aardbevingen

Het Groningse verval slokt alle energie op

De voorgevel van de boerderij uit 1839.Beeld Piet Hein van der Hoek

Twee jaar lang legden 24 camera's vast hoe een boerderij uit 1837 door haar hoeven zakt. 'De stille beving' is een documentaire voor de rest van Nederland.

We zien zwart-witbeelden in de nacht en kinderen die uitleggen hoe een aardbeving werkt. Een schuddend Boeddhabeeldje. Een uil in de schuur, een steenmarter. Het gezin aan tafel. Het landschap, woest, weids. Een gevallen ornament dat weer op het dak wordt gezet.

De buurman die volschiet. "Ter Laan is Ter Laan niet meer", zegt hij. "Alles is kapot. Het is net oorlog hier."

Twee jaar lang legden 24 camera's dag en nacht vast hoe de beeldbepalende kophalsrompboerderij uit 1837 van Albert Ubels en Annemarie Heite langzaam door haar hoeven zakte. Het trage verval van een pand in hartje aardbevingsgebied, het trage verval van de bewoners, van Groningen. Morgen gaat 'De stille beving' in première in het Groninger Forum.

Ingetogen

Maker Piet Hein van der Hoek, die zelf opgroeide in Noord-Groningen, koos bewust voor ingetogenheid: lange, trage shots, geen voice-over. "Ik wilde af van die waan van de dag waarmee de aardbevingsproblematiek wordt gebracht. Ik besloot dat dit de enige manier was om écht te laten zien hoezeer de discussie alle energie opslokt: mensen langdurig volgen. Het verhaal moet zichzelf vertellen."

De boerderij met vallende herfstbladeren, sneeuwvlokken, ontluikend groen. Dochters Annemijn en Zara op de trampoline, klimmend op de stutten. De meisjes schrijven een brief aan de koning. "Beste koning Willem-Alexander. U heeft zelf drie dochters die op de basisschool zitten. Hoe zou u het vinden als hun school niet meer veilig was?"

Het gezin bij de kerstboom en in de tuin, op slippers. Weer een jaar voorbij. En steeds lijkt de boerderij iets harder te kraken en te zuchten.

Tekst loopt door onder de foto.

Annemarie Heite, Albert Ubels en hun dochters Annemijn en Zara op de kale vlakte, waar eens hun boerderij stond.Beeld Piet Hein van der Hoek

Honkbalknuppel

De camera legt het bezoek vast van de heren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam). Krijgen Ubels en Heite ooit de sfeer terug, vragen ze, als ze de boerderij steen voor steen opnieuw opbouwen - hun grootste wens?

Je zou niet, zegt een van de Nammers, vier keer de waarde van een woning moeten investeren in een pand. "Dat is onze globale inschatting."

En dan breekt Annemarie Heite.

"Jíj bent met een grote honkbalknuppel gekomen. Jíj hebt mijn huis aan gort geslagen. Hoelang wil je ons leven nog kapotmaken? Hoe durf je dit te doen? Hoe dúrf je?"

"Ik vind dit heel persoonlijk worden", zegt de Nammer.

"Ja", riposteert Heite. "En zo voelt het ook."

Hartverscheurend besluit

Na de vakantie nemen Ubels en Heite een hartverscheurend besluit. Voor het eerst in jullie hele leven mogen jullie je eigen kamer ontwerpen, zegt Heite tegen de dochters, als het gezin op een avond tegen elkaar aan hangt op de bank. "We gaan met zijn vieren een mooi nieuw huis bouwen, met alleen maar grote kamers." Ubbels valt haar bij. "Er moet net als bij Pippi Langkous een paard in kunnen."

Annemijn en Zara filmen hun laatste rondje door het ontmantelde huis. Alleen de lamp hangt nog in wat hun slaapkamer was.

Iedereen zwijgt, even later, als de machines met luid gekraak hap voor hap het pand opeten. 180 jaar stenen, hout, gevoel, geschiedenis.

Krak.

"Ik ben absoluut niet zweverig", zegt Heite, terugblikkend. "Maar een huis heeft een ziel. Ons huis heeft maanden geleden de strijd opgegeven."

'De stille beving' wordt op 12 februari vertoond bij RTV Noord. Op 10 april volgt NPO 2.

Tekst loopt door onder de foto.

Regisseur Piet Hein van der Hoek met cameraman Arno Cup.Beeld Piet Hein van der Hoek

Geprofiteerd van de gasmiljarden

"Ik heb de film gemaakt voor de rest van Nederland", zegt Van der Hoek. "Die heeft gigantisch geprofiteerd van de gasmiljarden. Nu, in de eindfase, moet de overheid zeggen: 'En wíj rekenen nu met Shell af'. En niet, zoals nu gebeurt, dat Shell met de gedupeerden afrekent."

Krak.

Het dak zwicht, de pannen glijden op de grond. Met elke hap tekent zich steeds meer geraamte af tegen de horizon.

Twee wereldoorlogen overleefde de boerderij van Ubels en Heite. Maar de oorlog met Nam en overheid kon het pand niet winnen.

Is de film ook een soort requiem voor de boerderij?"Ja", antwoordt Annemarie Heite. "Ik denk het wel."

Krak.

Een raam bungelt in de lucht, kozijn en al. De grijper laat het vallen, op de groeiende berg stoffelijke resten. De knekelput van een huis.

Heite: "In zo'n microgemeenschap van Ter Laan zijn wij al het vierde huis dat sneuvelt. Het vierde! En weet je? Dit is nog maar het begin."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden