Het goedkoopste medicijn, gratis nieuwe bijwerkingen

Medicijnen in een apotheekBeeld ANP

Trouwe slikkers kennen het wel. Jarenlang krijgen ze hetzelfde recept van hun arts. Maar bij de apotheker zien de doosjes of pillen er opeens anders uit. "De werkzame stof is hetzelfde", bezweert de apotheek dan, met een verwijzing naar het preferentiebeleid dat zorgverzekeraars al een kleine negen jaar voeren. Daarmee besparen zorgverzekeraars jaarlijks honderden miljoenen euro's op medicijnkosten, door per medicijngroep alleen nog maar de goedkoopste variant te vergoeden. Dure merkmedicijnen leggen het zo vaak af tegen merkloze varianten.

Dat heeft onaangename kantjes, vindt Valerié de Winter (ze wil niet met haar echte naam in de krant, red.). Haar oncoloog schreef Arimidex voor, een middel voor de nabehandeling van borstkanker, waarvan een kuur van drie maanden 150 euro kost. Arimidex wordt op de markt gebracht door Astra Zeneca. Maar het patent op dat medicijn is verlopen en elke farmaceut mag het nu maken. "Sindsdien willen apothekers Arimidex niet meer leveren", zegt De Winter. Want apothekers krijgen van de zorgverzekeraars alleen nog voor het goedkoopste medicijn betaald. De Winter kan Arimidex alleen krijgen als ze dat volledig zelf betaalt.

Maar wat is precies het probleem met het merkloze medicijn? Daarin zit toch dezelfde werkzame stof als in Arimidex, anastrozol? De Winter: "De bijwerkingen van Arimidex zijn licht. Bij het merkloze medicijn krijg ik snel zware hoofdpijn en overgangsklachten. Ook heb ik last van hevige baarmoederlijke bloedingen." De Winter moet dan naar het ziekenhuis en extra medicijnen slikken. Zo'n behandeling kost niet alleen veel geld, zegt ze, maar het duurt ook maanden voordat ze er weer bovenop is. "Daarom schrijft de oncoloog tegenwoordig op het recept dat Arimidex medisch noodzakelijk is." Desondanks blijven apothekers bij hun weigering. Hierop wendde De Winter zich tot haar zorgverzekeraar. Tevergeefs. "De verzekeraar wil Arimidex niet betalen." Daarop diende De Winter een officiële klacht in. De zorgverzekeraar broedt nu al weken op een antwoord.

Fraude
Marie-Hélène Schutjens, hoogleraar farmaceutisch recht aan de Universiteit Utrecht, is niet verrast door De Winters relaas. "Zorgverzekeraars gaan tegenwoordig niet zo snel meer akkoord met 'medische noodzaak'. Er zijn verzekeraars die zeggen: dat geloof ik niet. Soms terecht, bijvoorbeeld als er sprake is van fraude. Maar het lijkt me toch zaak voor de zorgverzekeraar zo'n weigering goed te onderbouwen, bijvoorbeeld via een second opinion."

Rechteloos lijkt De Winter niet. Het huidige preferentiebeleid is juridisch beklonken in het Besluit zorgverzekeringen, artikel 2.8 lid 4. Dat geeft zorgverzekeraars het wettelijke recht een medicijn als preferent aan te wijzen en alleen dát te vergoeden, zegt Schutjens. "Daarop geldt één uitzondering: de patiënt behoudt het recht op vergoeding van het dure merkmedicijn wanneer er sprake is van medische noodzaak." Daarvan lijkt in dit geval dus sprake.

Wel houdt Schutjens een slag om de arm. Harde jurisprudentie op dit terrein is er eigenlijk niet. "Wat dat betreft zit de patiënt in een pijnlijke positie. Wie met zo'n situatie te maken heeft, moet een lange adem hebben. En, zeg ik in zulke gevallen altijd, het recht komt niet van boven. Dat moet je gewoon halen." De Winter zou dus een advocaat moeten inschakelen als haar zorgverzekeraar bij zijn weigering blijft.

Schutjens wijst verder op de zorgplicht van apothekers. Die verplicht hen het voorgeschreven medicijn wel degelijk te leveren, vindt zij. "Dat is natuurlijk vervelend voor zo'n apotheker. Hij krijgt immers niet meer betaald dan contractueel overeengekomen, in dit geval het merkloze medicijn. Maar het weigeren van een medicijn om financiële redenen kan niet. De apotheker moet dat met de verzekeraar oplossen en een beter contract sluiten."

Raadsel
Blijft de vraag hoe de onverwachte bijwerkingen van een merkloos medicijn zijn te verklaren. Marcel Bouvy, hoogleraar farmaceutische zorg aan de Universiteit Utrecht, staat voor een raadsel. Volgens de bijsluiters van beide medicijnen zijn de bijwerkingen hetzelfde. Bouvy: "Het komt dagelijks tientallen keren voor dat een patiënt een ander middel krijgt volgens het preferentiebeleid. Dat gaat meestal goed. Slechts enkele malen per week komen er klachten of vragen bij apotheken of men een ander product kan krijgen."

Eigenlijk kun je de aard van de klachten over anastrozol alleen maar goed vaststellen als je dat middel een paar maanden afwisselt met Arimidex en in een dagboekje de klachten bijhoudt, zegt hij. Maar De Winter benadrukt dat zij tot drie keer toe een goedkoper alternatief voor Arimidex probeerde. "Ik wil niet langer proefkonijn zijn", zegt ze beslist.

Vaak speelt in dit soort zaken een vertrouwenskwestie, zegt Bouvy. "Daarmee is 'medische noodzaak' eigenlijk een psychosociale noodzaak", zegt hij. Bijvoorbeeld omdat de patiënt de tabletten moeilijker uit de doordrukstrip kan krijgen, hij alle tabletten plotseling op elkaar vindt lijken of de tabletten lastiger zijn te breken. "Dit soort problemen zijn wel degelijk vervelend voor patiënten en kunnen zelfs tot gezondheidsschade leiden doordat geneesmiddelen verkeerd gebruikt worden", zegt de hoogleraar.

Goedkoop
Bouvy wijst ook op een andere ontwikkeling. "Over generieke medicijnen (medicijnen zonder merk, die door verschillende fabrikanten worden geproduceerd, red.) zijn tegenwoordig wel zorgen omdat ze te goedkoop lijken te zijn geworden." Een doosje medicijnen kost vaak minder dan een pakje kauwgom. Om nog een beetje winst te maken, beknibbelen fabrikanten daarom waar ze kunnen. "Dat leidt tot productstromen die nauwelijks zijn te controleren. Werkzame stoffen worden geproduceerd in India en China. In het Midden-Oosten en Oost-Europa worden daarvan tabletten geslagen die vervolgens elders worden verpakt." Zo wordt het ingewikkeld om de kwaliteit te garanderen. "Dat geldt niet alleen voor generieke maar soms ook voor merkmedicijnen. Het is immers lucratief om middelen te vervalsen. Denk maar aan Viagra, pijnstillers en antidepressiva die via internet zijn te bestellen."

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, dat voor de overheid toezicht houdt op de kwaliteit van medicijnen, laat in een schriftelijke reactie weten dat het niet naar de prijs van medicijnen kijkt maar alleen naar 'de risico-batenanalyse'. "In beginsel voldoen alle generieke geneesmiddelen die in Nederland zijn toegelaten aan de gestelde kwaliteitseisen", aldus het college. Merkloze medicijnen moeten verder voldoen aan dezelfde eisen en registratieprocedures als merkgeneesmiddelen. "In individuele gevallen komt het voor dat het overschakelen naar een generiek geneesmiddel soms problemen veroorzaken. Er zijn echter geen signalen dat het op dit moment gaat om structurele problemen en in Europa is een zeer groot aantal patiënten bij wie generieke medicijnen aanslaan zonder bijwerkingen."


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden