Het hele jaar bezig met jam

NEEDE - Jamverkoopster Diane Voortman (45) hoeft niet eens op de etiketten van de talloze potjes te kijken. ,,Aardbeienjam?'', zegt ze tegen de klant voor haar kraam. ,,Nee, die heb ik niet. Mensen komen hier juist voor de aparte dingetjes, dus maak ik die speciaal voor deze markt. Maar aardbeienjam, nee.''

Op de jaarlijkse jammarkt in Neede zijn de meest bijzondere jamsoorten te krijgen: courgettejam, rozenconfiture, kastanjejam, jam van allerlei bessen, maar dan opgesierd met walnoten of kruiden. En naast de knoflookmarmelade, chutneys en bessensappen vinden zelfs de klassiekers gretig aftrek: bosbessen-, frambozen- en inderdaad: aardbeienjam.

Op het kerkplein is het vol. Jongeren drinken bier en kijken naar het 'jamworstelen'. In een plastic ring glibberen de worstelaars in een rozerode substantie: echte Needense nepjam, verklapt de organisator.

Voor de 130 kraampjes verdringen zich meest vrouwen vanaf een jaar of veertig. ,,Ik heb klanten die met oude etiketjes van me langs komen, om te kijken of ik die smaak weer heb'', zegt Diane Voortman. ,,Soms zie je echte jamkenners, die noteren welke soorten je maakt. Veel mensen willen de ingrediënten weten, maar mijn recepten geef ik niet prijs. Ook al proberen ze nog zo te vissen.''

Een stalletje verderop staat Margreet Lebbink-Pelgrum (58), ze draagt een grote strohoed. Ook zij houdt haar recepten zorgvuldig geheim. ,,Ik gebruik geen geleisuiker. Veel mensen willen weten hoe ik het tóch gebonden krijg. Ik vertel wel veel, maar niet alles.'' De markt bestaat nu dertien jaar, Lebbink-Pelgrum is er op één keer na altijd bij geweest. Haar opbrengst gaat naar De Knibbelhof, een stichting die vakanties regelt voor mensen met een beperking.

Het hele jaar is Lebbink-Pelgrum bezig met jam. Ze gebruikt bewust geen conserveermiddelen. ,,Ik vind het fijn om met natuurproducten bezig te zijn. Als ik iets moois tegenkom -altijd Nederlands fruit uit Nederlandse tuinen- maak ik weer een nieuwe soort. Mijn schuur en mijn kelder staan vol jammetjes. Ik denk gewoonweg in fruit.''

Hoewel de gemeente graag anders doet geloven, heeft Neede eigenlijk maar weinig met jam. De rest van het jaar is in het dorp weinig van jam te merken, zeggen dorpsbewoners. Er zijn niet eens fruitboomgaarden, al loopt er een proefproject met het verbouwen van blauwe bessen. De markt was het idee van de vorige marktmeester, om de jaarlijkse braderie wat specialer te maken.

Neede teert op oude historie. De jam beheerste het dorp tussen 1898 en 1939. Maar zelfs dat is ruim gerekend. Volgens de Historische Kring Neede bloeide de jamindustrie hier eigenlijk slechts van 1903, toen de jamfabriek startte, tot de eerste wereldoorlog. In de jaren dertig ging het bergafwaarts, in 1939 werd de fabriek gesloopt.

Heel oude inwoners herinneren zich de fabriek aan de Stationsstraat nog, het halve dorp werkte er. ,,Mevrouw Berenpas, de oma van de jamkoningin van vorig jaar, deed daar seizoensarbeid'', vertelt Needenaar Jan Kornegoor (64). ,,Ze maakte het fruit schoon en roerde in pannen jam. Dat kostte destijds wel een halve dag.''

Kornegoor helpt bij het organiseren van de markt. Hij hoopt dat de jamtraditie van Neede -al is die dan minimaal- blijft. ,,Binnenkort wordt het dorp misschien samengevoegd met Borculo, Ruurlo en Eibergen. Ik hoop dat we ons jamkarakter kunnen behouden. Daar zullen we voor strijden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden