'Het horen van muziek was al te veel voor me'

Cellist Mark stopte jarenlang zijn problemen weg en kwam via via op de muziekpoli in Leiden terecht. "Zonder deze therapie zou ik er niet zijn uitgekomen."

"Mijn instrument is weer mijn vriend geworden", zegt cellist Mark. Jarenlang had hij een haat-liefde-verhouding met zijn cello, zonder precies te weten waar dat gevoel vandaan kwam. Toen hij drie jaar geleden een auto-ongeluk kreeg, ging het fout.

"Dat wat ik al die jaren weggestopt en ontkend had, werd door dat ongeluk als het ware losgeschud. Ik raakte helemaal verkrampt - mijn schouders, mijn nek, alles zat vast. Ik ben kort gestopt met spelen, misschien wel te kort. Toen ik weer begon met werken, ging alles mis. Het horen van de muziek waar ik zo van hou was al te veel voor me, mijn oren konden het niet verdragen. Het gevoel was zo erg dat ik er van moest overgeven."

Mark vertelt dat hij in zijn jeugd een zwaar trauma heeft meegemaakt. Wat dat trauma precies inhield, vindt hij te privé om te openbaren, maar het had met muziek en zijn cello te maken. Ontkennen en wegstoppen van het trauma was de enige manier voor hem om ermee om te gaan. En hoewel het cello spelen hem behoorlijk ging tegenstaan, was stoppen geen optie.

"Dat ik iets anders zou kunnen doen dan cello spelen, daar kon ik mij niets bij voorstellen. Bovendien zou ik stoppen als de ultieme nederlaag hebben ervaren, als een totale mislukking."

Mark bleef dus tegen de klippen op spelen. Alleen wel in de redelijk anonieme omgeving van een orkest, als tutti-speler. Het idee dat hij alleen op een podium zou moeten staan, was ondenkbaar. Ook met vier musici in een strijkkwartet samenspelen was te weinig anoniem.

"Als ik in die tijd solo had moeten optreden, dan had ik het gevoel gehad dat iedereen aan mij kon zien wat er met mij gebeurd was; alsof ik volledig naakt op een podium zou staan. Dat was onmogelijk voor mij. Om die reden ben ik ook altijd free-lancer geweest en nooit vast in dienst bij een orkest. Voor een vaste betrekking moet je namelijk proefspelen, een auditie doen, en dat heb ik nooit gekund."

Na het ongeluk en de ontlading die erop volgde, ging Mark zelf op zoek naar hulp. Hij was dan wel depressief, maar ook heel gemotiveerd om er wat aan te doen. Ontkennen had hij lang genoeg gedaan. De hulp die hij in eerste instantie vond was niet goed voor hem. Via via kwam Mark in september vorig jaar op de muziekpoli bij de afdeling psychiatrie van het Leids Universitair Medisch Centrum. Esther van Fenema was zijn psychiater.

"Het was een verademing dat je op de muziekpoli niets hoefde uit te leggen. Esther van Fenema is zelf violiste, zij weet dus hoe het voelt om een instrument in je handen te hebben, zij kent de mechanismen binnen een orkest, zij herkent de emoties die loskomen als je speelt. Van Fenema begon als eerste over de cello te praten, wat ik erg opvallend vond. Die cello vormde natuurlijk de verbinding met het trauma van vroeger, daar kwam Van Fenema snel achter. Zodoende werd het voor mij gemakkelijk om met haar te praten over wat er gebeurd was. Behalve mijn partner heb ik nooit iemand in vertrouwen kunnen nemen. Dat ik erover kon praten was al een doorbraak."

Om dat praten over zoiets ingrijpends mogelijk te maken, werkt de muziekpoli in Leiden onder andere met Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR), een therapie die eind jaren tachtig ontwikkeld werd. Door het constant afleiden van de aandacht van links naar rechts en weer terug - door vingerbewegingen voor de ogen, of met geluiden via een koptelefoon - komen mensen sneller tot praten.

"Ik kreeg een koptelefoon op, waarop een constante tik van links naar rechts ging. Van Fenema vroeg me om te kijken naar het heftige beeld dat ik in mijn hoofd had van dat trauma. Ik moest proberen te verwoorden wat ik voelde. Je denkt met je ogen dicht, je oren horen die tikken, die iets doen met je onderbewustzijn. Ik was gewaarschuwd dat er heftige emoties los zouden kunnen komen. Daarna moest ik proberen aan te geven hoe naar het beeld is dat ik zag, ik moest het een cijfer geven van 1 tot 10. Het mooie van de therapie vond ik dat je alles zelf doet. Dat geeft kracht. Ik heb het gevoel met EMDR zelf een uitweg te hebben gevonden. Van Fenema zei precies de dingen die nodig waren en nam mij serieus."

Na de grote schoonmaak, die in ongeveer acht sessies voltooid was, vreesde Mark dat hij zich alleen gelaten zou voelen, maar dat was allerminst het geval.

"Ik voelde me niet verloren, maar juist sterk. Zonder deze therapie zou ik er niet zijn uitgekomen; ik heb het vijfentwintig jaar tevergeefs geprobeerd. Nu kan ik vergeven, mijn leven is weer van mij. Daarom wilde ik ook aan dit interview meewerken. Misschien hebben anderen in een vergelijkbare situatie er wat aan. Ik speel nu beter, hoor meer details en kan weer genieten van muziek. Ik heb ook weer in kleiner verband gespeeld, zonder angsten of zenuwen. En als ik in de toekomst ergens zou kunnen proefspelen, dan ga ik dat niet meer uit de weg."

De naam Mark is op verzoek van de geïnterviewde gefingeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden