HET HEK, DE ZOOM, DE MUUR

Het is een variant op 'Zeg mij hoe u heet is en ik zeg u wie u bent'. De meeste Israëliërs noemen het 'Het hek', Israëlische militairen prefereren de term 'zoom' of 'zoomruimte' om vooral het militaire nut van de brede begrenzing met de Palestijnen weer te geven, de Palestijnen daarentegen spreken van 'De Muur'.

De gedachte van een begrenzing of afscheiding tussen Israëliërs en Palestijnen -in een andere vorm een oud zionistisch idee- vatte opnieuw post in de jaren negentig, binnen het leger en onder Israëlische politici. Het leidde direct tot felle discussies over het traject en de betekenis. Was het de nieuwe grens, of 'slechts' een veiligheidshek om aanslagen te voorkomen? Zou het de grenslijn van 1967 volgen of zou het diep in Palestijns gebied lopen om zo ook nederzettingen 'binnen' het afgebakende gebied te houden? Enkele linkse politici pleitten voor een hek, dat min of meer de grenzen van '67 zou volgen. In de eerste plaats moest het dienen als een veiligheidshek, om Palestijnse terroristen tegen te houden. Maar bij gebrek aan een vredesakkoord zou Israël zich eenzijdig uit Palestijns gebied kunnen terugtrekken en zou het hek de nieuwe grens zijn.

Het verzet kwam uit rechtse kring, met name van de kolonisten, die niet wilden weten van enige opdeling van het 'Heilige Land'. Zelfs als het hek niet de nieuwe grens zou zijn, maar een veiligheidshek, zou het toch betekenen dat veraf gelegen nederzettingen ineens buiten de nieuwe 'omlijning' zouden vallen. Meningsverschillen waren er ook onder de defensie-experts, van wie sommigen voorspelden dat het hek alleen maar veel geld kostte en niet echt zou helpen bij het voorkomen van aanslagen.

Maar met het uitbreken van de intifada (september 2000) en het toenemend aantal terreuraanslagen won het idee van een afscheiding terrein. Kopstukken van de Arbeiderspartij probeerden er politieke munt uit te slaan, zij beschuldigden de regering ervan niets tegen de aanslagen te doen. Nog in april 2002 haalde Sjaron fel uit dat het een illusie was om te denken dat zo'n hek een doeltreffende oplossing bood. Maar twee maanden later zwichtte hij onder de steeds grotere pressie van het publiek dat de aanslagen meer dan beu was. In juni 2002 besloot een verdeelde Israëlische regering tot het aanleggen van de afscheiding.

Formeel is het hek geen nieuwe grens, al verdenken de Palestijnen -én de Amerikanen- de Israëlische regering ervan op deze manier een nieuwe grens te creëren die nog meer land afsnoept van de Palestijnen.

Een echt besluit over de precieze route is nooit genomen en het afgelopen jaar is onder druk van de kolonisten het traject meerdere malen gewijzigd, zodat meer Joodse nederzettingen die in bezet Palestijns gebied liggen aan de Israëlische kant van het hek zouden vallen. Omstreden is vooral het traject waar Israël op zijn smalst is en veel nederzettingen in Palestijns gebied liggen. Daar dreigt het hek diep in Palestijns gebied te snijden -ook tot woede van de Amerikanen, die duidelijk hebben gemaakt dat deze vorm van landjepik onaanvaardbaar is. Bovendien zouden hierdoor nog meer Palestijnen gedupeerd raken die in door hekken omgeven enclaves terecht komen. Premier Sjaron, die het nu ineens een 'noodzaak voor Israëls veiligheid' noemt, zou de Amerikanen tijdens zijn laatste bezoek hebben toegezegd dat het hek niet ver in Palestijns gebied zal snijden, nadat hij eerder de kolonisten het omgekeerde had beloofd. In feite lijkt Sjaron het hek waar hij eerst nog zo tegen was, nu als ruilhandel te gebruiken: als de Palestijnen de terroristische infrastructuur (lees: radicale bewegingen als Hamas en Islamitische) ontmantelen, wordt het hek vanzelf overbodig.

Het eerste deel van het hek, het minst omstreden stuk, is verleden week voltooid: 124 kilometer van net boven Jenin tot voorbij Kalkilia. Inmiddels heeft de regering ook de aanleg van een tweede deel goedgekeurd, in het noorden, oostwaarts richting Jordaanvallei, een stuk van 41 kilometer. Dat besluit werd overigens ook pas onder grote druk genomen, nadat regionale raden in het gebied zelf waren begonnen met de aanleg.

Velen in Israël betwijfelen of het hek ooit afgebouwd gaat worden, of het oostelijke traject bij de Jordaanvallei er komt -om niet te spreken van de planologische wirwar en politieke gevolgen van een hek in Jeruzalem.

Het is inderdaad in de eerste plaats veel ijzeren hekwerk, met sensoren die elke beweging signaleren. De hoogte is drie meter. Aan weerszijden van het hek zijn patrouillewegen. Daarnaast lopen grindpaden om voetsporen te ontdekken, een diep kanaal en veel, heel veel prikkeldraad. Elke kilometer bevat 2500 vierkante meter vrij dicht rasterhek en 12000 meter prikkeldraad. Acht van de 124 kilometer is betonnen muur. De betonnen gedeeltes zijn aangelegd om twee Palestijnse steden, Kalkilia en Toelkarem, af te scheiden .

Ten zuiden van Ramalla en tussen Jeruzalem en Bethlehem is ook al 20 kilomter hekwerk geplaatst. Er komt ook nog een acht meter hoge muur bij het Graf van Rachel, ten zuiden van Jeruzalem.

Volgens de mensenrechtenorganisatie Betselem worden nu 210000 Palestijnen in 67 dorpen en steden op de een of andere manier gedupeerd door het hekwerk. 11700 Palestijnen in 13 plaatsjes komen vast te zitten in geïsoleerde enclaves ten westen van de barrière, 128500 inwoners belanden in enclaves ten oosten van de afscheiding en tienduizenden boeren worden afgescheiden van hun land.

Israël geeft gedupeerde Palestijnen een week om in beroep te gaan, en keert schadevergoeding uit voor land dat wordt opgeslokt door de afscheiding.

Langs de route zijn 60000 olijfbomen weggehaald, die grotendeels weer elders zijn geplant. Hier en daar is het traject verlegd omdat de hekkenbouwers op archeologische vondsten stuitten. Volgens Israël komen er minstens 26 kleinere poortjes voor landbouwers die ineens zijn afgesneden van hun grond, naast grotere doorgangen, vooral voor de kolonisten, en vijf doorgangen voor commerciële doorvoer, een soort overslaghavens.

De kosten per kilometer afscheiding bedragen anderhalf tot twee miljoen euro. Als het/de hek/muur/zoom ooit in zijn geheel afgebouwd zou worden zou het ongeveer 900 kilometer lang worden. Maar de naam van de projectleider kon wel eens betekenisvol zijn. De man heet Netsach Masjiach. Netsach betekent eeuwigheid, masjiach is messias.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden