deja vu

'Het Groot Dictee' gaat zijn Franse voorbeeld achterna

Philip Freriks bij het Dictee van 1995. Beeld ANP
Philip Freriks bij het Dictee van 1995.Beeld ANP

Het przewalskipaard trok 'Het Groot Dictee der Nederlandse Taal' op gang. De kijkcijfers van de eerste editie waren in 1990 niet zo indrukwekkend. Moest iedereen echt weten hoe je przewalskipaard schrijft? Werd op deze manier de aversie tegen spelling niet vergroot?

Het idee voor 'Het Groot Dictee' kwam van Philip Freriks. De correspondent van het 'NOS Journaal' en de Volkskrant liet zich in die jaren vaker inspireren door de Franse journalist Bernard Pivot. Freriks begon met een maandelijks boekenprogramma onder de titel 'Passages'. Hij ondervroeg daarin schrijvers in een decor dat sterk leek op dat van het boekenprogramma van Pivot, met precies zo'n half brilletje op de neus als Pivot. Beter goed gejat, dan slecht bedacht. Er waren beroerdere voorbeelden denkbaar. Pivot gold in eigen land mede dankzij zijn uitzendingen als literatuurpaus.

Pivot was ook de bedenker van 'Les Dicos d'or', Frankrijks nationale dictee, sinds 1985 op tv. Freriks maakte voor de Volkskrant een reportage over het programma en de discussies over taal die het los-maakte. Het leverde de correspondent zoveel reacties op dat hij begon te denken over een Nederlandse versie.

'Les Dicos d'Or' borduurde voort op het idee van schrijver Prosper Mérimée, die in 1857 van keizerin Eugénie het verzoek kreeg iets te bedenken om het hof te vermaken. Het werd een dictee, dat zorgde voor een slagveld. De keizerin maakte 62 fouten, keizer Napoleon III 75 fouten en zelfs de schrijvende zoon van literator Alexandre Dumas had er 24. Nota bene de Oostenrijkse ambassadeur scoorde het best met slechts drie uitglijders.

Het Dictée de Merimée was daarmee niet onmiddellijk voor herhaling vatbaar. De Franse taalkundige Micheline Sommant pakte het idee weer op voor een persconferentie rond de lancering van een nieuw woordenboek. De aanwezige journalisten scoorden bedroevend en zagen daar ook nog de lol van in. Het idee voor een tv-format was geboren. Het Nederlandse 'Groot Dictee' kreeg een vaste plaats van handeling, de vergaderzaal van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. De auteur wisselde vanaf 2004 wel. Schrijvers van naam als Jan Wolkers, Arnon Grunberg en A.F.Th. van der Heijden zorgden voor verhaaltjes vol valkuilen.

Het programma werd ook een soort Derby der Lage Landen, waarbij de goed scorende Vlamingen de onderlinge rivaliteit stimuleerden.

De grande finale van 'Les Dicos d'or' vond steeds weer ergens anders plaats. Meestal waren het prestigieuze plekken in Parijs, zoals de Sorbonne, Olympia, het Stade France en het Hôtel de Ville. In 1992 streden de kandidaten tegen elkaar in New York, in de zaal van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Pivot en Sommant verzorgden steeds de teksten. Deelnemers streden tegen elkaar in diverse categorieën: junioren, amateurs en dagelijks met taal werkende professionals.

In 2005 stopte het programma. Pivot wilde niet 'die opa van het dictee' worden. Dat 'Les Dicos d'or' elk jaar weer een erg kostbare productie was, speelde ook mee. Het zou nog te verdedigen zijn, als het evenement nog steeds voor dezelfde reuring en kijkcijfers zorgde als in de beginjaren. Dat viel tegen, al hielp het tijdstip van uitzenden, zondagmiddag in plaats van de avond, ook niet.

Anders dan bij 'Het Groot Dictee' dat zonder officieel afscheid van de buis verdwijnt, werd 'Les Dicos d'or' nog een groots vaarwel gegund. Het laatste normale dictee werd gewonnen door een vanuit Noord-Afrika naar Frankrijk geëmigreerde leraar klassieke talen uit Dijon.

Later in 2005 was er als echte afsluiter nog een taalwedstrijd waarin alle winnaars van de negentien edities het tegen elkaar opnamen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden