Analyse Pensioenakkoord

Het groene licht van de FNV is een belangrijke opsteker voor het kabinet

Het pensioenakkoord is het eerste grote project waar het kabinet veel partijen op een lijn kreeg. Komt er meer aan?

Sinds zaterdag is sprake van een historische samenwerking tussen een centrum-rechts kabinet, vakbonden en de linkse oppositie. Een grote meerderheid van de achterban van de FNV stemde voor een nieuw pensioenstelsel. Er moet nog veel worden uitgewerkt, maar er is overeenstemming over de grote lijnen van de verandering.

De stemronde binnen de FNV was een van de meest risicovolle momenten in het overleg tussen politieke partijen en vakbonden. Eerder, in 2011, spatte een pensioenakkoord uit elkaar door onenigheid binnen de FNV. Dit keer wist het FNV-bestuur 75 procent van de leden die stemden achter de afspraken met het kabinet te krijgen.

De instemming van de vakbonden is een enorme opsteker voor minister Wouter Koolmees (D66, sociale zaken). Pensioenhervorming is een van de belangrijke doelstellingen van het kabinet. Er wordt al negen jaar over gesproken en de meningen waren tot nu toe hopeloos verdeeld. Koolmees kan nu verder met de uitwerking van het pensioenakkoord. Dat gaat in fases en gebeurt in overleg met de Tweede en Eerste Kamer maar ook met vakbonden, werkgevers en pensioenfondsen. De eerste maatregelen moeten de komende weken al worden goedgekeurd door het parlement. De invulling van andere regels duurt nog een paar jaar.

Het kabinet organiseerde de afgelopen weken al politieke rugdekking. Behalve de coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie staan ook GroenLinks en PvdA, twee linkse oppositiepartijen, achter het akkoord. Dat gebeurt niet alleen omdat de coalitie geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer, maar ook omdat de pensioenhervorming jaren duurt en de kans op steun bij een volgend kabinet op die manier toeneemt.

De coalitie reageerde afgelopen weekeinde opgetogen: “Goed nieuws voor alle ouderen van nu en in de toekomst”, stelde Dennis Wiersma (VVD). “Samenwerking loont”, vond Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Een soortgelijk geluid klonk bij twee oppositiepartijen. “Goed voor mensen in zware beroepen die eerder kunnen stoppen met werken”, meende Jesse Klaver (GroenLinks). “We zullen het kabinet aan de beloftes houden”, zei Lodewijk Asscher (PvdA).

SP-aanhang

De uitslag van het referendum is een nieuwe klap voor de SP. De partij nam hard stelling tegen het akkoord en heeft een behoorlijke aanhang bij de FNV-achterban. Maar een grote meerderheid blijkt de opvatting van de SP niet te volgen.

Het pensioenakkoord is het eerste samenwerkingsproject van het kabinet met steun van een deel van de oppositie. Later deze maand komen Rutte en minister Eric Wiebes (VVD, klimaat) met voorstellen voor een klimaatakkoord en daarbij hoopt het kabinet opnieuw op hulp van GroenLinks en PvdA. Vervolgens komen er nieuwe plannen op Prinsjesdag. PvdA’er Asscher liet vrijdag via Trouw blijken dat nieuwe steun geen uitgemaakte zaak is. Zo wil hij de onderwijsbegroting alleen aan een meerderheid helpen als het kabinet extra geld voor lerarensalarissen op tafel legt.

De uitwerking

Een stuurgroep van kabinet, werkgevers, vakbonden en pensioenfondsen buigt zich de komende jaren over de uitwerking van het pensioenakkoord. Lastige thema’s zijn:

Een regeling voor zware beroepen. Er is afgesproken dat oudere werknemers vervroegd kunnen stoppen met werken: drie jaar voordat zij de AOW-leeftijd bereiken. De boete die nu nog geldt voor eerder stoppen, vervalt voor lagere inkomens. Per sector wordt bekeken hoe dat uitgewerkt kan worden.

Compensatie voor veertigers. Het principe dat jonge werknemers de pensioenopbouw van ouderen ‘subsidiëren’ vervalt. Dat is goed voor jongeren: die kunnen zelf meer pensioen opbouwen. Ouderen hebben er niet veel last van: die hebben jaren van de ‘subsidie’ kunnen profiteren. Werknemers tussen de veertig en vijftig kunnen er nadeel van ondervinden. Per pensioenfonds wordt bekeken hoe hun nadeel gecompenseerd kan worden.

Sociale zekerheid voor zzp’ers. In het akkoord staat dat zelfstandig ondernemers straks verplicht verzekerd moeten zijn voor arbeidsongeschiktheid. Hoe is nog onduidelijk. Het wordt niet te duur en gebeurt tegen gunstige voorwaarden, luidt de belofte.

Koolmees is opgelucht

Zodra de uitslag van het referendum onder de leden van de FNV bekend was, stapte Wouter Koolmees de straat op. Een wandelingetje met zijn dochter op en neer naar de stomerij. Een diepe zucht en frisse lucht. De spanning viel van de bewindsman af. Het ‘het is gelukt’, waarmee hij dinsdag bij de presentatie het pensioenakkoord aankondigde werd uiteindelijk zaterdag pas werkelijkheid.

“Deze dag is een mijlpaal, zeker”, aldus de opgeluchte Koolmees. “Ik slaak nog wel even een tijdje een paar zuchten van verlichting.”

Dinsdag, als ook de derde vakcentrale VCP het oordeel over het pensioenakkoord bekendmaakt, stuurt minister Koolmees onmiddellijk een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer om de AOW-leeftijd te bevriezen. Voor 1 juli moeten de beide Kamers daarover hun oordeel geven om alles per 1 januari in te laten gaan. Vorige week, aldus Koolmees, onmiddellijk nadat overeenstemming met de sociale partners was bereikt, is de Raad van State om een spoedadvies gevraagd over de (tijdelijke) bevriezing van de AOW-leeftijd. Dat advies ligt er inmiddels.

Maar er komt nog veel werk aan, benadrukt Koolmees. “We gaan nu werkgroepen opzetten, met daarin de vakbeweging, de werkgevers en de overheid, die alle afspraken in concrete maatregelen moeten omzetten. Niet alleen over het nieuwe, in de toekomst beter houdbare pensioen, maar ook over de koppeling over een aantal jaar van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting. Daarbij zijn er inderdaad nog heel wat beren op de weg, maar aan ons nu de taak om alle beren op te ruimen.”

Een behoorlijk aantal pensioenfondsen zal daarbij de werkgroepen adviseren. Inmiddels heeft een aantal pensioenfondsen, zo laat Koolmees weten, al proefberekeningen gemaakt over wat alle afspraken uit het pensioenakkoord betekenen voor een concrete pensioenuitkering.

Koolmees is opgelucht en prijst de vakbeweging na de overweldigende meerderheid onder de leden van CNV en FNV die het pensioenakkoord steunen. “Het is knap van de vakbonden hoe ze het de afgelopen week hebben gedaan. Al die bijeenkomsten. Prima. Zo zie je: samenwerking loont. We hebben ook zaterdag een enorme stap vooruit gezet.”

Lees ook:

Dealmaker Wouter Koolmees: Meer mensen moeten de AOW-leeftijd makkelijker bereiken 

Spannend voor minister Wouter Koolmees van sociale zaken. ‘Rustig ademhalen en stappen vooruitzetten’, is zijn advies.

CNV-achterban stemt volmondig in met pensioenakkoord, nu FNV nog 

Als eerste van de vakbonden gaat CNV akkoord met de voorlopige pensioendeal. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden