Het handelsconflict met de VS raakt ook de Europese veiligheid

Een staalfabriek in het Belgische Gent. Beeld REUTERS

Het handelsconflict met de VS raakt meer dan alleen de economie. Trumps koers kan ook gevolgen hebben voor de Europese veiligheid.

De gevolgen van de Amerikaanse importheffingen op aluminium en staal reiken verder dan alleen de handelsrelatie, suggereren gepikeerde bondgenoten. Eurocommissaris voor handel Cecilia Malmström zei vrijdag dat het besluit ‘de trans-Atlantische relaties verder verzwakt’. Maar klopt dit ook? Die relatie draait ook om militaire samenwerking, het delen van inlichtingen en om diplomatiek overleg. Die zaken worden niet direct aangetast door deze poging van Trump om zijn eigen economie te beschermen.

Toch wordt het wel zo opgevat. De Canadese premier Justin Trudeau, wiens land ook met de heffingen te maken krijgt, sprak zelfs van een “belediging voor de duizenden Canadezen die zij aan zij met hun Amerikaanse wapenbroeders vochten en sneuvelden”. Dat zijn harde woorden van een Navo-lid dat, na Australië en Groot-Brittannië, geldt als een van de trouwste militaire bondgenoten van Washington.

Premier Mark Rutte, die kritiek uitte op de Amerikaanse heffingen, probeerde onenigheid over handel juist te scheiden van de bredere strategische relatie met de VS. “De trans-Atlantische band is van groot belang.”

De Navo heeft wel vaker een handelsconflict overleefd. In 2002 stelde president George W. Bush bijvoorbeeld heffingen in op Europees staal. In de jaren daarna volgden Europese bondgenoten hem toch met tienduizenden militairen bij militaire avonturen in Irak en Afghanistan. Die gezamenlijke missies versterkten de trans-Atlantische relatie juist. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was er weer een gezamenlijke vijand in de vorm van terroristen en guerrillastrijders in het Midden-Oosten.

Slechte deal

Na het aantreden van Trump vreesden Europese landen dat Amerika hen niet langer tegen Rusland zou beschermen. In zijn verkiezingscampagne sprak de president positief over de Rus Poetin en noemde hij het Navo-bondgenootschap ‘achterhaald’. De alliantie zou een ‘slechte deal’ voor Amerika zijn, omdat de Europese bondgenoten relatief weinig in hun krijgsmacht investeren.

Maar inmiddels liggen de kaarten anders. De nieuwe veiligheidsstrategie van Trump bestempelt zowel China als Rusland als gevaarlijke rivalen, die met militaire macht ingedamd moeten worden. De VS gaan bijvoorbeeld nieuwe kernwapens ontwikkelen en trekken extra geld uit voor militaire oefeningen in Oost-Europa.

Daarmee veranderen ook de verhoudingen tussen de Verenigde Staten en hun bondgenoten. Europa is niet meer alleen het oude continent dat om bescherming van het machtige Amerika vraagt. Om Rusland klein te krijgen, heeft Amerika hulp van Europese landen nodig. Zo kunnen Europese economische sancties Rusland pijn doen, en Europese marines en bases zijn cruciaal om bijvoorbeeld Russische onderzeeboten in de Atlantische Oceaan in de gaten te houden.

Omdat Europa en de VS elkaar iets te bieden hebben op veiligheidsgebied, lijkt deze relatie robuust genoeg om een dispuut over handel te overleven.

Het gevaar voor Europa zit ergens anders. Het Amerikaanse buitenlandbeleid kent geen strategische logica. Wie een strategie heeft stelt prioriteiten, om de beschikbare middelen zo effectief mogelijk in te zetten. Daarom zochten de VS in de Koude Oorlog bijvoorbeeld toenadering tot het communistische China, zodat beide landen samen de Sovjet-Unie konden indammen.

Ruzie

Maar onder Trump maken de VS juist met iedereen ruzie. In plaats van Rusland te paaien als toekomstige partner tegen de opkomende supermacht China, zet Washington beide landen in de hoek. Intussen zegt Trump de nucleaire deal met Iran op en zinspeelt hij op een confrontatie met Iran in het Midden-Oosten. Ook de relatie met Navo-bondgenoot Turkije staat op springen. De Amerikaanse Senaat werkt momenteel aan een wapenboycot voor het geval Ankara doorgaat met de geplande aankoop van Russische luchtafweer. In deze omstandigheden neemt Trump ook nog eens risico’s met zijn eigen economie door een handelsconflict met Europa en de buurlanden Canada en Mexico te beginnen.

Op termijn is het gevaar voor Europa dat de VS te veel hooi op de vork nemen en aftakelen als supermacht. Dan zou Europa alleen voor de eigen veiligheid moeten gaan zorgen.

Dit lijkt met de wispelturige Trump in het achterhoofd niet eens zo’n onaantrekkelijke optie, maar het opent een doos van Pandora. Niet alleen moeten Europese landen dan hun defensieuitgaven verhogen, het stelt hen ook voor lastige keuzes die ze nu aan de VS uitbesteden. Omdat Frankrijk zijn kernwapens niet ter beschikking stelt voor de bescherming van bondgenoten, moeten andere Europese landen dan bijvoorbeeld nadenken over een nucleair arsenaal.

Lees ook: De staalsector is blij, maar de rest van de VS vreest het ergste

Zijn handelsadviseur prijst Trump als president die opkomt voor lagere inkomens, maar veel van zijn partijgenoten zijn niet blij met de staalheffingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden