Het harde verhoor loont niet

BEILEN - De politieacademie gelooft niet in harde verhoormethoden. Ook uit onderzoeken blijkt de confronterende aanpak zelden effectief. Dus wil de Politieacademie in Zutphen de huidige Standaard Verhoor Strategie (SVS) vernieuwen.

Een te amicaal verhoor werkt niet, een zeer harde en confronterende aanpak ook niet. Het blijkt effectief om eerst te kijken uit welke hoek een verdachte komt. Zo werkt het om een psychopaat zakelijk te ondervragen, maar bij een moord in de relatiesfeer juist inlevend te zijn. De standaardverhoorstrategie, sinds 1990 onderwezen op de politieacademie, wordt daarom uitgebreid.

Het nieuwe onderwijs legt ook meer nadruk op de culturele achtergrond van verdachten en getuigen. Uit onderzoek blijkt dat 30 procent van de Marokkaanse jongens een delict bekent, tegenover 60 procent van de Nederlandse jongens. Politiedocent De Vries: ,,Nederlanders zijn rationeel. Een agent die een Nederlander wil laten bekennen, benadert hem met rationele argumenten: dit is vastgesteld en dat is gebeurd. De verdachte zegt dan vaak: 'Ja, dat klopt!' Bij Marokkanen ligt dat anders. Zij komen uit een groepscultuur: het maakt niet uit of je iets gedaan hebt, maar of anderen het weten. Dus als de agent zegt: Dit is gebeurd, zegt de verdachte: Ja, dat stel jij vast. Nou en?''

Rechercheurs leren nu dat machtsafstand een rol speelt bij mensen uit een groepscultuur, net zoals gezichtsverlies. De Vries, psycholoog: ,,In een mishandelingszaak werd een Marokkaanse getuige naar zijn rol gevraagd. Telkens zei deze dat hij niets deed omdat de verdachte een stok had. De verhoorder geloofde hem niet, maar die jongen kon toen niet meer terug. Hij zou immers gezichtsverlies lijden als hij moest erkennen dat er helemaal geen stok was. Het gesprek stokte en de rechercheurs kregen niets meer uit hem. Had de verhoorder de stok geaccepteerd, dan hadden ze verder kunnen vragen, ook al was er in het dossier geen sprake van een stok.''

Wat blijft, is het 'omsingelen' van bewijs. De Vries: ,,Je confronteert een verdachte niet meteen met zijn vingerafdruk bij de bank. Je laat hem praten over waar hij zijn bankzaken doet en hoe vaak. Zo 'omsingel' je hem. Begin je meteen over de afdruk, dan zegt de verdachte dat dat komt omdat hij daar gisteren was en houdt zijn mond.''

Ook besteedt de academie aandacht aan het geheugen. Getuigen die suggestief worden ondervraagd kunnen zich dingen of kleuren herinneren die er niet waren. De Vries: ,,Als je mensen bevraagt en een suggestie inbrengt, dan haakt het geheugen daarop in. Er is onderzoek gedaan naar het ondervragen van kinderen na een feestavond. Ze vroegen: Wat voor kleren had de clown aan? Veel kinderen beantwoorden die vraag zeer gedetailleerd, terwijl er geen clown was. Later werden er open vragen gesteld. De meesten vertelden uitgebreid over een clown die grappige kunstjes deed. Als deze kinderen 70 zijn, herinneren zij zich een clown die er nooit is geweest. Bij het politieverhoor werkt dat ook zo. Getuigen kleuren auto's in hun geheugen in als de politie blijft vragen naar die groene.''

Agenten met de harde aanpak lopen vaak spaak als een getuige informatie wil verzwijgen. De Vries: ,,Mensen kunnen daar redenen voor hebben. Bijvoorbeeld: jij hebt, toevallig, een gesprek afgeluisterd, maar dat mag niet uitkomen. Ook niet waar jij toen stond. Je hebt er belang bij om je verhaal wat te verdraaien.''

Wanneer een getuige voor de vierde of vijfde keer wordt verhoord, is de rechercheur ver van zijn doel: waarheidsvinding, zegt De Vries. ,,Dan zijn er processen aan de gang die de gebeurtenis wegdrukken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden