Het hóeft niet meer

Als er ergens níks gebeurt, dan is dat wel in homoseksueel Amsterdam. De dragqueens zijn versleten, de Abba-persiflages verbleekt. Na een mislukte Canal Parade sluit dit weekend de Amsterdamse discotheek iT haar deuren. De oude generatie kan niet vernieuwen, en de homoseksuele jongeren gaan naar massale dansfeesten waar geaardheid helemaal geen item is.

Het is ieder jaar hetzelfde, zucht Martijn Straathof. Iedere Canal Parade door de Amsterdamse grachten lijkt op de vorige. Daar hebben we Abba weer, en de motorfreaks, en ja hoor, daar hoort hij Gloria Gaynor al, en Diana Ross. ,,En die mannen in van die kleine slipjes, het hóeft van mij allemaal niet.''

Straathof is 25 jaar en coördinator van de werkgroep jongeren van het Amsterdamse COC. Dat nu ook de iT de deuren sluit, zal hem een zorg zijn. ,,Ik moet zeggen dat ik er nog nooit ben geweest. Ik heb die extravagantie ook niet nodig. De iT is van de vórige generatie homoseksuelen die zich met extravagantie verzetten tegen de maatschappij, de nieuwe generatie slaat een andere weg in.''

De Regulierdwarsstraat waarin veel homokroegen zijn geconcentreerd is voor jongeren niet aantrekkelijk, zegt Straathof, omdat er gewoon niets vernieuwends te vinden is. ,,Leeftijdgenoten gaan liever naar de massale dansfeesten als Dance Valley of die in de Arena. Dáár gebeurt het.'' Daar hoor je de nieuwe muziek, daar zie je de laatste kleding. ,,Homo zijn is tegenwoordig ook zo gewoon, zo geaccepteerd. Iedereen weet dat je homo bent, waarom zou je dan niet naar de feesten gaan waar ook je klasgenoten of heterovrienden zijn te vinden?''

De verzuchting van Straathof is tekenend voor de sfeer in homoseksueel Amsterdam. De dertigers en veertigers in de hoofdstad zijn op zoek naar iets nieuws maar kunnen niks vinden. De homo's uit de provincie zoeken tegenwoordig vertier in steden als Eindhoven en Nijmegen en ook de buitenlandse gays reizen niet langer af naar de Nederlandse hoofdstad nu zij ook in eigen land hun gang kunnen gaan. En de twintigers als Straathof hebben het homoseksuele circuit helemaal niet nodig: ze doppen hun eigen boontjes.

De voorbode van de crisis diende zich begin deze maand aan toen organisator Siep de Haan van de stichting Gay Business, die tekent voor de Canal Parade, in de kranten met een trillende onderlip uithaalde naar de gemeente Amsterdam, in het bijzonder naar de PvdA-bestuurders. Die 'stadschagrijnen' met hun regeltjes en voorwaarden zouden de stad te preuts maken en de homotoerist verjagen.

Na de Canal Parade -die honderdduizend bezoekers minder trok dan het jaar daarvoor, en dat kwam niet alleen door het slechte weer- kwamen de ingezonden brieven in de dagbladen. Dit keer bevatten die geen geklaag over te veel bloot en gezwaai met dildo's, maar stevige kritiek op de organisatie en de manier waarop homoseksuelen zich op de Canal Parade profileren.

,,Mijn afkeer van de Amsterdamse homoscene was altijd al aanwezig'', schreef Simon den Haak bijvoorbeeld in de Volkskrant, vanwege het aanstellerige karakter van deze scene. ,,Het constante focussen op verschillen tussen hetero's en homo's (met als toppunt de Canal Parade) is er de oorzaak van dat heel veel mensen nog steeds grote vooroordelen hebben over homo's en lesbiennes. In plaats van het verongelijkte kind te spelen, zou Siep de Haan er beter aan doen zich niet constant te willen opdringen aan de rest van Nederland. Werkelijk geëmancipeerd ben je pas als het geen verschil meer maakt wie je bent of hoe je je leven inricht, want pas dan kunnen vooroordelen definitief ontkracht worden.''

En dan brievenschrijver L. van Son, die zich praktiserend homo noemt: ,,Siepje Siepje toch. Als integreren écht jouw bedoeling is, wat ik me afvraag, dat ga je letterlijk en figuurlijk de verkeerde kant op. Integreren betekent namelijk gewoon zijn tussen de anderen zonder speciaal of beter te zijn.'' Terwijl Rudolf Boon in een ingezonden brief als het gaat over de Canal Parade spreekt van 'anti-cultuur'.

Ook gay-prominenten klagen. Evert Santegoeds bijvoorbeeld concludeert in zijn column op Gaysite.nl dat het Amsterdamse 'nichtenleven' nagenoeg op 'zijn reet ligt' en noemt de Canal Parade een 'zinkend schip'. En Henk Krol, hoofdredacteur van de Gaykrant hekelt de gezapigheid. ,,Er zijn gewoon geen ideeën'', zegt hij. ,,Er gebeurt helemaal niets.''

Beiden noemen het wegvallen van iT-oprichter Manfred Langer en het feit dat niemand hem heeft kunnen vervangen als een van de oorzaken van de heersende malaise. Manfred Langer, die in 1994 overleed, was het creatieve brein van de iT, en daarmee van de gayscene van Amsterdam. ,,Als Manfred een idee uitvoerde, had hij er al weer drie vers in zijn hoofd'', zegt Krol. ,,Als hij er nog was geweest, was de iT nog zeker een goedlopende tent geweest: voor motorfreaks of lieverheersbeestjesverzamalaars, weet ik veel. Maar hij had wat bedacht.''

En Santegoeds schrijft: ,,Ik weet nog dat-ie openging, dertien jaar geleden. D.J. Jean begon er zijn carrière, Grace Jones trad er op. In de iT omarmde je het leven. De iT kon de vergelijking met de clubs in Parijs, Londen en New York glasrijk doorstaan. Iedereen was er, leek het. En als bruisend middelpunt was er Manfred, de poolster in de nacht.'' Eigenlijk, zeggen sommige klanten, had de iT met Manfred ter ziele moeten gaan. Net zoals achterbuurman Roxy in 1999 in vlammen opging toen met vuurwerk de overleden schepper Peter Giele werd herdacht.

Toch kan het gemis van Langer niet als enige reden voor het doodbloeden van de Amsterdamse gayscene worden gezien, zegt Krol. Wat zeker meespeelt, is het onderwerp wat Martijn Straathof al aantipte: de integratie van homoseksuelen. Krol: ,,Naarmate de emancipatie voortschrijdt, vervallen de redenen om je extravagant te presenteren, om je te onderscheiden, om je te verzetten. Extravagantie is geen strijdmiddel meer. Als het vervolgens niet lukt nieuwe vormen van die extravagantie te bedenken, verdwijnt de vorm. Jonge homoseksuelen hebben er ook niets mee.''

Volgens cultuur-socioloog Carl Rohde van de Rijksuniversiteit Utrecht past het instorten van de gayscene in Amsterdam in een algemene Europese -nee Westerse tendens, want ook de Verenigde Staten spelen hierin een voorname rol. De iT-bezoekers behoren in zijn ogen tot de zogenaamde Generation X die volgens hem een van de meest seksueel permissieve is geweest.

Rohde benadrukt dat hij geen vrijblijvende trendwatcher is, maar dat zijn analyse voortkomt uit breed, lopend onderzoek. ,,De nieuwe, opkomende generatie is opgegroeid in de echtscheidingscultuur en zegt: 'Wat hebben ze er een zootje van gemaakt'. Ze gaat vervolgens op zoek naar fatsoen en 'wat normaal is'.'' Deze search-generation, waarvan bijvoorbeeld Martijn Straathof een exponent is, vindt zichzelf terug in een soort nieuwe burgerlijkheid. ,,Tien jaar geleden zei men nog: 'Wat een chaotische en hectische wereld, lets have fun, strike a pose' -vrij naar Madonna. Nu zegt men: 'Wat een postmoderne wereld, hoe kunnen we er in vredesnaam een fatsoenlijke maatschappij van maken?'.''

Daarbij komt, zegt Rohde, dat de gayscene in Amsterdam sterk vercommercialiseerd is -de naam van de organisator van de Canal Parade is er een illustratie van: Stichting Gay Business- én dat er sprake is van recessie. ,,Het kenmerk van commerciële steden in recessie is dat zij op mainstream gaan. Experimenten worden als te riskant beschouwd, en een algemenere programmering moet de omzet op peil houden. Dat zie je in steden als Amsterdam, maar ook Barcelona en Londen, de grote jongens in de gayscene. Daar gaat het bergafwaarts. In gay-Amsterdam gebeurt werkelijk helemaal niets. Terwijl een oorspronkelijke als Berlijn en een kleintje als Madrid op het ogenblik boomen.''

Maar zoals laag- en hoogconjuctuur in economisch opzicht elkaar opvolgen, ziet Rohde in zijn doorlopend jongerenonderzoek ook kleine, nieuwe bewegingen ontstaan. ,,In die steden waarin de mainstream hoogtij viert, gaan de mensen die meer of anders willen underground. Er ontstaan, ook in Amsterdam, kleine party's. En in New York is de nieuwe decadentie in opkomst, als tegenpool van die nieuwe burgerlijkheid, correctheid en verrechtsing na 11 september. Er zijn besloten feestjes, met heel veel seks. Biseks komt op, en partnerruil raakt weer in. Je zou bijna zeggen dat dit een lichtpuntje voor de iT is.''

Toch sluiten dit weekend voorlopig de deuren -na een laatste, weinig vernieuwend hoogtepunt: een Hollywoodparty. Hoeveel Diana Rossen zullen er nu weer komen opdraven? Het toont volgens Krol de enorme vertrutting van dit moment. ,,Elke búúrtvereniging organiseert tegenwoordig een Hollywoodparty.'' En Santegoeds: 'De iT gaat dicht in een gepaste vergane gloriestijl, mag ik wel zeggen. Manfred Langer zal zich omdraaien in zijn graf.' En Rohde vraagt zich af: ,,Is Amsterdam intussen niet de saaiste stad van Nederland geworden, en heel Nederland een gay-disco?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden