honderd mensen te branden in de zon. "Dit is een viering voor de vrijheid", zegt Elhorst ."Ónze vrijheid", voegt hij toe. Iedereen juicht en klapt als onder de jubeltonen van een gospelkoor een reusachtige regenboogvlag, het symbool van de LHBT-beweging, over het publiek wordt getrokken.

Al jaren zet Elhorst zich in voor de rechten van christelijke homo's. Hij ziet zichzelf als een kerkelijke LHBT-activist, vertelt hij een paar dagen na de viering in een café in zijn woonplaats Amsterdam. "Ik ben volledig onderdeel van de LHBT-community en ik ben volledig onderdeel van de kerk." Onlangs is Elhorst in de Protestantse Kerk van Amsterdam bevestigd als predikant 'met bijzondere opdracht' voor de LHBT-gemeentschap. Dat hij zijn werk nu voortzet als 'officiële' predikant, ziet Elhorst als een belangrijke stap voorwaarts. "Een ambt heeft in de kerken gewicht." Hij gaat verder: "De gedachte achter de benoeming is dat wanneer je iets benoemt, het ook zichtbaar is en erkend wordt. De Protestantse Kerk - in ieder geval die in Amsterdam - wil dat LHBT's zichtbaar zijn en onderdeel zijn van de kerk."

In de schaduw van de Euro Pride, die nog tot en met zondag in de hoofdstad bezig is, is Elhorst medeorganisator van de 'Religious Pride' - religieuze activiteiten met een roze inslag. De viering in het Amsterdamse Vondelpark maakt daarvan deel uit. Wie de vrolijkheid ziet, zou haast vergeten dat homoseksualiteit in de kerken nog lang niet overal vanzelfsprekend is. Hoe behoudender, des te meer bezwaren en moeilijkheden. Ook in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), de kerk waartoe Elhorst behoort.

In de knel

"Ik heb de handen vol aan dit werk", zegt Elhorst. Hij vertelt dat hij iedere week benaderd wordt door homo's, lesbiennes of transgenders die in de knel zitten bij hun kerk. Soms is de deur al dichtgegooid. Protestantse gemeenten zijn verregaand autonoom en plaatselijk wordt heel verschillend gedacht. "Mensen lopen vaak stuk op de kerkelijke gemeenschap. Komt iemand uit de kast, dan wordt vaak een 'advies' gegeven hoe te moeten leven. Een bepaalde conservatieve moraal is dan de norm. Gisteren heb ik via Facebook nog drie kwartier hierover met iemand een pastoraal gesprek gehad." Elhorst: "Het grote voordeel van mijn functie is dat ik voor mensen een soort vrijplaats kan zijn, waar zonder oordeel wordt geluisterd." Dat is iets dat te weinig gebeurt bij sommige collega's, zegt hij. "Zelfs als iemand in een persoonlijk gesprek vertelt dat hij kiest voor het celibaat - de 'koninklijke weg' heet dat in behoudende kringen - zeg ik niet dat dat verkeerd is. Ook al denk ik er persoonlijk heel anders over."

Het is Elhorsts diepste overtuiging dat iedereen zijn eigen leven mag inrichten op zijn of haar manier, ook in de kerken. "Ik vind dat kerken of christelijke organisaties niet moeten voorschrijven hoe mensen moeten leven. Een goed reformatorisch uitgangspunt is dat mensen dat naar eigen eer en geweten doen, voor het aangezicht van God." Toch schrijven kerken een levenswandel voor, stelt Elhorst, al dan niet impliciet. Het heteroseksuele huwelijk is daarbij vaak de norm - te vaak, naar zijn smaak. "Dikwijls heb je het gevoel alsof een leven in de kerk pas compleet is als je als een man en een vrouw samen bent en een gezin hebt gesticht."

Relaties tussen drie personen

In zijn ogen heeft het huwelijk bij veel christenen een te hoge status. "Protestanten hebben, anders dan katholieken, niet voor niets het huwelijk als sacrament afgeschaft in de Reformatie. Toch wordt het vaak op een sacramentalistische manier benaderd. Natuurlijk, er is niets mis met liefde tussen twee mensen. Maar het geïnstitutionaliseerde romantische huwelijk is in mijn ogen niets meer dan een erfenis uit de burgerlijke cultuur van de negentiende eeuw. Het sluit mensen uit. Het heeft niets met de kerk en onze reformatorische traditie te maken." Wat Elhorst betreft zouden er veel meer samenlevingsvormen - bijvoorbeeld relaties tussen drie personen - aanspraak moeten kunnen maken op de kerkelijke zegen. "Ik zou willen dat de kerk vooroploopt met de opvatting dat liefde breder is dan de liefde tussen twee mensen."

Het bevalt Elhorst allerminst dat zijn kerk het huwelijk van hetero's anders aanslaat dan een huwelijk van homo's. De discussie hierover dreigt al een tijdje weer hoog op de kerkelijke agenda te komen, aangezwengeld door een aantal progressieve kerkleden. "Een kerk kan toch geen verschil maken tussen homo's en hetero's? Wil de kerk echt het lichaam van Christus zijn, dan moet het optimaal ruimte bieden aan iedereen."

De voormalig PKN-voorman Arjan Plaisier meldde bij zijn afscheid onlangs dat hij vreest dat de protestanten scheuren als de kwestie opnieuw ter sprake komt. Volgens hem past zwijgen. Een onbegrijpelijke visie, vindt Elhorst. "Hoe kun je als kerk op deze manier een aantrekkelijke plek zijn voor mensen die er afscheid van hebben genomen?" Elhorst benadrukt dat het hem er niet om gaat 'dat het ene standpunt het andere verdringt'. "Ik vind het prima als kerkelijke gemeenten op plaatselijk niveau geen huwelijk willen sluiten van mensen van hetzelfde geslacht. Toch zou je landelijk wel tot overeenstemming dienen te komen, zodat áls een gemeente het huwelijk van homo's bevestigt, dat dezelfde waarde heeft als bij hetero's."

Strijdbaar

Er valt nog heel wat actie te voeren, stelt Elhorst. Toch bespeurt hij ook veel veranderingen onder gelovigen. "Ook de behoudende stroming binnen de kerk heeft in Amsterdam ingestemd dat ik er kwam. Dat zou twintig jaar geleden denk ik anders zijn geweest. Ik merk weinig weerstand tegen mijn ambt, ook bij behoudende christenen. Het laat zien dat ook zij niet om de vragen van de tijd heen willen."

Elhorst groeide op in een gezin dat actief was in het Leger des Heils (zie kader). Dat heeft zijn sporen achtergelaten. "Ik blijf een heilssoldaat: strijdbaar. Ik zie me als een voorhoede. Niet om rechten op te eisen, maar omdat ik wil dat de kerk meer en meer de gemeenschap van Christus wordt. Een kerk moet tot het uiterste kunnen gaan om mensen welkom te heten."

Leger des Heils

Ooit wilde Wielie Elhorst (1969) als heilssoldaat in de voetsporen van zijn ouders en grootouders treden. Hoewel hij beseft dat deze wens kan botsen met zijn seksuele oriëntatie - in de jaren tachtig wijst het Leger des Heils gepraktiseerde homoseksualiteit af - besluit Elhorst toch theologie te gaan studeren. Als blijkt dat een vriend een onoverkomelijk bezwaar is bij het Leger, stapt hij over naar de Gereformeerde Kerken (nu onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland). Daar en elders zet hij zich sindsdien in voor een gelijkwaardige positie van homo's en lesbiennes, biseksuelen en transgenders.

Zo organiseert hij jaarlijks in de Amsterdamse Keizersgrachtkerk een viering ter afsluiting van de Gay Pride. Met de remonstrantse predikant Tom Mikkers schreef hij het boekje 'Coming out Churches', een overzicht van homovriendelijke kerken in Nederland. Naast zijn werk als LHBT-predikant is Elhorst ook nog parttime verbonden aan de Protestantse Gemeente van Bussum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden