'Het Glazen Huis' wordt de eerste soap van de publieke omroep. Er is weinig verschil met de commerciëlen: 'Het is gewoon amusement.'

Joop heeft gewonnen. Het is de conclusie die Arnold Gelderman verbindt aan de start van de eerste soap op de publieke netten. Naast Willeke van Ammelrooy speelt hij de hoofdrol. Hoe is het mogelijk? ,,Mij is verzekerd dat dit een prestigieus project is.''

Ook soaps kunnen diepgang hebben. Let maar op. De publieke omroep noemt 'Het Glazen Huis' een soap met een gouden rand. Overmorgen is de aftrap op Nederland 2. De makers spreken zelfs van een nieuw soort televisie-experiment. Alleen hebben zij het dan vooral over de vorm.

Gelderman wil de inhoud ook best verdedigen. Desgevraagd. ,,In andere soaps draait het vooral om de vraag wie wat met wie heeft. Wij zijn spannend.''

Het zal niet de eerste typering zijn waar de wetenschappers op zaten te wachten, toen zij het belang onderstreepten van een publieke soap. 'Het Glazen Huis' zou als tegenhanger van 'Goede Tijden, Slechte Tijden' (RTL 4) en 'Onderweg naar Morgen' (Yorin) een uitstekend middel kunnen zijn om maatschappelijke problemen weloverwogen aan de orde te stellen. Voorlopig is de serie volgens Gelderman vooral een illustratie van de evolutie die op de buis heeft plaatsgevonden.

,,Als ik twaalf jaar geleden was gevraagd voor een soap, had ik gezegd: no way.'' De acteur, bekend van de film 'Liefde half om half' met Jeroen Krabbé en Pleuni Touw, oordeelt: ,,Ik vond, en dat klinkt racistisch, dat die series bevolkt werden door mensen die er sympathiek uitzagen. Met acteren had het echter weinig te maken. Maar de formule van Joop van den Ende werkt.''

Zo is inderdaad gebleken. Gelderman voelt zich er in ieder geval niet meer te groot voor. Wie nog wel?

'Het Glazen Huis' is geen knieval van de publieke omroepen, want de 'publieke visie' wordt niet vergeten, weet Joop Daalmeijer. De netcoördinator van Nederland 2 heeft het plan van een publieke soap bedacht.

,,Het is een genre dat een bepaald publiek aanspreekt dat wij als publieke omroep onvoldoende bereiken. Deze kijkers, vooral de jonge ouders die naar RTL 4 kijken, zijn geïnteresseerd in ontwikkelingen dichtbij huis. In ons jargon heten ze de zorgzame opvoeders.''

,,Uiteraard proberen wij hen vanuit de visie van de publieke omroep te bereiken. Dat betekent dat 'Het Glazen Huis' minder plat moet zijn dan de andere soaps. Het moet meer een weerspiegeling van de werkelijkheid zijn. Bij ons mag het over werklozen gaan. Het mag gaan over hoe je je kinderen opvoedt of hoe je met geld omgaat.''

Maar gebeurt het ook?

Wetenschappers zullen dit uitgangspunt in ieder geval toejuichen. Bij herhaling hebben zij laten weten dat Hilversum de neus niet langer moet ophalen voor een soap. 'Dit soort pulp' kan immers de vage risico's en abstracte gevaren van deze tijd concreet en overzichtelijk maken en daardoor beheersbaar.

Soaps scheppen bovendien een gemeenschappelijk referentiekader, niet onbelangrijk in een verbrokkelde maatschappij.

Joost de Bruin, promovendus op 'de maatschappelijke betekenis van populair televisiedrama', zei vorig jaar in Trouw: ,,Als ik het boud stel, vertelde de kerk vroeger hoe je met elkaar moet omgaan en nu de soap.''

Hoog tijd dus voor een publiek antwoord. ,,De commerciële omroepen snijden ook wel thema's aan, maar hun bedoeling blijft zoveel mogelijk kijkers trekken. Zo kreeg het personage Anita in 'GTST' aids door iemand te helpen die na een ongeluk bloedend op straat lag. Daar was duidelijk niet lang over nagedacht. 'We doen iets met aids.' Een gemiste kans om voorlichting te geven over veilige seks.''

Dat zal 'Het Glazen Huis' niet overkomen, verwacht Daalmeijer. Het verhaal kent meer lijnen. Machtsspel wordt bijvoorbeeld niet alleen getoond vanwege het spel. Nee, het wordt zo gebracht dat de kijker zich daar een mening over kan vormen. ,,Die opdracht hebben wij de makers meegegeven.''

Het is maar dat ze het weten. Op de vraag of 'Het Glazen Huis' onderwerpen anders behandelt dan de commerciëlen antwoordt producent drama Willem Zijlstra van Endemol Nederland (verantwoordelijk voor 'Het Glazen Huis' én voor 'Goede Tijden' en 'Onderweg naar Morgen') met een stellig 'nee'. ,,De publieken willen goede verhalen vertellen. Dat willen ze bij de commerciëlen ook. Het gouden randje van 'Het Glazen Huis' zit 'm in de uitstraling, die is net iets rijker.''

De belichting is beter, de cast rijper en de set dieper. Ook is de manier van werken achter de camera anders. Waar bij reguliere soaps de regisseur tijdens de opnames zijn beelden meteen schakelt, vindt bij 'Het Glazen Huis' de beeldselectie pas in de montage plaats, hetgeen de kwaliteit alleen maar ten goede kan komen.

Ook besteedt het gezamenlijke programma van Avro, BNN en Tros veel aandacht aan de karakters, benadrukt Justine Paauw. Zij controleert namens de drie omroepen of de verhaallijnen aansluiten bij wat de publieken willen uitstralen.

,,Het gaat ons niet alleen om de gebeurtenis, maar ook om het na-ijl-effect. Omdat de karakters meer zijn uitgediept, krijg je automatisch een andere benadering van de problemen die zich afspelen. Het is soms bijna psychologisch.''

,,'Het Glazen Huis' is een nieuwe tussenvorm, tussen drama en soap. Ons budget is nog niet de helft van het geld waarvoor we series als 'Pleidooi' en 'Oud Geld' produceerden. Ook maakt het nogal verschil of er in één seizoen dertien afleveringen volgen of 114. Wij moeten nu wel onze toevlucht zoeken in het alledaagse. De vaart is belangrijk en personages zullen sneller grote beslissingen nemen, zoals trouwen. Maar wij zorgen er wel voor dat onze karakters vlees op de botten krijgen.''

,,Het doel van deze soap is scoren. Absoluut. Het is gewoon amusement, zonder maatschappelijke boodschap. Maar drama bestaat alleen bij de gratie van confrontaties en doordat onze karakters niet oppervlakkig blijven, volgen de maatschappelijke thema's als vanzelf.''

Bij het zien van de eerste aflevering komt de vraag op: wanneer dan? We tellen: één hartaanval, één huilbui van Willeke en een handvol ruzies.

Maar het beeld zag er inderdaad mooi, zelfs 'verzadigder' uit. En dat is ook belangrijk. Toch, Joop?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden