Het hbo als Heilige Graal

In Apeldoorn kunnen ze het niet uitstaan: wél dik 156.000 inwoners en toch amper hoger onderwijs. Het binnenhalen van hogescholen mislukte keer op keer. Nu lijken de kansen te keren. Wordt het wat met studentenstad Apeldoorn?

QUIRIJN VISSCHER

Het meest studentikoze plekje van Apeldoorn heet De Areopagus en is vernoemd naar een plek die in het Nieuwe Testament wordt genoemd. De Apeldoornse versie van deze Atheense heuvel is een houtbetimmerde zolder met een barretje, een projectiescherm voor computergames en een pooltafel. Een boekenkast vol lijvige christelijke werken maakt duidelijk dat hier theologiestudenten komen.

De Aeropagus is de thuisbasis van het bijna 107-jarige studentencorps Per Fidum Studiumque Ad Rostra (P.F.S.A.R.). De 36 leden spreken liever van 'pefsar'. De grote zolder van de villa waarin de Theologische Universiteit Apeldoorn huist, is hun vaste onderkomen. Daar houden de leden hun wekelijkse bijeenkomsten. Veel orthodox-gereformeerde dominees zijn oud-lid. Op een regenachtige zomeravond zijn vijf leden present.

Fonteinen spuiten in de statige, ruim opgezette wijk De Parken waar de TUA zetelt. In 1919 verhuisde de predikantenopleiding van de Christelijke Gereformeerde Kerken vanuit het westen naar het lommerrijke paleisdorp Apeldoorn. De kleinschaligheid van het Veluwse plaatsje bij Het Loo was de hoofdreden om hier dominees op te leiden. Ver van alle grootstedelijke verlokkingen konden zij zich in alle rust wijden aan hun serieuze studie. De TUA telt dezer dagen honderd veelal gereformeerde studenten en dertig hoogleraren en medewerkers.

Ook nu Apeldoorn met 156.000 inwoners de twaalfde gemeente van Nederland is, kenmerken rust en ruimte de stad. Het kost moeite om 'stad' te zeggen tegen het uitgestrekte dorp. Toen theologiestudent Jorne den Boer voor het eerst in Apeldoorn arriveerde en aan het Wilhelminapark alleen eenden hoorde kwaken, dacht hij: 'waar ben ik beland?' "Ik studeerde hiervoor in Amsterdam", zegt hij op De Areopagus. "Je hoort daar voortdurend geluid. Hier is dat heel anders." Maar, stellen ze bij P.F.S.A.R., je kiest voor een theologiestudie aan de TUA, niet voor Apeldoorn als studentenstad.

Apeldoorn is Nederlands minst bekende studentenstad voor hoger opgeleiden. Er zijn nog geen duizend hbo'ers en academici te vinden. De Hogere Hotelschool van Saxion is met vijfhonderd hbo-studenten de grootste publieke opleiding. De TUA telt honderd studenten. In de stad huist sinds vorig jaar de particuliere Wittenborg Business School met tweehonderd veelal buitenlandse studenten met studies op bachelor-niveau. Verder bieden lokale instituten als de nationale Politieacademie en de Fotovakschool ook enkele studies op hbo-niveau.

Ooit kende Apeldoorn meer hogescholen, maar die zijn al lang verdwenen. De gemeentebestuur en het bedrijfsleven lobbyen al twintig jaar hartstochtelijk voor een volwassen aanbod hbo-studies in Apeldoorn. Het lijkt een zoektocht naar de heilige graal. Momenteel maakt de gemeente jongeren warm voor de stad met de campagne 'Maak je match met Apeldoorn'. Het gemeentebestuur vierde de komst van Wittenborg Business School met een juichend persbericht. Nu Saxion in september ook de opleiding 'security management' start, dringt zich toch de vraag op of het eindelijk wat wordt met studentenstad Apeldoorn.

Studentenstad Apeldoorn vindt in onderwijs- en economiewethouder Hans Wegman (CDA) de misschien wel grootste pleitbezorger. Hij is niet alleen geboren en getogen in Apeldoorn, maar hij studeerde er vroeger op een hogeschool, evenals zijn vrouw. Maar de lerarenstudies en een hts Autotechniek verhuisden naar respectievelijk Deventer en Arnhem. "In de jaren tachtig en negentig raakten we ze kwijt", vertelt hij. "Nu zijn we al meer dan tien jaar bezig met hbo voor Apeldoorn. Bedrijven vragen om hoger opgeleiden."

Wegman is niet de man om te mijmeren over mislukkingen. Toch laten twee flops zien hoe sterk de wens in Apeldoorn leeft om het hoger onderwijs binnen te halen. In de jaren negentig probeerde het gemeentebestuur hogeschool De Horst te strikken. Die academie uit Driebergen had verhuisplannen. Hoewel het ANP-nieuws in 1996 al berichtte dat De Horst zich naast station Apeldoorn zou vestigen, koos de sociale opleiding toch voor verhuizing naar Amersfoort. De domper was groot, maar niet half zo groot als het stranden van het prestigieuze Kenloo-project twee jaar geleden.

Kenloo was een samenwerking van drie hogescholen rondom Apeldoorn: Hogeschool Arnhem-Nijmegen, hogeschool Windesheim (Zwolle) en Saxion (Deventer en Enschede). Vanaf 2009 zouden zij vier hbo-studies aanbieden in Apeldoorn onder de naam Kenloo, zoals informatietechnologie, veiligheidsmanagement en pensioenen & verzekeren. Dat zijn de vakgebieden waarin Apeldoorn veel werkgelegenheid biedt. Het hoge inwoneraantal beloofde genoeg potentiële studenten. Maar toen de teller op vijftien aanmeldingen bleef steken, trokken de scholen snel de stekker uit het Kenloo-project.

Maar de graaltocht naar hoger onderwijs gaat gewoon door. Saxion ziet Apeldoorn als een eigen wingewest. De verleende rijkslicentie voor 'security management' wordt alsnog verzilverd. Hoewel in de gemeenteraad soms twijfel klinkt over de grote hogeschoolambities, dringen de verenigde ondernemers in Apeldoorn steevast aan op lokale hbo-studies die voor toekomstige werknemers kunnen zorgen. Wegman staat vierkant achter die wensen vanuit de Kamer van Koophandel en VNO-NCW.

"Veel Apeldoornse jongeren keren na hun studies elders niet meer terug naar de stad", zegt hij. "Dat willen we veranderen. Grote werkgevers als Pink Roccade, de Belastingsdienst, het Kadaster en Achmea-Centraal Beheer hebben hbo'ers nodig. Onder gemeenten met meer dan honderdduizend inwoners lopen wij 10 procent achter op het aantal hoogopgeleide inwoners. Hogescholen zijn een stimulans voor vmbo- en havo-scholieren in Apeldoorn om hier door te stromen."

Apeldoorn gooit het nu over een andere boeg. De stad richt zich op de 'private university's', hogescholen die niet door het Rijk, maar door de studenten en het bedrijfsleven worden gefinancierd. Een gesprek tussen Wegman en staatssecretaris Halbe Zijlstra leverde nieuwe initiatieven op. Zijlstra maakte Wegman duidelijk dat Apeldoorn niet hoeft te rekenen op een nieuwe publieke hogeschool. Privaat gefinancierde instellingen juicht hij juist toe. Hij hielp Wegman een handje en attendeerde zulke instituten op Apeldoorn.

"Inmiddels hebben we heel wat partijen zien langskomen, zoals de LOI en het NTI", vertelt de wethouder verheugd. "We zetten nu in op private partijen." Met niet-gesubsidieerde instellingen denkt Apeldoorn toch een studentenstad te kunnen worden. Naast nieuwkomer Wittenborg is in Apeldoorn ook hbo-instituut NOVI actief met ict- en bedrijfskundestudies. Saxion ziet ook brood in zakelijke hbo-koers van Apeldoorn. De particuliere studietak Saxion Next van deze Oost-Nederlandse scholengroep vestigt zich in de Gelderse stad.

Saxion heeft zelfs een 'kwartiermaker Apeldoorn' aangesteld om de hogeschool snel meer voet aan de grond te geven. Het is Gosse Hiemstra, een oud-wethouder van Deventer. In het klassieke gebouw van de hotelschool aan de Kerklaan vertelt hij over de plannen. Die komen er op neer dat naast station Apeldoorn nieuwbouw van Saxion verrijst. In die 7000 vierkante meter grote school studeren over een aantal jaren vijftienhonderd studenten. Daarnaast zet de private opleidingsafdeling Saxion Next met het bedrijfsleven gerichte studies en lectoraten op.

De hotelschool en de studie veiligheidsmanagement zullen goed zijn voor duizend studenten, rekent Hiemstra voor, de rest komt van vijf nieuwe, verkorte hbo-studieprogramma's. Die 'associate degrees' sluiten aan op de wensen van het bedrijfsleven in Apeldoorn en omgeving. Ze zijn bestemd voor mbo'ers die toch enige kennis op hbo-niveau willen verwerven. "Dat kan gaan om studies op sport- of ict-gebied", zegt Hiemstra. "We willen studenten via een stage of via minoren, deelstudies van een half jaar op hbo-niveau, verbinden met bedrijven. Ondernemers kunnen lectoraten mogelijk maken."

Maar verandert Apeldoorn hierdoor in een bruisende studentenstad met goedkope cafés, traditionele studentenhuizen en roerige introductiedagen? Aan de TUA, waar vele generaties theologen een academische titel behaalden, lacht men hierom beleefd. Bij P.F.S.A.R. op de zolder mogen de biertjes dan voordelig zijn voor leden en introducés, beschonken raken is 'not done'. De jaarlijkse introductie bestaat uit een fietstocht langs de huizen van (emeritus-)hoogleraren waar thee wordt gedronken en soms een stiekeme opdracht moet worden uitgevoerd, zoals het stelen van een naambordje. Kamers vinden veel studenten via kerkadresjes.

"Hier studeren serieuze studenten", vertelt theologiestudent Wouter Beinema. "P.F.S.A.R. is voor hen een groep waar je vrienden voor het leven maakt. En we zijn natuurlijk allemaal gelovig. Maar in Apeldoorn is onze opleiding niet erg bekend. Bij de kapper vertelde ik dat ik hier theologie aan de universiteit studeerde. Ze wisten niet dat die er was."

Rector Gerard den Hertog van de TUA vindt 'Apeldoorn studentenstad' aanvankelijk een curieus thema. "Onze gevoelens zitten niet zozeer in de stad of plaats, maar vooral in de geschiedenis van de eigen predikantenopleiding", zegt hij. "We zitten prima in Apeldoorn. Er is geen ambitie om weg te gaan." Maar het verblijf van de TUA in Apeldoorn is ook niet vanzelfsprekend.

De oudste academie in Apeldoorn denkt momenteel na over haar toekomst. De generale synode, het hoogste bestuur van de Christelijke Gereformeerde Kerken, vraagt zich af hoe het verder moet met deze kleine universiteit. Den Hertog gaat daarover rapporteren. Die honderd studenten is inclusief de studenten vanuit de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Met de universiteit van de gereformeerd-vrijgemaakten in Kampen wordt intensief samengewerkt op onderzoeksterrein.

Den Hertog blijkt goed op de hoogte van de wensen van Apeldoorn om de hoger onderwijs in de stad te bevorderen. In de kerkelijke wereld is verhuizing naar Kampen al eens geopperd. Maar andersom kan natuurlijk ook. Den Hertog kan er nog niets over kwijt. Wethouder Wegman zegt de TUA wel te willen helpen bij het verbeteren van de huisvesting, mocht dat nodig zijn. Den Hertog: "We luisteren met belangstelling en interesse naar de gemeente. Maar het is natuurlijk in het eigen belang van de stad om te streven naar meer hoger onderwijs. Ons belang is anders."

De leden van P.F.S.A.R. ervaren dat ze als academici onzichtbaar blijven in zo'n grote gemeente. Erg vinden ze dat niet, want hun studie en studentenvereniging domineren hun leven. Soms ziet student Henric Bezemer op het station hotelschoolstudenten in een net pak. "Verder zie je geen andere studenten", zegt hij. De duizenden thuiswonende Apeldoornse hbo- en wo-studenten die elke dag naar een hogeschool of universiteit elders pendelen, blijven onzichtbaar. Apeldoorn kent buiten De Areopagus amper vaste studentenpleisterplaatsen.

Willen de gemeentebestuurders werkelijk een aantrekkelijke studentensfeer creëren, dan zouden ze betaalbare studentenkamers moeten realiseren, klinkt het beschouwend op De Areopagus, met een biertje erbij. Studentenhuizen met aantrekkelijke huurprijzen leiden tot ontmoetingen met studenten van andere opleidingen, stelt Den Boer.

Theologiestudent Margreet Visscher bepleit als lid van het Onderwijsplatform Apeldoorn een beter imago voor zo'n mooie stad. Apeldoorn is te onbekend, denkt ze. Maar, zegt Visscher onder grote bijval, dan mag de laatste trein wel eens wat later arriveren.

Ja, vult Bezemer aan: "Dan heb je net één biertje gedronken bij studentenvereniging Voetius in Utrecht, moet je alweer met de laatste trein naar Apeldoorn."

Grote stad, kleine studies
Apeldoorn is een verstedelijkte gemeente (156.000 inwoners) vol kleine nicheopleidingen op hbo- of academisch niveau. Na Almere is Apeldoorn de grootste gemeente zonder grote eigen hogeschool. In tegenstelling tot Apeldoorn zijn in Almere (191.000 inwoners) echter net twee publieke hogescholen van start gegaan: Windesheim Flevoland (vanuit Windesheim Zwolle) en een dependance van de Christelijke Agrarische Hogeschool uit Dronten.

Het gemeentebestuur van Apeldoorn wil nu een studentenstad vol gespecialiseerde bachelor- en masteropleidingen worden: waar mogelijk publiek bekostigd, en anders in private vorm. De gemeente Apeldoorn, de lokale beroepsopleidingen en het bedrijfsleven werken samen aan gerichte studies op hbo-niveau die passen bij de lokale arbeidsmarkt. Zo ontstaat een mix van gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde instellingen en studies.

In Apeldoorn zijn naast de Hogere Hotelschool (Saxion, 500 studenten) en de Theologische Universiteit Apeldoorn (100 studenten) opleidingen op hbo-niveau te volgen aan mbo's of aan instellingen zonder rijksbekostiging. De particuliere Wittenborg Business School, 'University of Applied Sciences', is daarvan de grootste.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden